Een poging tot een vredesvoorstel voor het Midden-Oosten is maandag door Iran en de VS afgewezen. Het plan, dat was opgesteld door onderhandelaars uit Pakistan, Turkije, Egypte en de VS, voorzag in een tijdelijk staakt-het-vuren, maar Iran voelt daar niets voor.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Eerder was hij correspondent in Oost-Europa en Zuidoost-Azië.
De Amerikaanse president Donald Trump heeft Iran tot dinsdagavond de tijd gegeven om de Straat van Hormuz te openen. Iran antwoordde ook maandag met raketten. Trump hield vast aan zijn deadline en noemde het voorstel ‘significant’ maar ‘niet goed genoeg’. Iran wilde geen tijdelijk bestand, maar een verdrag dat een definitief einde aan de oorlog zou maken. Dat verdrag zou dan wel ‘op de voorwaarden van Iran’ moeten ingaan, en dat ziet Trump niet zitten. Hij had vooral scheldwoorden voor Iran.
In het paasweekeinde balanceerde de wereld drie dagen lang tussen hoop en vrees. Trump voelde zich duidelijk gesterkt door de redding van twee Amerikaanse piloten die met hun straaljager boven Iran waren neergeschoten. Ze werden door commando’s gered en het land uitgevlogen.
In een nachtelijke boodschap liet Trump zich daarna helemaal gaan. Hij schold erop los, noemde de Iraniërs ‘een stelletje gekken’ en bespotte zelfs Allah. Hij dreigde Iran ‘naar het stenen tijdperk’ te zullen bombarderen: elektriciteitscentrales, bruggen, wegen, ontziltingsinstallaties, oliebronnen en andere infrastructuur: ‘Alles in één.’ Iran antwoordde met tegendreigementen. Bij aanvallen op de civiele infrastructuur zou het ‘verwoestend’ terugschieten.
Tussen de woede van Trump en de stugge hardnekkigheid van Iran leek eerst geen millimeter ruimte voor onderhandelingen te zitten. Daarna leek er sprake van enige beweging. Maandag meldden Axios en Reuters onafhankelijk van elkaar dat er achter de schermen dag en nacht aan een akkoord werd gewerkt. Een ‘raamwerk’ van dat akkoord zou door Pakistan al aan beide partijen zijn doorgegeven, in het besef dat de nieuwste deadline van Trump ditmaal misschien zijn laatste zou zijn.
De eerste, tiendaagse deadline had maandagavond moeten verstrijken. Zondagavond had Trump een cryptische boodschap op internet geplaatst: ‘08:00 PM ET!’, oftewel acht uur ’s avonds Oost-Amerikaanse tijd (woensdagochtend 02:00 uur Nederlandse tijd). Hij zei er niets bij, maar aangenomen wordt dat dit het nieuwe tijdstip is waarop Iran de Straat van Hormuz volgens Trump ‘volledig’ open moet gooien. Iran heeft al bij monde van woordvoerder Esmaeil Baghaei laten weten dat het niet wil reageren op ‘ultimatums en dreigen met oorlogsmisdaden’.
Toch zeiden beide partijen maandag een vredesvoorstel dat onder leiding van Pakistan was opgesteld ‘te zullen bestuderen’. Veel leverde dat vooralsnog niet op. Iran wees een tijdelijk staakt-het-vuren van de hand en eist in plaats daarvan een definitief einde aan de oorlog ‘op zijn eigen voorwaarden’. En dat zijn voorwaarden die Trump niet wil: Iran wil opheffing van de sancties en herstel van de schade, plus een protocol voor doorvaart door de Straat van Hormuz. Ook Trump noemde het vredesplan volgens Reuters ‘niet goed genoeg’ en benadrukte nog eens dat dinsdagavond wat hem betreft een keiharde deadline was.
Axios meldde maandagmiddag dat achter gesloten deuren gesprekken waren gevoerd tussen onderhandelaars van Pakistan, Turkije en Egypte. Ook zou er druk appverkeer zijn geweest tussen de Amerikaanse toponderhandelaar Steve Witkoff en de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken Abbas Araqchi. Volgens Reuters was bovendien de Amerikaanse vicepresident JD Vance bij de gesprekken betrokken. De onderhandelingen zouden zijn geleid door de Pakistaanse legerleider Asim Munir.
Axios citeerde anonieme bronnen die zeiden dat in een eerste fase een tijdelijk staakt-het-vuren van 45 dagen zou moeten komen. Reuters had het over vijftien tot twintig dagen. In die dagen kon worden onderhandeld over een akkoord om de oorlog definitief te beëindigen. Trump eiste echter onmiddellijk resultaat. Als dinsdagavond (woensdagochtend Nederlandse tijd) de Straat van Hormuz niet open is, zal ‘de hel’ losbarsten boven Iran, dreigde hij.
Ook in het paasweekeinde vlogen de raketten weer over en weer. Iran beschoot Haifa en doelen in Midden-Israël, een schip in Koeweit, en doelen in Bahrein en de Verenigde Arabische Emiraten. Israël bestookte het Iraanse gasveld en de petrochemische fabrieken van Zuid-Pars, doodde zeker dertien mensen in Teheran, vermoordde het hoofd van de inlichtingendienst van de Revolutionaire Garde, Majid Khademi, en dreigde dat te blijven doen: ‘Eén voor één.’
De eerste reacties van maandag gaven weinig hoop dat de strijdende partijen nog verder willen onderhandelen. Trumps harde eisen lijken Iran te veel op een overgave, en volgens de Iraanse woordvoerder Baghaei moeten ze juist de kracht van Iran weerspiegelen. De Straat van Hormuz is bovendien het belangrijkste wisselgeld dat Iran heeft, en dat zal het volgens bronnen van Axios niet aan het begin van de onderhandelingen al willen weggeven. Iran wil bovendien niet in eenzelfde positie als Gaza of Libanon terechtkomen, waar een akkoord is bereikt, maar waar de VS en Israël ieder moment kunnen toeslaan, als ze daar zin in hebben.
Het presidentiële paleis in Teheran meldt dat het de scheepsblokkade pas wil opheffen als de doorvoerrechten van de Straat opwegen tegen de schade die de oorlog heeft aangericht. Struikelblok is ook de Iraanse voorraad verrijkt uranium, die gebruikt kan worden voor de ontwikkeling van kernwapens.
Veel hoop hebben de onderhandelaars daarom niet. Ze spreken echter van een ‘laatste kans’; er is nog één dag om het eens te worden. Maar na alles wat er is gezegd lijkt de kans op een nieuw ultimatum, of zelfs een akkoord, verwaarloosbaar klein. Axios zegt dat twee bronnen hebben bevestigd dat Amerikaanse plannen voor een grootschalige bommencampagne nu klaarliggen.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant