President Donald Trump is kwaad dat Europa niet wil helpen met zijn oorlog en dreigt de VS uit de NAVO te halen. Dat zal niet snel gebeuren, maar Trumps dreigementen onderstrepen opnieuw dat het bondgenootschap zijn beste tijd heeft gehad.
Trump zei woensdag tegen de Britse krant The Telegraph dat hij "sterk overweegt" zijn land uit de NAVO te laten stappen. Daarbij ging de Amerikaanse president verder dan zijn minister van Buitenlandse Zaken, Marco Rubio, die een paar uur eerder had gezegd dat het NAVO-lidmaatschap van de Verenigde Staten moet worden "heroverwogen" als de Iranoorlog voorbij is. "Ik zou zeggen dat we dat punt al voorbij zijn", zei Trump.
De regering-Trump wil dat Europese NAVO-bondgenoten helpen om de Straat van Hormuz te heropenen. Dat strategische knelpunt in een zeetransportroute voor olie en aardgas is essentieel voor de wereldeconomie. Sinds het uitbreken van de Amerikaans-Israëlische oorlog tegen Iran wordt de Straat grotendeels gesloten gehouden door de Iraanse Revolutionaire Garde. Volgens deskundigen hebben de VS en Israël momenteel geen militaire opties met een redelijke slagingskans om daar iets aan te veranderen.
Trump eist al weken met toenemende woede dat zijn NAVO-bondgenoten marineschepen sturen om olie- en gastankers door de Straat te escorteren. In Europese hoofdsteden is er weinig animo om betrokken te raken bij een oorlog die op eigen houtje werd gestart door de VS en Israël en waarvan de rechtmatigheid door veel Europeanen in twijfel wordt getrokken. Een ander pijnpunt voor de Amerikanen is dat Europese landen weigeren om hun militaire basissen te laten gebruiken voor aanvallen op Iran.
De Britse regering belegde donderdag een top over de Straat van Hormuz in Londen. Meer dan veertig landen, waaronder Nederland, bespraken daar hoe die veilig kan worden heropend. De Britse minister van Buitenlandse Zaken, Yvette Cooper, benadrukte in haar openingswoord dat de focus van die overleggen diplomatiek is en niet militair.
Trump heeft zijn twijfels over het nut van de NAVO nooit onder stoelen of banken gestoken. Tijdens zijn eerste presidentscampagne en zijn eerste jaren in het Witte Huis omschreef hij het bondgenootschap meerdere keren als "achterhaald".
Daar kwam hij later op terug, maar zijn kritiek dat de VS onevenredig veel bijdraagt aan de NAVO bleef. Trump was niet de eerste Amerikaanse president die daarvan baalde. Wel werd hij de eerste die andere NAVO-lidstaten ertoe wist te bewegen om hun defensie-uitgaven significant op te schroeven (met enige hulp van de dreiging uit Rusland).
In zijn tweede regeringstermijn lijkt Trumps afkeer van de NAVO desondanks te zijn gegroeid. Hij stelt regelmatig dat andere NAVO-lidstaten de VS nog nooit hebben geholpen (ondanks hun betrokkenheid bij de oorlogen in Afghanistan en Irak) en dreigde met de militaire verovering van Groenland, een territorium van NAVO-bondgenoot Denemarken.
Meerdere NAVO-diplomaten, medewerkers van Amerikaanse parlementsleden en functionarissen van het Amerikaanse ministerie van Oorlog zeiden woensdag tegen Politico dat het Witte Huis geen concrete voorbereidingen lijkt te treffen om uit de NAVO te stappen. Het Amerikaanse Congres is niet ingelicht, in het Pentagon wordt er niet over gepraat en er zijn geen discussies aangezwengeld op het NAVO-hoofdkwartier in Brussel. "Er is geen bewijs dat het echt is", concludeerde een senaatsmedewerker over Trumps dreigement.
Het Amerikaanse Congres nam in 2023 een wet aan die bepaalt dat de VS alleen uit de NAVO kan stappen met goedkeuring van een tweederdemeerderheid in de Senaat. Het is zeer onwaarschijnlijk dat Trump daar genoeg Democratische steun voor kan regelen. "Ik kan dit beloven: de Senaat zal er niet voor stemmen om de NAVO te verlaten en onze bondgenoten in de steek te laten, alleen omdat Trump boos is dat ze niet mee wilden doen aan zijn roekeloze oorlog uit vrije keuze", schreef Chuck Schumer, de Democratische fractievoorzitter in de Senaat, op X.
Een tweede optie voor een Amerikaans vertrek, via een nieuwe wet die door zowel het Huis van Afgevaardigden als de Senaat moet worden aangenomen, wordt ook beschouwd als weinig kansrijk.
Toch kan de rest van de NAVO de dreigementen van Trump niet afdoen als bluf en achteroverleunen. "De president kan de Verenigde Staten niet terugtrekken uit de NAVO", zei de Republikeinse senator Thom Tillis, lid van de zogeheten NAVO-waarnemersgroep in de Senaat, eind vorige maand tegen ABC News. "Dat gezegd hebbende, kan hij de boel wel bederven. De president kan het bondgenootschap feitelijk buiten werking stellen als hij dat wil."
En dan zijn er nog de 'spirituele' gevolgen. Hoe effectief is een bondgenootschap dat helemaal draait om de bereidheid van zijn leden om elkaar te verdedigen, als niet meer kan worden gerekend op het leidende lid? "Met Trump in het ambt is de NAVO waardeloos", zei een Duitse diplomaat tegen Politico. "We hebben de NAVO misschien nog, maar we hebben geen bondgenootschap meer. We wachten het af, maar de schade is enorm."
Source: Nu.nl algemeen