Ondanks aanhoudende dreigementen over terugtrekking blijven de VS, voorlopig althans, onderdeel van de Navo. Trump blijft echter uiterst kritisch op het bondgenootschap. Wat zijn zijn bezwaren en kunnen de VS zich zomaar terugtrekken? Vijf vragen.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Wat heeft Trump de afgelopen weken over de Navo gezegd?
Sinds hij zijn land in een oorlog met Iran heeft gestort, spreekt Trump met veel venijn over het bondgenootschap. Tot zijn grote ergernis zijn de lidstaten terughoudend in de steun die zij de VS bieden. De laatste weken noemde Trump de Navo een ‘papieren tijger’, de lidstaten ‘lafaards’ en voorspelde hij een ‘slechte toekomst’ als het bondgenootschap de VS niet te hulp schiet in de Straat van Hormuz.
De grootste schok kwam deze week door een interview met de Britse krant The Telegraph, waarin aan Trump werd gevraagd of hij het Amerikaanse lidmaatschap van de Navo heroverwoog. ‘O ja’, antwoordde hij. ‘Ik zou zeggen dat het meer dan een heroverweging is.’
Sommigen vreesden dat Trump de Navo woensdagavond de rug zou toekeren, tijdens zijn eerste televisietoespraak over de oorlog in Iran, maar die boodschap bleef uit. De Navo bleef zelfs geheel onbenoemd. Wel zei Trump dat Europa zelf ‘de leiding moet nemen’ om de blokkade in de Straat van Hormuz te doorbreken.
Wat zijn Trumps verdere bezwaren tegen de Navo?
De Amerikaanse president geeft al jaren te kennen niet gecharmeerd te zijn van het bondgenootschap. Nog voor zijn eerste presidentschap hekelde hij al de slagkracht van de Navo, een ‘verouderde’ organisatie die de VS volgens Trump alleen maar geld kost. In zijn eerste termijn uitte de Amerikaanse president herhaaldelijk kritiek op de Europese lidstaten, waarvan een deel er destijds niet in slaagde te voldoen aan de Navo-norm die voorschrijft dat 2 procent van het bbp naar defensie gaat.
Tijdens de campagne in aanloop naar zijn tweede ambtstermijn werd Trumps toon feller. Zo zei hij begin 2024 dat hij Rusland zou aansporen om ‘te doen wat het maar wil’ met landen die niet voldoen aan de Navo-norm. Ook hamerde hij op een forse verhoging van de defensieuitgaven van de lidstaten, van 2 naar 5 procent.
Kunnen de VS zich zomaar terugtrekken uit de Navo?
Niet zomaar. Het Amerikaanse Congres heeft in 2023 een wet aangenomen die voorschrijft dat terugtrekking uit de Navo niet mogelijk is zonder toestemming van twee derde van de Senaat. Saillant genoeg werd die wet mede ingediend door toenmalig senator Marco Rubio, Trumps huidige buitenlandminister. Om daadwerkelijk te vertrekken uit de Navo heeft Trump dus niet genoeg aan steun van alleen de Republikeinse Partij, die een krappe meerderheid heeft.
De Amerikaanse president beweert zelf dat hij de VS wel degelijk eigenmachtig kan terugtrekken. Hij heeft onder meer met de aanval op Iran laten zien dat hij bereid is zonder toestemming van het Congres te handelen. Mogelijk is het dan aan de rechter om een uitspraak te doen. Experts geven Trump in zo’n scenario weinig kans.
Het Navo-verdrag lijkt een Amerikaans vertrek te kunnen vertragen. Lidstaten met een vertrekwens hebben een opzegtermijn van één jaar voordat zij zich officieel mogen terugtrekken uit het bondgenootschap. Volgens artikel 13 van het Navo-verdrag gaat deze termijn in nadat de vertrekkende lidstaat de Amerikaanse regering op de hoogte heeft gesteld van de beëindiging van het lidmaatschap. Sinds de oprichting in 1949 is dat nog niet voorgekomen.
Hoe reageren de Navo-landen op Trumps dreigementen?
Verschillende Europese leiders hebben hun zorgen geuit. De Franse president Emmanuel Macron benadrukte donderdagochtend het belang van onderling vertrouwen voor een organisatie als de Navo. ‘Als je iedere dag twijfel zaait over je toewijding, dan ondermijn je de hele essentie ervan’. Volgens de Poolse premier Donald Tusk zou een Amerikaans vertrek uit de Navo deel uitmaken van ‘Poetins droomplan’.
Hebben Trumps woorden effect gehad?
Bij de Navo-landen is de afgelopen jaren het besef ingedaald dat zij niet langer kunnen rekenen op de onvoorwaardelijke steun van hun ooit zo trouwe bondgenoot. Dat leidde er al toe dat alle landen sinds 2025 voldoen aan de 2-procentsnorm. Die norm werd afgelopen zomer tijdens de Navo-top in Den Haag zelfs verhoogd naar 5 procent (daarvan mag 1,5 procent aan infrastructuur worden besteed). ‘Een grote overwinning’, concludeerde Trump na afloop tevreden, voor zowel de VS als de westerse wereld.
Ook nu lijken Trumps woorden enig effect te sorteren. Terwijl bondgenoten zich eerder terughoudend opstelden over politiek of militair ingrijpen in het Midden-Oosten, komen zo’n dertig landen vandaag virtueel bijeen om te praten over een plan om de Straat van Hormuz te heropenen. De VS zijn niet aanwezig bij het gesprek dat wordt geleid door de Britse premier Keir Starmer.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant