Archeologie De graafwerkzaamheden in de Sint-Petrus-en-Pauluskerk in Maastricht – waarbij mogelijk restanten van de ‘vierde musketier’ D’Artagnan werden gevonden – waren volgens de gemeente strijdig met de regels. De vervolgingsbeslissing ligt bij het OM.
Opgraving in de Sint-Petrus-en-Pauluskerk in Maastricht.
Slechts onder strenge voorwaarden mogen archeologen opgraven. Bovendien vereist elke ingreep in de bodem van een rijksmonument als de Sint-Petrus-en-Pauluskerk een vergunning. Maar die was volgens de gemeente niet aangevraagd en verstrekt voor het opgraven van de eventuele restanten van ‘musketier’ D’Artagnan in dat gebedshuis.
Wim Dijkman, gepensioneerd stadsarcheoloog van de gemeente Maastricht, die de eerste opgraving leidde, zegt dat hij „eerst enige zekerheid wilde hebben dat het mogelijk om D’Artagnan zou kunnen gaan”. Immers: „Je wil niet dat allerlei instanties moeten opdraven voor een storm in een glas water.”
Sommige kenners (onder wie Dijkman) hadden al langer een sterk vermoeden dat de trouwe dienaar van de Franse koning Lodewijk XIV op deze plek begraven lag. D’Artagnan sneuvelde in 1673 tijdens een beleg van Maastricht. En Lodewijk, ook wel de Zonnekoning genoemd, had vlakbij een kampement opgeslagen.
„Achteraf kun je ook de inschatting maken dat ik het iets eerder had moeten melden”, geeft Dijkman toe. Hij trad op als adviseur van de aan het kerkbestuur gelieerde Stichting 6213 HL. D’Artagnans dood en laatste rustplaats houden Dijkman al jaren bezig. „De Franse biografe van D’Artagnan heeft me als het ware aangewezen. Volgens haar was ik de man die hem moest vinden.”
Jos Valke, diaken van de kerk, liet eerder weten dat een verzakking voor het altaar de aanleiding vormde voor het lichten van tegels. Daarbij kwamen muurresten (waarschijnlijk van een vorige kerk) en botten tevoorschijn. Daarop werd Dijkman gevraagd verder te graven.
Het skelet dat werd blootgelegd, zou aan D’Artagnan kunnen toebehoren. Een munt op het stoffelijk overschot en een kogel in de borstkas, zoals ook in de bronnen staat beschreven, leken tenminste in die richting te wijzen. Daarbij lag het skelet begraven op de heiligste plek van de oude kerk: het altaar – een eerbiedwaardige plek voor de loyale dienaar van de Zonnekoning.
De mogelijke vondst werd na een eerste publicatie van de regionale omroep L1 op 25 maart groot nieuws, in binnen- en buitenland. De gemeente laat in een schriftelijke reactie aan NRC weten dat ze op 5 maart voor het eerst door het kerkbestuur werd geïnformeerd over graafwerkzaamheden. En de huidige stadsarcheologen hoorden bij die gelegenheid over het aangetroffen skelet. Als bewijs kregen ze een foto toegestuurd door het bestuur.
Dezelfde dag liet de gemeente de niet-vergunde en daarmee illegale opgravingen stilleggen. In overleg met de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed werd wel besloten dat het zinnig zou zijn het graf verder te documenteren en de skeletresten te lichten. De gemeente stelde een programma van eisen op waaraan verder zoeken en werken op die plek moest voldoen.
De Stichting 6213 HL kreeg dat programma op 9 maart. Die gaf vervolgens – rekening houdend met de eisen – de opdracht aan de Saxion Hogeschool in Deventer en cultuurhistorisch onderzoeksbureau BAAC Archeologie. Die begonnen op 13 maart. De archeologen van de gemeente waren die dag ook aanwezig in de kerk.
De gemeente heeft de illegale graafwerkzaamheden gemeld aan de Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed. Die doet onderzoek. Archeologisch onderzoek zonder de benodigde papieren geldt als een misdrijf. Het kan leiden tot een boete, een taakstraf of zelfs gevangenisstraf. Een eventuele vervolgingsbeslissing ligt bij het Openbaar Ministerie.
De Inspectie bevestigt de melding. Een woordvoerder zegt lopende het onderzoek niet meer te kunnen mededelen.
Dijkman zegt de resultaten van het onderzoek met vertrouwen tegemoet te zien. „Ik heb het skelet keurig blootgelegd. Als het D’Artagnan is, lag hij erbij zoals hij er 350 jaar geleden is neergelegd. In de jaren tachtig van vorige eeuw werden voor de aanleg van stadsverwarming in de Sint-Servaasbasiliek in Maastricht meer dan honderd graven gedocumenteerd en daarna opgeruimd. Kijk, dat is pas vernietiging van het bodemarchief.”
Of de gelichte skeletresten van D’Artagnan zijn, wordt nog onderzocht.
Op de hoogte van kleine ontdekkingen, wilde theorieën, onverwachte inzichten en alles daar tussenin