De nieuwe maanmissie Artemis 2 rust op technologie en kennis die de VS na de Tweede Wereldoorlog binnenhaalden door Wernher von Braun en zijn team van nazi-raketbouwers in te lijven.
schrijft voor de Volkskrant over historische onderwerpen.
Een jongeman reed op de ochtend van 2 mei 1945 bij het Oostenrijkse plaatsje Tannheim op zijn fiets het Amerikaanse leger tegemoet. De twintiger had een achternaam die zelfs een gewone Amerikaanse voetsoldaat nog zou herkennen: Von Braun. Zijn voornaam was Magnus. Het ging om de jongere broer van Wernher von Braun, hoofdontwerper van het Duitse raketprogramma en geestelijk vader van de V2.
De jonge Von Braun had een boodschap: zijn broer Wernher en diens hele team zaten een paar kilometer verderop verschanst in een leegstaand hotel. Ze wilden zich overgeven aan de Amerikanen – en ze hadden ruilmateriaal. De nazi-raketbouwers hadden tegen het einde van de oorlog kisten vol blauwdrukken, ontwerptekeningen en andere documenten weggesluisd. Effectief boden ze de Amerikaanse regering een compleet raketprogramma.
De Artemis 2 ruimtereis, die donderdagochtend vroeg met de lancering is begonnen aan een ronde om de maan, is een laat gevolg van de fietstocht van Magnus von Braun. De Amerikanen verscheepten de Von Brauns zo snel als ze konden met medewerkers én bouwtekeningen én een ruime voorraad raketonderdelen naar de Verenigde Staten. Daar groeide Wernher von Braun in de loop van de jaren vijftig en zestig uit tot een van de belangrijkste figuren binnen ruimtevaartorganisatie Nasa. Met zijn Duitse team was hij het brein van het Apollo-programma, dat resulteerde in de maanlandingen.
In de rubriek Toen duiken historici en specialisten van de Volkskrant in het verleden om de actualiteit beter te kunnen begrijpen.
Er is ook een direct, fysiek verband. De zogeheten SLS-Block I-raket die Artemis 2 naar de ruimte schoot bestaat voor een deel uit hergebruikte onderdelen uit het Space Shuttle-programma – óók bedacht door Von Braun. De RS-25-raketmotoren werden aanvankelijk ontwikkeld voor Apollo en komen van de tekentafel van het Duitse V2-team.
Von Braun en ruim honderd naaste medewerkers hadden zich tegen het einde van de oorlog stap voor stap voorbereid op hun overgave. Begin 1945 waren ze begonnen met het verbergen van documenten en tekeningen. Ze hadden ook uitgedacht aan wie ze zich zouden overgeven. Amerika was naar het oordeel van Von Braun het enige land met de technische en financiële mogelijkheden om een raketprogramma te onderhouden.
In de laatste maanden van de Tweede Wereldoorlog evacueerden de raketbouwers hun onderzoekslaboratorium in Peenemünde, waarna ze via de Harz, waar de V2’s onder barbaarse omstandigheden werden gebouwd door concentratiekampgevangenen, terechtkwamen in Zuid-Duitsland. Daar trokken ze zich terug in een leegstaand hotel bij de Oostenrijkse grens. Terwijl ten noorden van het hotel de Fransen oprukten, kwamen in het zuiden de Amerikanen steeds dichterbij. Op de ochtend van 2 mei stapte Magnus, die beter Engels sprak dan zijn broer, op de fiets richting het zuiden.
De Amerikanen konden hun geluk niet op. Een dag na de overgave van de raketbouwers organiseerde het leger een fotosessie voor de pers. Von Braun (die na een eerder auto-ongeluk zijn arm in het gips had) leek opvallend op zijn gemak. ‘Die 3de mei was dag één van zijn Amerikaanse carrière’, schreef biograaf Michael J. Neufeld in 2007.
Diezelfde zomer nog verhuisden ruim honderd Duitsers naar Fort Bliss in Texas, waar ze in een militair kamp in de woestijn verdergingen waar ze gebleven waren. Een paar jaar later verhuisde het hele team naar Huntsville, Alabama – een slaperig plaatsje dat tot die tijd vooral bekend stond als ‘de waterkershoofdstad van de wereld’. Daar bouwde Von Braun de PGM-11 Redstone, een militaire raket die in april 1952 zijn eerste testvlucht maakte. Die eerste Redstone groeide uit tot de Mercury-Redstone waarmee Alan Shepard op 5 mei 1961 als eerste Amerikaan de ruimte inging.
De raketbouwers werden intussen zonder veel vragen genaturaliseerd tot Amerikaanse staatsburgers. Von Braun werd in Huntsville directeur van het nieuw opgerichte Marshall Space Flight Center. Daar bouwde hij de Saturnus-raketten die van 1961 tot 1973 de kern waren van het Amerikaanse ruimtevaartprogramma.
Na zijn dood in 1977 raakte Von Braun (heel) langzaam uit de gratie. In Europa kwamen getuigenissen boven water over zijn betrokkenheid bij gruweldaden. Ooggetuigen vertelden dat Von Braun, gekleed in SS-uniform, aanwezig was bij executies van dwangarbeiders. Begin 2022 verwijderde het US Space & Rocket Center in Huntsville stilletjes zijn borstbeeld.
Het beeld staat officieel in ‘tijdelijke opslag’.
Source: Volkskrant