Wat zijn dit voor vragen? Dertien dilemma’s voor spokenworddichter Zaïre Krieger (30), naar aanleiding van haar debuutbundel Chameleon. ‘Op een gegeven moment dacht ik: om dit boek te maken, moet ik een soort superheld zijn.’
Ianthe Sahadat is redacteur van de Volkskrant, met bijzondere aandacht voor de koloniale geschiedenis.
Spoken word of poëzie?
‘Ze overlappen heel erg. Toch kies ik spoken word, vanwege de performancekant. Ik maak eigenlijk geen poëzie die niet voorgedragen kan worden. Mijn bundel is ook echt spoken word.
‘Dat was mijn grootste obstakel bij het maken van dit boek: hoe vang ik spoken word op papier? Hoe laat ik papier leven? Ik wilde het boek zintuiglijk maken, interactief, door te spelen met lettertypes, spiegelgedichten, voetnoten en vormen. Ik wil dat je tijdens het lezen mijn stem hoort. Dat je de teksten in je lichaam voelt. Het liefst had ik ook geuren toegevoegd en kon je een bladzijde in je mond doen en proeven.’
Rijm of ritme?
‘Ritme. Ik ben heel veel met rijm bezig, maar zonder ritme… Rijm geeft vaak ritme, maar ritme geeft je niet altijd rijm. Ik zou niet eens weten hoe een niet ritmisch gedicht te schrijven.’
Engels of Nederlands?
‘Dit antwoord verandert elke dag. Nu is het Nederlands. Ik houd van beide talen. Sommige gevoelens kan ik beter uiten in het Engels. Bij slang gebruik ik graag Engels. De familie van mijn vader is Amerikaans.
‘Ik vind meertaligheid gewoon heel fijn. Ik hield van Grieks en Latijn op school. Via andere talen leer je je eigen taal beter begrijpen en waarderen. In spoken word kun je spelen met het feit dat Engels minder woorden heeft dan het Nederlands, dat zeg ik ook tegen mijn studenten bij The Writer’s Guide (een schrijfvakschool in Rotterdam, red.) Een woord kan in het Engels vaak meer betekenissen hebben, waardoor het alles en niets kan betekenen.’
Met of zonder umlaut?
‘Mijn naam? Mét natuurlijk. Mensen laten hem vaak weg, daar speel ik mee in het boek door verschillende anagrammen van mijn naam te gebruiken voor mijn alter ego’s . Allemaal met umlaut.
‘Je naam heeft invloed op hoe je als kind opgroeit. Als je naam met een ‘Z’ begint, word je altijd als laatste genoemd, bijvoorbeeld. En als mensen je naam niet kennen, verzinnen ze gewoon wat. Dan noemen ze je Sara, in plaats van Zaïre.’
Voetnoot of spiegelschrift?
‘Voetnoot. Ik gebruik beide in mijn bundel. De voetnoten bij de gedichten vertellen op zichzelf een verhaal, over de vorming van Raïaz, een van de personages. Over haar zoektocht naar de vraag: wat is mijn rol in de revolutie? De voetnoten vertellen misschien wel meer dan de tekst.
‘In het begin zie je heel veel voetnoten. De voetnoten zijn haar kogels, het is haar munitie, haar manier van mensen benaderen is met kennis, ze haalt James Baldwin aan of Nina Simone. Op een gegeven moment verdwijnen de voetnoten, ze komt tot de conclusie dat kennis niet haar sterkste kant is. Ze moet kunst maken, dat is haar doel in het leven.’
‘Bij het spiegelschrift in het boek hoop ik dat mensen voor de spiegel gaan staan om het te lezen. Dat je tijdens het lezen ook naar jezelf moet kijken.’
Pen of brandende fakkel?
‘Mijn pen ís mijn brandende fakkel. Brandende fakkels moeten er zijn, ik ben alleen niet degene die ze moet dragen. De pen is mijn sterkste wapen. Mijn werk is niet altijd activistisch, maar wat ik maak is wel politiek geladen, maatschappelijk geëngageerd. Dat zit hem ook in kleine dingen zoals hoe ik naar mijn lichaam kijk, dat ik met mijn gebodypainte lichaam op de cover sta.’
Kameleon of som van alle delen?
‘Dat is voor mij hetzelfde. Mijn bundel heet Chameleon, ik ben de som van al mijn delen, van mijn verschillende alter ego’s die aan het woord komen. Eentje is Zireïa. Ken je X-men? Zij is deels gebaseerd op Mystique, een shapeshifter. Ik ben een behoorlijke sciencefictionfan.
‘Op een gegeven moment dacht ik: om dit boek te maken moet ik een soort superheld zijn. Ik wilde iets tweetaligs maken, poëzie met personages, karakters. Als ik over mijn bundel sprak op de uitgeverij zag ik in de blikken dat niemand me begreep. Ik wist niet eens of ik mezelf helemaal begreep. Dus ik dacht: ik doe een cape om, dan voel ik me larger than life. Zireïa, De Artiest. Een heerlijke performance, maar zo’n karakter kan ook teveel ruimte innemen, je moet ook je kleine kwetsbare zelf kunnen zijn. Daarom ga ik in het boek al mijn alter ego’s langs, om tot de conclusie te komen dat ik alles tegelijk mag zijn, multidimensionaal.’
Methylfenidaat of fysiotherapie?
‘Ik heb beide nodig. Al moet ik zeggen dat ik steeds minder ADHD-medicatie gebruik. Dus ik kies fysiotherapie. Ik heb endometriose, en dat zorgt ervoor dat ik bekkenbodemproblemen heb. Ik ben ook hypermobiel, dus ik had al een fijne fysio die mij weer doorstuurde naar een bekkenbodemspecialist, omdat ik zoveel pijn had. Zij was degene die als eerste ontdekte dat ik endometriose had. Sinds vorig jaar heb ik de officiële diagnose. Sinds mijn 21ste kampte ik met extreme pijnen tijdens mijn menstruatie. Tot overgeven en flauwvallen aan toe. Het heeft me jarenlang heel erg ontregeld.
‘Ik ben de fysio’s zo dankbaar. Ze hebben ervoor gezorgd dat ik kan functioneren zonder te veel pijn en dat ik beter weet hoe mijn lichaam werkt.’
Ballroom of gospel?
‘Met gospel ben ik opgegroeid. Dat zit in mijn DNA. Mijn ouders zijn streng christelijk, ze zitten bij een evangelische kerk. Als kind mocht ik alleen christelijke muziek luisteren. Ik heb God en het geloof echt moeten deconstrueren, daar gaat het hoofdstuk Alïza over. Ik kwam tot de conclusie dat God liefde is, en daar heb ik geen probleem mee.
‘Ik geloof maar ben niet meer religieus. Ik doe niet aan georganiseerde religie met de kerk als instituut, de Bijbel en het naleven van regels. Er is maar één regel belangrijk: behandel een ander zoals je zou willen dat jij wordt behandeld.
‘Ballroom is een community van mensen die leven op het snijvlak van kleur en queerness. Het is voortgekomen uit drag balls in de VS waar weinig ruimte en aandacht voor drags van kleur was. Zwarte en latino trans vrouwen en queer mensen zijn hun eigen balls gaan organiseren. Veel mensen uit de gemeenschap kwamen ook uit de kerk, de catwalkcommentator in ballroom is eigenlijk een soort pastoor.
‘Ballroom is een veilige plek waar queer mensen van kleur kunnen schaven aan hun creatieve skills. Veel van de dingen die ik heb geleerd over kunst en performance, heb ik geleerd in de ballroomscene, ook in de kerk trouwens. Maar ik kies ballroom.’
Jurist of activist?
‘Ik heb internationaal en Europees recht gestudeerd. Ik wilde mensenrechtenadvocaat worden, tot ik in mijn derde jaar een paper moest schrijven over geweld in Congo. Het lezen van alle bewijsstukken, klinisch beschreven, bijvoorbeeld over seksueel geweld – ik vond het verschrikkelijk. Ik dacht: kan ik dit? Misschien wel, maar het zou me veel meer energie kosten dan hoe ik mijn activisme nu vormgeef, met kunst. De studie heeft me wel veel kennis en munitie gegeven.’
Call us what we carry of Noem ons wat we dragen?
‘Ik heb Amanda Gorman vertaald, het gedicht dat ze voordroeg bij de inauguratie van Joe Biden, The Hill We Climb, en later haar bundel. Ik heb het vertaald maar kies toch voor de Engelse tekst, haar werk zoals zij het bedoeld heeft. Ik vind Noem ons wat we dragen ook mooi. Het is fijn dat het beschikbaar is in vertaling voor mensen die niet zo makkelijk Engels lezen.
‘Ik vind het vertalen geweldig om te doen. Het als een soort taalpuzzel die je moet oplossen. Ik houd van puzzelen.’
Amanda Gorman of Zaïre Krieger?
‘Love Amanda, maar ik ben toch echt liever mezelf. Ze heeft me wel heel erg geïnspireerd, in hoe ik Chameleon heb gemaakt. Dat zij op mijn pad is gekomen om te vertalen is echt een droom.
‘Er zijn gewoon niet zo veel zwarte jonge schrijvers die op zo’n niveau opereren. Naar haar kijken was ook: oké, zij kan het, dan kan ik het misschien ook wel.’
Amanda Gorman of Babs Gons?
Gespeeld verontwaardigd: ‘Nasty.’
Dan: ‘Babs Gons. Ja, dat moet. Zij is de moeder van spoken word in Nederland. Zij reisde in de jaren negentig al naar New York om te kijken wat spoken word was en heeft het toen meegenomen naar Nederland. Zonder haar was ik hier niet. Dat geldt voor alle spokenwordartiesten in Nederland. We hebben allemaal iets te danken aan Babs.’
Zaïre Krieger: Chameleon. Meulenhoff; 120 pagina’s; € 20.
1995 Geboren op 28 september in Amsterdam
2012 Naar Rotterdam verhuisd
2015-2019 Studie International & European Law op de Haagse Hogeschool
2019 Wint Spoken Award in de categorie ‘Gospel’
2019 Werkt als journalist voor de Varagids, OneWorld en Dipsaus
2020 Tussen wal en schip, bijdrage in bundel De goede immigrant
2021 Vertaalt The Hill We Climb van Amanda Gorman
2023 Noem ons wat we dragen (vertaling van Amanda Gormans boek Call us what we carry)
2026 Debuut poëziebundel Chameleon
Zaïre woont met haar vriendin in Den Haag.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant