Muggen die knokkelkoorts overbrengen rukken in Nepal steeds verder op in afgelegen gebieden en hoger in de bergen. Klimaatverandering is de drijvende kracht.
Het dorp Chandannatht, gelegen op 2.438 meter hoogte, was het hoogste punt waarop muggen die knokkelkoorts overbrengen nog overleven.
Het mondiale klimaatprobleem heeft in Nepal de hoge Himalaya bereikt in de vorm van een mug. Dat wil zeggen, twee soorten muggen: de tijgermug (Aedes albopictus) en de gelekoortsmug (Aedes aegypti). De muggen kunnen het denguevirus overbrengen, dat knokkelkoorts veroorzaakt.
In 2004 werd de eerste patiënt gediagnosticeerd met knokkelkoorts in Nepal. Sindsdien is het hard gegaan. In 2006, 2010, 2013, 2017, 2019, 2022 en 2023 beleefde het land uitbraken van de van oorsprong tropische infectieziekte met jaarlijks tienduizenden zieken en tientallen doden. De eerste ziektegevallen beperkten zich nog tot het laagland en gebieden rondom de hoofdstad Kathmandu. Maar het heeft zich steeds verder uitgebreid tot in vrijwel alle districten van Nepal.
De Italiaanse fotograaf Yuri Segalerba werkt veel in Latijns-Amerika en probeerde enige jaren geleden een reportage te maken over de gevolgen van klimaatverandering in de Andes. Tropische muggen zouden er steeds verder doordringen in het hooggebergte. Er bleek echter nog weinig tot geen wetenschappelijk onderzoek naar gedaan te zijn, en daarmee liep het spoor een beetje dood.
Van Yolden Kwan, een bevriende onderzoeker aan de Freie Universität Berlin, hoorde Segalerba echter dat er in Nepal wel studies gaande zijn op dit gebied. Dus pakte hij zijn spullen en reisde naar een voor hem onbekend gebied. In Nepal was hij er getuige van dat van oorsprong tropische muggen zich nu tot in het hooggebergte kunnen voortplanten. Het dorp Chandannath in het Jumla-district, gelegen op 2.438 meter hoogte, was het hoogste punt waar onderzoekers van de Nepal Health Research Council de Aedes-muggen en hun larven tegenkwamen. Jaar na jaar kruipt de grens waar de ziekteverspreiders kunnen overleven verder omhoog.
De muggen hebben een minimumtemperatuur van ongeveer 15 graden Celsius nodig om te overleven en om zich voort te planten. Door de opwarming zijn de winters ook hoger in de bergen milder geworden, waardoor de Aedes-muggen zich konden uitbreiden. Volgens klimaatmodellen zal de gemiddelde temperatuur in Nepal in 2030 met nog eens 0,5 tot 2 graden gestegen zijn. Met name in het hoogland zijn de veranderingen relatief groot.
Het muggenseizoen begint in Nepal typisch na de moesson, als overtollig regenwater een ideale broedplaats vormt voor de muggenlarven. In hogergelegen gebieden duurt het muggenseizoen maar kort, maar toch is dat voldoende om mensen met knokkelkoorts te besmetten. In 2024 telde Nepal bijna 42.000 besmettingen, waaraan 15 mensen overleden. Het jaar daarvoor, tijdens een grote uitbraak, waren er meer dan 54.000 besmettingen, met 88 doden. Dit is het topje van de ijsberg, want de meeste besmettingen verlopen mild en zijn met paracetamol te bestrijden.
Het risico van dengue wordt in de hooggelegen gebieden van Nepal nog vaak onderschat, vertelt Segalerba. Dat komt omdat de ziekte relatief nieuw is en mensen niet verwachten dat ze in de bergen besmet zouden kunnen raken. Gealarmeerd door de resultaten van het onderzoek is de overheid lokaal begonnen met bewustwordingscampagnes, die zich richten op het insmeren met insecticides en het controleren van stilstaand water in de buurt van huizen, waarin muggen zich kunnen voortplanten.
Er bestaat nog geen medicijn of vaccin tegen knokkelkoorts. Mensen die er ernstig ziek van worden hebben behandeling in een ziekenhuis nodig, maar tijdens een epidemie kan de toestroom zo groot worden dat de ziekenhuizen overbelast raken. In afgelegen gebieden ontbreekt een goede ziekenhuiszorg. Traditionele genezers proberen met ‘sowa rigpa’ mensen te helpen. Daarbij krijgen patiënten een kruidenpreparaat voorgeschreven dat is afgestemd op de persoon in plaats van op de ziekte.
Op de hoogte van kleine ontdekkingen, wilde theorieën, onverwachte inzichten en alles daar tussenin