Geboorte Van altijd in bad bevallen tot de placenta dagen aan de baby vast laten zitten – vrouwen banen zich een weg door een bos van zwangerschapsadviezen en -cursussen. Die wekken soms verkeerde verwachtingen. „Elke bevalling is anders. Dat heeft niks te maken met hoe goed je je hebt voorbereid.”
Ayelet Karo (33) was zwanger toen haar tijdlijn begon mee te groeien, vertelt ze aan haar keukentafel in Amsterdam. Haar dochtertje van drie maanden kijkt opgewekt voor zich uit vanuit haar kinderstoel. Eerst zag Ayelet kleine buiken, die werden telkens groter. Filmpje na filmpje. Thuisbevallingen bij kaarslicht, vrouwen die spraken over oerkracht, de placenta als heilig orgaan. Ze scrollde erdoorheen. „Het was een soort popcorn-achtige manier om ernaar te kijken. Zo van: wat gebeurt daar nou?” Terugkijkend denkt ze dat ze relaxter was geweest zonder al die filmpjes. „Maar ik heb er ook dingen uitgehaald die ik anders nooit had geweten.”
Eén ding bleef hangen: de lotusbevalling, waarbij de placenta na de geboorte aan het kind blijft zitten tot die vanzelf loslaat, na enkele dagen. Ze ging verder lezen en stuitte op de minder radicale halve variant – dan wordt de navelstreng pas doorgeknipt nadat de placenta geboren is, bijvoorbeeld na een uur. Daarmee zou haar baby extra bloed en voedingsstoffen uit de placenta meekrijgen.
Haar vriend, arts aan het AMC, was in eerste instantie terughoudender. „De informatie komt van Instagram, dus klopt het wel?”
Wie zwanger is of wil worden, wordt online al snel meegetrokken in een eindeloze stroom van adviezen. Op Instagram, TikTok en Facebook bestaat een heel ecosysteem van zwangerschapsinfluencers. Denk aan een verloskundige die in een filmpje laat zien hoe je thuis een bevalbad opzet, of geheimen uit de praktijk ontsluiert in een filmpje dat een eigen bevalcursus promoot. In het bijschrift: „Wil jij straks kiezen in plaats van meegenomen worden? Reageer met CURSUS of start direct door link in bio.” En dan zijn er nog de niet-medische coaches die hypnobirthingcursussen verkopen, over ‘mindful baren’ en het aanboren van je vrouwelijke ‘oerkracht’.
Wat vrouwen online tegenkomen levert soms nieuwe kennis op, biedt hen inspiratie of moed, of geeft ze het gevoel dat het helpt – ook al ontbreekt wetenschappelijk bewijs.
De lotusbevalling bijvoorbeeld, waarbij de theorie erachter een kern van waarheid bevat. Wachten met het doorknippen van de navelstreng kan gunstig zijn: in de eerste minuten stroomt er nog bloed van de placenta naar het kind, wat zorgt voor een betere ijzervoorraad en minder kans op bloedarmoede, legt gynaecoloog Joost Akkermans uit. Vooral bij te vroeg geboren baby’s is dat van belang, omdat hun longen de circulatie nog niet volledig overnemen. Akkermans wacht bij een premature keizersnede daarom standaard enkele minuten voordat hij de navelstreng doorknipt.
Dit laten ‘uitkloppen’ van de navelstreng is al jaren gebruikelijk in Nederland. De Wereldgezondheidsorganisatie adviseert minimaal twee minuten te wachten.
Maar het effect zit in minuten. Zodra de navelstreng is uitgeklopt, stopt de doorstroming. De placenta begint na de geboorte direct af te sterven en moet, om ontbinding te vertragen, worden ingezouten. „Vanuit de gynaecologie is het volstrekt zinloos om de placenta aan een kind te laten. Het is niet natuurlijk, en een kind heeft er niks aan.”
Akkermans ziet wel waarom vrouwen zelf op zoek gaan naar informatie. De informatie die zorgverleners aanleveren is versnipperd, komt te laat, en sluit niet aan bij hoe deze generatie informatie zoekt, zegt hij. „In mijn spreekkamer liggen stapels folders. Maar de jongere generatie zwangeren is niet zo van het lezen van boekjes.” Dat vacuüm vult het algoritme.
Hilde Schippers (32) is 35 weken zwanger en wil thuis bevallen, in bad, vertelt ze begin maart aan de telefoon. Ze heeft zelfs lampjes besteld voor in de hoes van het bevalbad, een lichtsnoer dat het water oplicht. „Die kun je onderin leggen, zodat je je kindje heel mooi ziet als het er uitkomt. Dat lijkt me fantastisch.”
Drie jaar geleden, tijdens de zwangerschap van haar eerste kind, rolde ze via een Facebookadvertentie de wereld van Vrije Geboorte in. Dat is de beweging van cultureel antropoloog Anna Myrte Korteweg, die in 2011 het gelijknamige boek publiceerde. Daarin probeert ze meer bewustwording te creëren rond het idee dat bevallen iets is waar een vrouw zelf regie over moet kunnen hebben, thuis of in het ziekenhuis, en dat geen interventies gedaan mogen worden zonder haar toestemming.
De naam ‘vrije geboorte’ verwijst ernaar dat vrouwen hun eigen keuzes maken, in plaats van protocollen te volgen. Het wordt soms verward met ‘free birth’, een gedachtegoed dat ook online leeft en kan staan voor bevallen zonder medische begeleiding. Hier gaat het echter vooral om vrije keuze, ook bijvoorbeeld in een ziekenhuisomgeving.
Schippers deed samen met haar partner de online zwangerschapscursus die Korteweg inmiddels al vijf jaar geeft en die deels wordt vergoed door sommige zorgverzekeraars. Met meditaties, zoomsessies, een WhatsApp-groep en een prijskaartje van 397 euro. De cursus duurt negen maanden, die je in je eigen tempo doorloopt. Met ademhalings- en meditatieoefeningen en thuisopdrachten leren vrouwen hoe ze bijvoorbeeld angst kunnen herkennen tijdens de bevalling en daar ‘doorheen’ kunnen komen. Maar ze leren bijvoorbeeld ook hoe ze het gesprek aan kunnen gaan met zorgverleners zonder dat het een strijd wordt.
Schippers ziet de cursus niet zozeer als een alternatief voor de reguliere zorg, zegt ze. „Er is een hele erge angstcultuur rond bevallen. Het idee dat het iets is wat je aan de medici moet overlaten, waarin je zelf als vrouw geen keuze hebt.”
Die angstcultuur zag ze ook online terug. Op bekende en gerenommeerde platforms zoals de Nederlandse website en app 24Baby, met informatie voor (aanstaande) ouders samengesteld door kinderartsen en gynaecologen, stuitte ze op berichten waarin vrouwen elkaar waarschuwden voor een stuitbevalling. Te veel kans op een spoedkeizersnede, te weinig gynaecologen met ervaring, te afhankelijk van wie er toevallig dienst heeft. De impliciete boodschap, zo ervoer Schippers het, was steeds dezelfde: luister naar de dokter, want straks doe je je kind wat aan.
Toen haar eigen baby in stuitligging bleek te liggen en niet omdraaide, legde Schippers haar vraag voor aan de WhatsApp-groep van de cursus, en daarna aan de Facebookgroep Stuitgeboorte Nederland, waar ook gynaecologen in zitten. Bij een stuitligging liggen de billen of voeten van de baby naar beneden in plaats van het hoofdje, met meer risico’s voor de baby dan bij een gewone bevalling. Via de Facebookgroep vond ze een arts in het Meander Ziekenhuis in Amersfoort met ervaring met stuitbevallingen. „Ik stond echt op het punt een keizersnede te laten doen. Als ik dat niet had gezocht, dan had ik misschien een keuze gemaakt waar ik achteraf heel veel spijt van had gehad.”
Joost Akkermans herkent het verhaal van Hilde. „Ik ben blij dat we in Nederland nog een vaginale stuitbevalling hebben.” In het grootste deel van de wereld wordt bij een stuitligging standaard een keizersnede gedaan, vertelt hij. Nederland bleef stuitbevallingen aanbieden, en volgens Akkermans betaalt die keuze zich nu uit in meer ervaring. „We zijn niet zomaar ergens in meegegaan, maar zijn kritisch blijven nadenken, van: kunnen we dit niet toch blijven doen? Dat is tekenend voor hoe we er in Nederland in staan.”
Anna Myrte Korteweg is inmiddels een bekend zwangerschapsinfluencer. Op haar Facebook- en Instagrampagina (49.000 en 24.000 volgers) zijn aaneenschakelingen van video’s te zien waarin mensen bevallen. Bijna alle vrouwen doen dit thuis in een bevalbad. Bij de filmpjes staan teksten die de ‘oerkracht’ van de bevallende vrouw bezingen.
Korteweg is kritisch over de geboortezorg, maar niet tegen. De beelden worden vergezeld door de bevalverhalen van de vrouwen. Sommige filmpjes vertellen hoe je lichaam „weet wat het nodig heeft”, ook bij een ziekenhuisbevalling. Zo is te zien dat een vrouw staand op een ziekenhuisbed bevalt, in plaats van liggend. Geïnspireerd reageren mensen hoe mooi ze het vinden „hoe het ook kan gaan”. Andere berichten gaan over botsingen met de medische wereld. In een veelgeliked bevalverhaal vertelt een vrouw dat haar gynaecoloog bij 42 weken aandrong op een inleiding en zij zich daardoor onder druk gezet voelde. Ze beviel uiteindelijk toch in het ziekenhuis, maar naar eigen zeggen op haar voorwaarden – en schrijft dat toe aan haar voorbereiding via boeken als Vrije Geboorte, die haar volgens het bericht zo zeker maakten over haar keuzes dat ze daaraan vasthield.
