is bestuurssocioloog.
Na Eppo Bruins en Gouke Moes zag ik bij collega’s enige opluchting bij het aantreden van voormalig rector en universiteitsvoorzitter Rianne Letschert (D66) als nieuwe minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Eindelijk weer iemand ‘uit het veld’. En na Eppo en Gouke lijkt het niet heel moeilijk om kwaliteit toe te voegen.
Toch is het ook deze minister gelukt om in haar eerste maand direct verbijstering te oogsten. Want dit kabinet wil het mogelijk maken om via het hbo een doctorsgraad te halen met een eigen titel: de PD (Professional Degree). Volgens Letschert is deze titel voor ‘praktijkgericht onderzoek’ het ‘ontbrekende puzzelstukje’. Laten we zodoende even die puzzel leggen.
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Ten eerste kunnen hbo’ers al een doctorstitel behalen, namelijk via de universiteit. Ook voor zogenaamd ‘praktijkgericht onderzoek’. Sterker nog, ik zie haast niets anders dan ‘maatschappelijk relevant’ en ‘impactgedreven onderzoek’ om me heen. Het toont dat ‘praktijkgericht onderzoek’ niets meer is dan een frame.
Zo bestaat ieder sociaalwetenschappelijk onderzoek bij de gratie van theoretische aannames én maatschappelijke relevantie. Dus ‘praktijkgericht onderzoek’ is een misleidend frame. Net zoals die ‘ivoren toren’. Het zijn populistische frames die lekker bekken maar een karikatuur maken van de daadwerkelijke onderzoekspraktijk. Van iemand uit het veld mag je meer verwachten. En daarmee is deze wet een antwoord op een niet-bestaand probleem.
Ten tweede hangt er een zweem van vooringenomenheid rond dit wetsvoorstel. Zo begon er in 2023 een pilot die loopt tot 2029. Daarover werd nota bene in 2024 al door een commissie geoordeeld dat ‘men op schema ligt’. Op basis daarvan concludeerde Eppo Bruins in 2024 al dat hij ‘hogescholen promotierecht wil verlenen’ en ook het huidige kabinet loopt graag vooruit op die muziek. Nu lijkt het me vrij ‘praktisch’ om eerst de uitkomsten van een pilotfase af te wachten, voordat daar wettelijke conclusies aan worden gehangen.
Ten derde moeten we een spade dieper. Want het gaat hier uiteraard niet om misleidende frames of dubieuze pilots. Dit gaat – uiteraard – over geld. Ook aan het hbo is men namelijk gaan inzien dat groei niet zit in onderwijs. De ontwikkeling van een PD heeft vooral instrumentele waarde om meer investeringen richting hbo’s mogelijk te maken. Daarom gaan alle ballen op onderzoek. Maar daar zit de kardinale weeffout.
Want sinds de boardrooms van hogescholen zijn bezet door academisch geschoolden die zich graag als ‘university of applied science’ etaleren, lectoraten (hbo-onderzoeksgroepen) ontwikkelen en lectoren aanstellen, zijn hbo’s in dezelfde financieringsfuik als universiteiten gezwommen. Niet zozeer gericht op de stabiele instroom en inkomsten van studenten, maar gericht op groei via onderzoeksfinanciering.
Nu is er niks mis met meer middelen voor onderzoek, maar wel als dat ten koste gaat van aandacht, vakmanschap en waardering voor onderwijs. En theoretisch hoeft het een niet ten koste te gaan van het ander, maar in de praktijk zie ik niet anders.
Op een universiteit werken we namelijk met het woord ‘onderwijslast’, worden PhD’s vooral ‘ontzien’ wat onderwijs geven betreft en word je geacht onderzoeksfinanciering binnen te halen om daarmee onderwijs ‘uit te kopen’. Die ondermijning van wat het betekent om een organisatie voor hoger onderwijs te zijn wens je niemand toe. En al helemaal niet onze hbo’s.
Gelukkig bleven onze hbo’s nog enigszins verschoond van deze onderzoeksfixaties. Daar kon je nog innoveren op onderwijs, nieuwe lesmethoden ontwikkelen en leren hoe je vakmatig een patiënt helpt, in plaats van wetenschappelijk leren te onderzoeken waarom hulp nodig is.
Maar weet je wat? Ontwikkel vooral die PD-titel. Zet vol in op onderzoek. Ga universiteitje spelen. Span nog meer D66-onderwijsministers voor dat onderzoekskarretje. En vervreemd je nog meer van je wettelijke taak om vakbekwame professionals op te leiden. Maar laten we ons dan niet over enkele jaren op het hoofd krabben waarom de kwaliteit van onderwijs weer zo achteruit is gehold en waarom we afhankelijk zijn geworden van Spaanse tandartsassistenten, Duitse fysiotherapeuten en Poolse koks in dit land.
Goed onderzoek doen is belangrijk, maar zodra onderzoek de hefboom wordt voor geld, moet je je afvragen in wiens belang dat onderzoek eigenlijk wordt gedaan. Dit wetsvoorstel mag een ‘ontbrekend puzzelstukje’ zijn, maar deze puzzel is niet in ons aller belang.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant