De ledenlijst van de NSDAP is online gezet door het Amerikaanse nationale archief. Voor het eerst kunnen families zelf opzoeken of een voorouder lid was van de nazipartij — zonder aanvraag bij het Bundesarchiv.Dit paasweekend komt in veel Duitse families een lastig onderwerp ter sprake: was opa — of die ene oom — lid van de nazipartij? Was hij iemand die meeging met de stroom, of geloofde hij er echt in?
Dat uitzoeken was vroeger een gedoe. Je moest een officiële aanvraag indienen bij het Bundesarchiv om een lidmaatschapskaart te mogen inzien. Maar daar is nu verandering in gekomen. Ongeveer 15 procent van de volwassen Duitsers was destijds lid van de NSDAP — maar dat werd na de oorlog lang niet altijd thuis besproken.
Wat staat er in het NSDAP-ledenarchief?De lijst is gigantisch: 5.442 documenten, elk met zo'n 3.000 pagina's vol handgeschreven ledenkaarten. Even snel zoeken is er dus niet bij, en de scans zijn ook nog eens lastig te lezen. Daarom heeft het Duitse medium Die Zeit het archief laten uitlezen door een AI-model en er een gratis zoekmachine van gemaakt waarmee iedereen op naam kan zoeken.
Hoe reageren Duitsers op de publicatie van de nazilijst?De reacties lopen flink uiteen. Online klinkt de frustratie: "Houdt die absurde schuldcultuur dan nooit op?" en "Hoelang blijven we nakomelingen nog de maat nemen?" Sommigen vrezen ook dat de zoekmachine wordt misbruikt om buren of collega's te controleren.Maar er zijn ook mensen die dankbaar zijn. Een lezer die zichzelf 'Hermoine' noemt schrijft dat ze twee naaste familieleden tegenkwam — terwijl altijd was beweerd dat de familie niets met de nazi's te maken had. "Op je 71ste je hele beeld bijstellen, dat is een harde klap." Een andere gebruiker vond zijn eigen vader terug in de lijst. "Ik weet nog niet goed hoe ik hiermee om moet gaan."
Was elk NSDAP-lid een nazi? Wat historici zeggenHistorici benadrukken: een naam op de NSDAP-ledenlijst is een beginpunt voor onderzoek, geen eindoordeel.Niet elk lid was een oorlogsmisdadiger. Een ambtenaar die lid werd om zijn baan te houden, is anders dan iemand die er uit volle overtuiging voor koos. Iemand die zich vóór Hitlers machtsovername in 1933 aansloot, moet anders worden beoordeeld dan iemand die pas in 1945 lid werd.
Na de oorlog beweerden veel mensen dat ze verplicht lid waren geworden, of het zelfs onbewust. Maar historici zijn het erover eens: zonder eigen handtekening kwam niemand op de lijst. De oud-directeur van het Duitse Verzetsmuseum, Johannes Tuchel, zegt geen enkel geval van echt gedwongen lidmaatschap te kennen. Lid worden kon gevolgen hebben voor je baan, maar je werd er niet strafrechtelijk voor vervolgd als je weigerde.
Hoe is de NSDAP-ledenlijst bewaard gebleven?De nazi's hielden hun ledenbestand zeer nauwkeurig bij. Elke kaart bevatte persoonsgegevens, soms een foto en de datum van toetreding. Toen in het voorjaar van 1945 duidelijk werd dat de geallieerden oprukten, groeide het besef dat dit een gevaarlijke berg bewijs was.
De Münchense papierfabrikant Hanns Huber kreeg opdracht om alles te vernietigen. Hij nam de klus aan — maar voerde hem niet uit. Zo bleef een archief van ongeveer 50 ton papier intact. Toch is de database niet compleet: naar schatting 10 procent van de meer dan 10 miljoen leden ontbreekt.
De Amerikanen namen de documenten in beslag en gebruikten ze om Duitsland te denazificeren. Lidmaatschappen van bekende politici werden vaak stilletjes door de vingers gezien, om onrust en wraak in het naoorlogse Duitsland te voorkomen.Daarna mochten alleen historici het archief op aanvraag raadplegen. Volgens de Duitse privacywet mogen zulke gegevens pas openbaar worden honderd jaar na iemands geboorte, of tien jaar na iemands dood. Critici vinden dat Duitsland hiermee daders heeft beschermd.
Wat kun je ontdekken met de NSDAP-zoekmachine?Grote verrassingen op nationaal niveau verwachten historici niet — de achtergronden van bekende Duitsers zijn al uitgebreid onderzocht. Maar binnen families kunnen er wel degelijk schokken zijn. Daarnaast is de dataset waardevol voor wetenschappelijk onderzoek: in welke beroepen waren relatief veel of weinig leden? En waren er grote verschillen tussen regio's?Die Zeit schrijft dat de publicatie maatschappelijk belangrijk is. Uit onderzoek blijkt dat opvallend weinig Duitsers zeggen dat hun voorouders nazi-aanhangers waren — terwijl de cijfers iets anders suggereren. Nu de lijst openbaar is, wordt ontkennen of goedpraten een stuk moeilijker.
Geen schuld, wel verantwoordelijkheidHoofdredacteur Christian Staas van de geschiedeniseditie van Die Zeit schrijft dat de generatie van nu geen schuld draagt aan wat er toen is gebeurd — maar wel de verantwoordelijkheid heeft om te zorgen dat het niet opnieuw gebeurt. Daarom vindt hij dat iedereen de lijst zou moeten doorzoeken.
Propaganda materiaal 'des Dritten Reiches' (@Chris Sobczak-Wikimedia- CC BY 2.0)
Source: Fok frontpage