Maar wekt al dat beeldmateriaal geen verwachtingen die de werkelijkheid niet altijd waarmaakt? „Je mag er toch gewoon helemaal voor gaan,” zegt Korteweg. „En ook al loopt het anders, dan nog maakt het zo een verschil als je je bevalling echt helemaal eigen hebt gemaakt.” Ze noemt de films die bevallen portretteren als een horrorervaring, een lijdensweg waar je doorheen moet. „Dat is wat mij betreft totaal onjuist, en om dat te doorbreken, deel ik die beelden.” Maar wie denkt dat vrije geboorte enkel gaat om in extase je baby ontvangen, heeft het volgens haar mis. „Het gaat erom dat je het zo dicht mogelijk bij jezelf houdt.”
Kraamverzorgende Saadet Tokyay (42) is sceptisch over de verwachtingen die zwangerschapsinfluencers wekken. Ze is eigenaar van Kraamzorg Dunya in Utrecht, dat ze veertien jaar geleden oprichtte. Wat influencers verkopen is volgens haar niet alleen informatie, maar ook een levensstijl die wordt gefinancierd door betaalde samenwerkingen met merken. „Een momfluencer vindt een advies zelf misschien geweldig en het past bij haar situatie. Maar dat betekent niet dat het past bij degene die het overneemt. Jij bent haar niet en zij is jou niet.” Als een kraamvrouw daardoor perfectionistisch wordt, gaat het vaak helemaal mis, zegt ze. Ze raadt vrouwen aan er rekening mee te houden dat het allemaal anders kan lopen. „Bij vrouwen die dat in hun achterhoofd hebben, gaat het negen van de tien keer goed.”
Ook Akkermans ziet dat bij een zwangere die te veel in een online hoek terechtkomt soms verkeerde beelden of verwachtingen ontstaan. „Op het moment dat jij maar de juiste voorbereiding doet, de juiste hypnobirthingcursus, dan heb je die controle. Maar dat is gevaarlijk.” Want, zegt hij: „Elke bevalling is anders. Dat heeft niks te maken met hoe hoog jouw pijngrens is, of hoe goed je je hebt voorbereid.”
Hij ziet wat er mis kan gaan als het vacuüm niet door zorgverleners wordt gevuld, maar door influencers. Via allerlei kanalen krijgen zwangeren de boodschap dat synthetische oxytocine de moeder-kindbinding schaadt, of dat het zou leiden tot autisme bij het kind – associaties die volgens Akkermans uitgebreid onderzocht en weerlegd zijn. Oxytocine speelt een belangrijke rol bij het maken van weeën en bij het voorkomen van ernstig bloedverlies na de geboorte – wereldwijd de belangrijkste oorzaak van moedersterfte. In het ziekenhuis wordt synthetische oxytocine ingezet als een bevalling stagneert, om te voorkomen dat deze uitmondt in een keizersnede.
Akkermans merkt op dat recentelijk ook het bericht rondgaat dat vrouwen allergisch zouden zijn voor oxytocine. Hij vroeg ernaar in een landelijke appgroep van gynaecologen, maar niemand had het ooit gezien. „Maar het levert wel gesprekken op in de verloskamer waarbij we mensen moeten overtuigen dat het verstandig is het wél te doen.”
In het meest extreme geval propageren internationale accounts bevallen zonder enige medische begeleiding. Een onderzoek van een jaar door The Guardian naar de Amerikaanse Free Birth Society beschrijft een platform dat honderdduizenden vrouwen bereikt via een podcast die miljoenen keren is gedownload, een Instagramaccount met ruim 130.000 volgers en online videocursussen. Sinds 2018 zou hiermee mee dan 13 miljoen dollar aan inkomsten zijn gegenereerd. Het platform keert zich tegen echo’s en promoot zwangerschappen zonder prenatale controles.
FBS promoot een versie die algemeen als extreem wordt gezien, zelfs onder voorstanders van vrije geboorte die, indien medisch verantwoord, liever thuis bevallen met een verloskundige erbij.
Akkermans ontwikkelde een app om zwangeren op het juiste moment de juiste informatie te geven, in de hoop dat de noodzaak om zelf online te zoeken afneemt. De Geboortezorg-app wordt inmiddels gebruikt in acht grote Nederlandse ziekenhuizen en in Twente krijgen nu ook in alle verloskundigenpraktijken zwangeren de vraag het te downloaden. „Mensen komen nu voorbereid binnen. Die zeggen: ik heb dit gelezen, want dat is voor mij belangrijk.”
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen