Rijgeschiktheid De verplichte medische keuring voor rijgeschiktheid bij ADHD en autisme is afgeschaft. Onderzoek toont aan dat deze diagnoses de verkeersveiligheid niet significant beïnvloeden, waardoor automatische keuringen niet meer nodig zijn.
Veel van de klanten van rijschoolhouder Diana Loos zitten op het spectrum of hebben ADHD.
Een vlieg in de auto, een hond op de stoep, de knopjes op het stuur: „ADHD’ers zijn vaak geïnteresseerd in dingen die niet relevant zijn tijdens een rijles”, weet rijschoolhouder Diana Loos (46). Veel van haar leerlingen hebben een aandachtsstoornis, autisme, of een combinatie. Die leerlingen hebben soms wat meer lessen nodig om hun rijbewijs te halen, weet Loos. Maar met goede begeleiding of de juiste medicatie „rijden ze als een zonnetje”.
Mensen met autisme of ADHD moesten de afgelopen achttien jaar medisch gekeurd worden door een onafhankelijke psychiater om rijexamen te mogen doen. Toen Loos, die zelf ook een aandachtsstoornis heeft, 28 jaar geleden ging afrijden bestond die keuring nog niet. Ze zakte vier keer voor haar rijexamen. „Toen ik jaren later mijn diagnose kreeg en mijn motorrijbewijs ging halen, moest ik een hele medische riedel doorlopen. Dat kostte veel geld.” Haar rekening: 200 euro.
Die verplichte rijbewijskeuring voor autisme en ADHD is woensdag 1 april definitief afgeschaft. De keuring bestond sinds 2008 omdat het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat destijds door de Gezondheidsraad werd geadviseerd dat mensen met deze stoornissen gevaarlijker zouden kunnen rijden. Onafhankelijke psychiaters adviseerden sindsdien aan het CBR of deze chauffeurs mentaal en lichamelijk geschikt waren om veilig de weg op te gaan.
Maar recente onderzoeken over autisme en ADHD in het verkeer laten zien dat de diagnose de rijgeschiktheid niet direct beïnvloedt. Deze groep wordt niet meer automatisch gekeurd. De vraag of er een diagnose van ADHD en/of autisme is vastgesteld blijft wel in de Gezondheidsverklaring. Als daar ook andere problemen bij komen kijken, zoals een angststoornis of een depressie, volgt een keuring. En als er sterke ADHD-medicijnen worden gebruikt die het reactievermogen kunnen beïnvloeden.
Belangenverenigingen zijn blij met de aanpassing. De Nederlandse Vereniging voor Autisme (NVA) pleit al vijf jaar voor de afschaffing van de keuring, zegt directeur Caroline Verkerk. „Wij weten al heel lang dat wetenschappelijk onderzoek helemaal niet aantoont dat mensen met autisme vaker betrokken zijn bij ongelukken of overtredingen in het verkeer.”
Een voor hen onbekende psychiater voerde de CBR-keuring uit. Verkerk: „Onze leden waren niet overtuigd dat die kon bepalen of zij geschikt waren om de weg op te gaan.” NVA-leden ervoeren de gesprekken als oppervlakkig en kortdurend – „maar een paar minuten” volgens Verkerk. „Wij hebben altijd gezegd dat rijinstructeurs en CBR-examinatoren prima zelf kunnen inschatten of iemand met autisme wel of niet klaar is om de weg op te gaan.”
Mensen met ADHD zijn wel iets vaker betrokken bij ongelukken en overtredingen. Dat blijkt uit onderzoek, zegt Julie Houben, belangenbehartiger bij Impuls & Woortblind, de vereniging voor onder meer ADHD en dyslexie. Maar bij die ongelukken is vaak meer aan de hand, zegt ze: middelenmisbruik, een depressie of angststoornis.
Niet elke rijschool kan inschatten of een leerling op het autismespectrum of met ADHD kan gaan rijden.
„Mensen met alleen ADHD hebben niet per definitie een verhoogd risico”, zegt Houben. „En zeker met medicatie kunnen zij prima rijden. Overprikkeling, impulsiviteit en afleiding worden dan minder.” Bovendien, voegt Houben toe, geldt snel afgeleid zijn niet alleen voor ‘ADHD’ers’. „We worden allemaal massaal afgeleid door berichtjes op onze telefoons.” Ook zij is overtuigd dat een instructeur kan zien of een leerling het „koppie erbij kan houden”, of „zit te stuiteren en niet kan opletten”.
Maar niet elke rijschool kan inschatten of een leerling op het autismespectrum of met ADHD kan gaan rijden, denkt Sergiu Hauer (54). Hij geeft al 35 jaar rijlessen in Den Haag. Hauer heeft zich in de stoornissen verdiept: „Soms zie ik al in drie lessen dat het gewoon niet gaat.” Dan houdt het op, zegt hij. Hij denkt dat de medische keuring sommige leerlingen kon beschermen tegen „oneindige rijlessen, waar een rijschool veel geld aan kan verdienen”. Een negatieve keuring betekende dat de lessen ook meteen stopten.
Hauer ziet liever dat de arts die de diagnose heeft gesteld ook bepaalt of iemand rijgeschikt is. Niet een aparte psychiater. Nu krijgen mensen met een diagnose geen automatische (af)keuring meer. „Misschien blijft een instructeur met goede bedoelingen doorgaan met lessen”, zegt hij. „Een goede test kan voorkomen dat leerlingen aan het lijntje worden gehouden.”
De keuring was een preventieve veiligheidsmaatregel. Het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen (CBR) doet aan „risicogestuurd beleid”, zegt Anne Laird, hoofd Medische zaken bij het CBR. „We stellen altijd de vraag wie een hoger risico loopt om betrokken te zijn bij een ongeval of overtreding”. Het CBR maakt onderscheid in rijvaardigheid (de auto goed beheersen, verkeersregels snappen) en rijgeschiktheid (is iemand lichamelijk en mentaal in staat om zich veilig in het verkeer te begeven).
Uit recente onderzoeken blijkt dat bijna iedereen met een aandachts- of autismestoornis helemaal rijgeschikt wordt verklaard en vaak even goed kan rijden als mensen zonder stoornis. Laird: „Dat geldt voor mensen met alleen autisme of ADHD, die geen andere problematiek zoals angststoornissen, depressie, drugs- of alcoholmisbruik hebben.”
Toenmalig demissionair minister Robert Tieman (BBB, Infrastructuur) vond de keuring daarom in 2025 disproportioneel. Sinds december werden mensen niet meer opgeroepen voor een keuring. Woensdag is de wet daadwerkelijk aangepast.
De positieve cijfers uit de keuringen konden een vertekend beeld geven, denkt Houben van Impuls & Woortblind. Het kan zijn dat sommige mensen met ADHD de Gezondheidsverklaring niet eerlijk invulden, vermoedt zij. „De echt gevaarlijke ADHD’ers zullen ook risicovoller gedrag vertonen bij het invullen van die verklaring. Die kwamen niet bij de psychiater terecht.”
Met de nieuwe regels zijn die mensen niet meer in overtreding. Maar die mensen met risicovol gedrag slagen dan toch niet voor hun praktijkexamen, denkt instructeur Hauer. „Dat lost zichzelf op. Die zakken dan toch. Het enige nadeel: dat kan pas na honderd lessen zijn.”
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen