De Verenigde Staten hebben deze week voor het eerst migranten uitgezet naar Oeganda. Het land sluit zich daarmee aan bij de inmiddels ruim twintig landen die meewerken aan Trumps omstreden ‘derdelandenbeleid’. Daarbij worden mensen uitgezet naar landen waarmee zij geen enkele band hebben.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Trumps beleid staat al langer onder druk vanwege juridische twijfels over de wettigheid van derdelandenconstructies, maar met de deportatievlucht naar Oeganda lijkt de Amerikaanse regering zich daar weinig van aan te trekken.
Het gaat om acht mensen die deze week in de VS op een vliegtuig zijn gezet en inmiddels zijn geland in Oeganda. Of de desbetreffende mensen al waren uitgeprocedeerd in de VS, is niet bekend. Volgens de Oegandese autoriteiten die spraken met lokale media gaat het om migranten van Afrikaanse afkomst, onder andere uit Mauritanië, Togo en Guinee.
De meesten van hen bevinden zich in Oeganda dus nog op duizenden kilometers afstand van hun land van herkomst. Maar dat is juist precies de truc waarmee de Amerikaanse regering mensen het land kan uitzetten: de Amerikaanse wet verbiedt dat iemand wordt gedeporteerd naar hun eigen land als hij of zij vervolgd of gemarteld kan worden, en dus gevaar loopt. Door landen als Oeganda als zogenoemde ‘veilige derde landen’ aan te wijzen, omzeilt de Amerikaanse overheid deze beperking.
Oeganda is het zoveelste land waarnaar de Trump-regering migranten vanuit de VS stuurt. Eerder werden al deportaties uitgevoerd naar landen als Eswatini, Ghana, Rwanda en Zuid-Soedan, met mensen afkomstig uit onder meer Cuba, Jamaica, Vietnam en Laos.
Voordat de migranten arriveren, sluit de Amerikaanse regering met veel van deze landen zogenoemde derdelandendeals. Afgelopen augustus werd bekend dat Oeganda zo’n overeenkomst met de VS had gesloten. Het is onduidelijk of Oeganda hiervoor een financiële vergoeding heeft ontvangen, maar in vergelijkbare deals krijgen landen vaak flinke geldbedragen van de Amerikaanse overheid. Eswatini ontving 5,1 miljoen dollar voor het mogelijk opnemen van 160 migranten, Equatoriaal-Guinea en Rwanda kregen beide 7,5 miljoen dollar in vergelijkbare deals.
Deze hoge bedragen voor relatief kleine groepen migranten leiden tot kritiek in de Amerikaanse politiek. Volgens een onderzoek van Democratische senatoren is er naar schatting minstens 32 miljoen dollar uitgegeven als stimulans voor landen om deportaties te accepteren, bovenop ruim 7,2 miljoen dollar aan vliegkosten. Tot nu toe zouden in totaal zo’n driehonderd migranten in dergelijke constructies zijn uitgezet, stelt het onderzoek, waarvan tweehonderdvijftig Venezolanen naar El Salvador vorig jaar.
In Oeganda klinkt kritiek op de deal. Twee Oegandese mensenrechtenorganisaties hebben al aangekondigd dat zij juridische stappen ondernemen om de deportatie naar Oeganda te bestrijden. Ze noemen de uitzettingen ‘dehumaniserend’. Ook mensenrechtenorganisaties uit de VS uitten eerder kritiek op de legaliteit van dergelijke deals. Zo stelt de Amerikaanse organisatie Human Rights First dat veel gedeporteerden geen formeel verwijderingsbevel hadden ontvangen of onder druk zouden hebben ingestemd met hun vlucht.
In de VS is gebleken dat de juridische basis onder het beleid wankel is. Eind februari oordeelde een Amerikaanse federale rechter bijvoorbeeld dat de regering de wet had overtreden door migranten snel naar derde landen te deporteren, zonder hen de kans te geven in de VS in beroep te gaan tegen hun uitzetting. De regering-Trump blijft echter volhouden dat de deals wettig zijn, bijvoorbeeld door te wijzen op diplomatieke garanties dat gedeporteerden in het land van bestemming niet zouden worden vervolgd.
Ondanks het omstreden Amerikaanse beleid lijkt ook de Europese Unie richting een vergelijkbaar model te bewegen. Vorige week stemde het Europees Parlement met een ruime meerderheid voor een strenger uitzettingsbeleid, inclusief het mogelijk maken dat uitgeprocedeerde migranten naar ‘terugkeerhubs’ buiten de EU worden overgeplaatst.
Het vorige Nederlandse kabinet tekende vorig jaar september een intentieverklaring met Oeganda over zo’n terugkeerhub. Die onderhandelingen zijn inmiddels opgeschort vanwege twijfels over een veilige opvang in Oeganda. Nederland zou nu overleggen met andere EU-landen over mogelijke geschikte locaties.
De Oegandese regering lijkt in ieder geval open te staan voor samenwerking. Dat het bij de acht migranten van deze week blijft, lijkt onwaarschijnlijk: de Oegandese minister van Buitenlandse Zaken, Sam Kutesa, vertelde eerder aan AP dat het land in de komende maanden ‘vliegtuigen vol met migranten’ uit de Verenigde Staten verwacht.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant