Een reusachtige elektrische boiler van Vattenfall levert sinds kort duurzame warmte voor woningen in Almere, Amsterdam en Diemen. Ideaal om verder van het gas af te raken, maar de ontwikkeling van het apparaat ging allerminst van een leien dakje.
is economieredacteur voor de Volkskrant en sinds 2021 specialist op het gebied van de energietransitie.
Het gebouw op het terrein van de energiecentrale van Vattenfall in Diemen steekt wat schrieltjes af bij de reusachtige gascentrales Diemen 34 en 33 en de huizenhoge warmtebuffer even verderop. Ook de technologie binnenin lijkt eerder 19de-eeuws dan state-of-the-art: in het gebouw prijken drie grote elektrische boilers, inderdaad niet veel anders dan het kookketeltje thuis. Alleen vele malen groter. En zeker wel hightech, zegt Paul Fontijn, verantwoordelijk voor de warmte-installaties in onder meer Amsterdam en Diemen.
Ondanks zijn relatief bescheiden omvang levert deze installatie een fikse bijdrage aan de vergroening van Vattenfalls warmtenet, dat tienduizenden woningen in Diemen, Almere en Amsterdam van warm water en warmte voorziet. ‘Het concept is inderdaad vergelijkbaar met thuis’, zegt Fontijn, terwijl hij de werking van de boilers uitlegt op een van de bedieningsschermen onderaan de ketel. ‘Je brengt water aan de kook met elektriciteit en dat gebruiken we voor warm water in de huizen.’
Alleen gaat dat verwarmen niet met 230 volt zoals thuis, maar met 20 duizend. En elk van de ketels heeft een inhoud van 30 kuub. Ook wordt het vermogen niet in kilowatts geteld, maar in megawatts: 150 in totaal, waarmee dit volgens Fontijn Europa’s een-na-grootste e-boiler is en genoeg warmte levert voor twintigduizend woningen.
Het verwarmen van water met elektriciteit is normaal gesproken geen goed idee, omdat het duur is. Daarom werken de meeste cv-ketels op zolder op aardgas en niet op stroom. Dit geldt ook voor Vattenfall, dat zijn warmtenet normaal gesproken verhit met (rest)warmte uit de gascentrales. Maar door de opkomst van zonne- en windenergie staan die steeds vaker uit. En leveren ze dus minder warmte, terwijl Vattenfalls warmtenetklanten de komende decennia ook graag warm willen douchen.
Om hen te blijven voorzien van – liefst duurzame – warmte, wilde het energieconcern een grote biomassa-installatie bouwen. Maar dat plan stuitte op verzet: sommige omwonenden en milieuorganisaties waren fel gekant tegen het opstoken van biomassa voor dit doel. Nadat er ook tijdsdruk kwam te staan op de subsidie, ging het plan van tafel en trokken de ingenieurs een plan B uit de kast: de e-boiler. Die heeft, als hij draait op groene stroom, ook geen CO2-uitstoot en is hierdoor een aanvaardbaar alternatief.
Om het concept financieel lonend te maken, gaat de boiler pas aan als elektriciteit goedkoper is dan de opwekkosten van een kolen- of gascentrale. Bijvoorbeeld als het stevig waait of als de zon volop schijnt en de vraag naar stroom beperkt is. Dit laatste gebeurt meer en meer, zeker in het voorjaar en de zomer en in het weekend, zodat de e-boiler genoeg draaiuren kan maken om de investering terug te kunnen verdienen.
Beide gascentrales en de e-boiler vullen elkaar mooi aan, zegt Fontijn. Als de elektriciteitsprijzen hoog zijn, loont het de centrale aan te zetten, zodat die naast elektriciteit ook warm water maakt. Daalt de stroomprijs, dan gaat de gasturbine uit en neemt de boiler de warmteproductie over met goedkope groene elektriciteit. Als er even weinig vraag naar warmte is, kan de warmte naar het buffervat dat ook op het Diemer terrein staat, zodat ze op een later moment gebruikt kan worden.
De e-boiler zal altijd een aanvulling zijn op andere warmtebronnen en nooit constant warmte leveren, zegt manager duurzame warmtebronnen Bart Dehue, omdat goedkope groene stroom niet altijd beschikbaar is. Daarom werkt Vattenfall aan andere duurzame warmtebronnen die meer constant energie leveren, zoals aardwarmte en restwarmte uit datacenters. Als alles meezit, kunnen dit type constante warmtebronnen na de decenniumwisseling meer en meer ingezet worden. De e-boiler zal de flitsbezorger van warmte blijven.
Hoewel de techniek relatief eenvoudig is, was de realisatie van het project bepaald niet makkelijk, zegt Dehue. Tussen het moment in 2022 dat Vattenfall besloot de e-boiler te gaan bouwen en de technische oplevering vorig jaar, waren de kosten voor het gebruik van het stroomnet ruim verviervoudigd. Hierdoor gingen de netkosten voor de e-boiler van 5 miljoen euro naar ruim 22 miljoen, waardoor de business case was verdampt. ‘Niemand had rekening gehouden met zo’n stijging’, zegt Dehue. Het gevolg was dat de gloednieuwe boiler meteen in de mottenballen kon.
Een oplossing kwam van een flexibel stroomcontract met hoogspanningsbeheerder Tennet. Met dit contract krijgt de boiler 85 procent van de tijd toegang tot het stroomnet, behalve op momenten dat het zeer druk is en het net overbelast kan raken. Voor de boiler is dit geen probleem, omdat op zulke momenten de elektriciteitsprijs vaak toch al hoog is en de installatie niet ingezet wordt. In ruil voor deze beperking ontvangt Vattenfall een korting op zijn nettarieven. Dat scheelde, maar was nog niet genoeg. Dankzij een nieuwe subsidie werd het mogelijk het resterende gat met de netkosten te dichten.
Sinds 5 maart is de ketel in bedrijf en helpt zo de CO2-uitstoot te drukken voor het grootste warmtenet van Vattenfall. En belangrijker misschien nog wel in deze tijden van schaarste: het gasverbruik.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant