Schandaalopera Ja, iemands huid wordt live afgesneden, opgebakken en opgegeten. Ja, er wordt gevingerd en gebeft. En hier ril je echt. Maar de opera ‘Sancta’ van de Opera Vlaanderen is ook enorm grappig en feelgood. Had de Nationale Opera in Amsterdam de ballen maar om zo’n voorstelling te programmeren.
In Sancta van de maximalistische regisseur Florentina Holzinger gebeurt eindelijk weer eens echt wat op het operatoneel.
SANCTA. Regie: Florentina Holzinger. Muziek van Paul Hindemith en en Johanna Doderer. Gezien: 4 april, Opera Ballet Vlaanderen Antwerpen. Daar te zien tot en met 9 april. Info: operaballet.be
Twee nonnen zingen, muziek uit Paul Hindemiths Sancta Susanna, over een non die haar seksuele gevoelens niet kan weerstaan. Dan komen er twee blote vrouwen op elkaar aflopen. Voor Susanna stoppen ze, en beginnen innig te zoenen, strelen en grijpen. De voorstelling is zo’n vijf minuten bezig, maar van dit beeld is voor mijn buurman al genoeg om zijn sjaaltje af te doen. Terwijl de scène met Susanna doorgaat lopen de vrouwen naar de achterwand, waar het zoenen langzaam overgaat in vingeren, beffen, berijden en scharen. Ze kreunen precies op momenten dat de muziek even stilvalt. Inmiddels is er een heel ensemble blote nonnen van alle leeftijden, formaten, vormen en schaamhaardrachten bijgekomen.
Zo, SANCTA is begonnen. Opera Vlaanderen in Antwerpen heeft de all-female opera van de maximalistische regisseur Florentina Holzinger geprogrammeerd, waaromheen twee jaar geleden in Stuttgart enorme heisa ontstond vanwege ‘flauwvallend publiek’ en rechtse protesten.
Volgens het programmaboekje van Opera Vlaanderen trok „sensatiepers de voorstelling volledig uit haar context.” Om maar meteen de verwachtingen te temperen: daar zou Opera Vlaanderen best wel eens gelijk in kunnen hebben. Is Sancta nou zó schokkend, of schrikt het operapubliek in Duitsland gewoon snel, heb ik me meermaals afgevraagd.
Zeker, er gebeurt het een en ander waar je handen klam van worden. Daarover zo meer. Maar Sancta is vooral een bijna drie uur durend, gezellig blootcircus waarin je je ogen uitkijkt. Op de achterwand, een klimmuur, manoeuvreren blote vrouwen zich voortdurend in allerlei acrobatische standjes. Nonnen skaten naakt op een halfpipe. ‘De heilige geest’, een roodharige vrouw, doet goocheltruukjes: ze tovert een duif tevoorschijn, en oneindig veel flessen rode wijn. De paus, gespeeld door een actrice met dwerggroei, wordt aan een robotarm bloedserieus prekend alle kanten opgetild en -gedraaid.
Want voor het naakt geldt de wet van het naaktstrand: als iedereen bloot is, valt bloot binnen een paar minuten niet meer op.
Bovendien – waarom heeft de ‘sensatiepers’ dat niet opgeschreven? – is het absurdisme dat Holzinger in de voorstelling stopt vaak enorm grappig. Als er iets ‘shockerends’ gebeurt, wordt dat geneutraliseerd met kneuterige discodansscènes, gedanst door tig blote nonnen op rolschaatsen. Ook de naakte heavy metal scènes, met live gitaristen op skates en één liefelijk bloot nonnetje dat satanistisch de longen uit haar lijf krijst zijn even overweldigend als lachwekkend.
‘Nou nou, is dat blote nou nodig?’
Ja, dat blote is nou nodig. Alleen al het gemeende plezier van de vrouwen op het podium is een prachtig, jaloersmakend bevrijdend beeld. Maar het functioneert ook in Holzingers doel om kerkelijke, seksistische leefregels in het hemd te zetten. Want voor het naakt geldt de wet van het naaktstrand: als iedereen bloot is, valt bloot binnen een paar minuten niet meer op. Maar de kerkelijke regels en gebruiken waaraan voortdurend gerefereerd wordt, blijven wél absurd.
Nonnen skaten naakt op een halfpipe
Hardop lachen doet de zaal bijvoorbeeld bij het personage dat plotseling luid ruziënd met een zaalsuppoost de zaal binnenstormt: dikke zonnebril (zeg maar gerust: snelle planga), vapend, met een lam (gods) als boa. Het is Jezus. Jezus heeft al het een en ander op, getuigen de uitpuilende ogen en de rasperige stem, waarmee hij dingen roept als „I lóve bleeding for you!” Aan de eerste rijen deelt hij handtekeningenfoto’s uit („From Jesus with love.”) en iemand krijgt een visitekaartje („Jesus: Therapy and support”).
Is dat niet een beetje flauw? Jazeker. Maar als je net twee vrouwen hangend aan een enorm kruis hebt zien neuken, dan werkt een plotselinge switch naar onderbroekenhumor als een tiet. Het fenomenale acteerwerk van Annina Machaz is een hoogtepunt van de voorstelling.
Op de achterwand, een klimmuur, manoeuvreren blote vrouwen zich voortdurend in allerlei acrobatische standjes.
Wanneer worden je zenuwen dan wel op de proef gesteld? Met name wanneer bij een van de vrouwen een stukje huid uit haar zij gesneden wordt, flink uitvergroot in beeld. Om bij de Jezus-metaforen te blijven, bakt ze het stukje huid met peper en zout in olie en voert dat als een hostie aan een blote medespeelster.
Maar de echte ‘oeeefs’ komen pas uit de zaal als twee vrouwen met twee haken in de huid van hun rug het podium oplopen. Die haken worden aan touwen aan het plafond vastgemaakt en met een ruk worden de vrouwen omhoog getrokken. De zwaardere van de twee begint er bij te bloeden. Kan een rughuid dit aan? Alsof ze die gedachten horen, beginnen de vrouwen als feeërieke luchtacrobaten heen en weer te zwaaien. Terwijl op het podium een blote technorave begint, trappen de zwaaiende vrouwen tegen platen hangend ijzer en een grote kerkklok. De scène duurt minuten.
Sancta is een evenement.
Toegegeven, bij dit beeld wil je je tong eruit krijsen. Maar hoe groot je ongemak ook is, érg kun je het eigenlijk niet vinden – je kijkt tenslotte welbewust naar personen met een pijnfetisj. Als de vrouwen weer naar beneden getakeld worden, lijken ze wel high, zo gelukzalig kijken ze.
In Sancta gebeurt eindelijk weer eens echt wat op het operatoneel. Eindelijk eens geen man die wanhopig tegen een muur leunt bij het zingen van z’n aria. Geen dwepende vrouw, half liggend op de grond, handje op het voorhoofd. Wat voel je daar, in tijden van wereldcrises op je telefoonscherm, nog werkelijk bij? Hier kijk je nog eens echt je ogen uit. Hier ril je echt. Sancta had korter gekund. Maar het had ook nooit meer op hoeven houden.
Opera Vlaanderen had vorig jaar ook al zo’n goede, fotorealistische voorstelling met Luigi Nono’s Intolleranza 1960. Nu weer. Sancta is een evenement. Had De Nationale Opera in Amsterdam de ballen maar om zoiets te programmeren.
Elke donderdag de mooiste verhalen over kunst en cultuur: interviews, recensies en achtergronden