Energietransitie Ondanks miljardeninvesteringen in het stroomnet wordt de Nederlandse netcongestie steeds nijpender, schrijft staatssecretaris Jo-Annes de Bat in een Kamerbrief. 4.439 kilometer aan extra kabels, 2.183 nieuwe elektriciteitshuisjes: het blijkt niet genoeg.
Werkzaamheden nabij Kruiningen aan het Zeeuwse stroomnet.
Geen waarschuwing is vermoedelijk de laatste jaren zo vaak herhaald, en op zo’n prangende toon, als die van de beheerders van het elektriciteitsnet: ze kunnen de snel groeiende vraag niet bijbenen. Daarom is er niet op ieder moment of op iedere plek stroom voor iedereen.
Dat is terug te zien in de jongste cijfers over de krapte op het stroomnet, donderdag gepubliceerd door koepelorganisatie Netbeheer Nederland. De lange wachtrij met bedrijven die een nieuwe of zwaardere stroomaansluiting willen en die niet kunnen krijgen, is vorig jaar verder gegroeid, ondanks miljardeninvesteringen in uitbreiding van het net. Dat stond ook in eerdere rapportages, alleen is de situatie in 2025 weer nijpender geworden.
De gevolgen van deze netcongestie zijn voor steeds meer mensen merkbaar. „Bedrijven en maatschappelijke instellingen voor onder meer zorg en onderwijs lopen aan tegen oplopende wachtrijen”, schrijft staatssecretaris Jo-Annes de Bat (Klimaat en Groene Groei, CDA) donderdag aan de Tweede Kamer. Ook het investeringsklimaat voor bedrijven en de woningbouw staan volgens hem onder druk.
In principe is een groeiende vraag naar capaciteit op het elektriciteitsnet een positief signaal. Om klimaatdoelen te halen, moet Nederland de inzet van fossiele brandstoffen vervangen door duurzame elektriciteit. Dat de capaciteitsvraag zo hard stijgt, komt doordat de industrie elektrificeert en huishoudens overstappen op warmtepompen en stekkerauto’s. En doordat er steeds meer zonnepanelen en windmolens komen.
Tijdens piekmomenten is de stroomvraag inmiddels zo groot dat de infrastructuur de vraag niet aankan. Daarom bouwen netbeheerders in rap tempo aan capaciteitsvergroting van het stroomnet. Samen legden ze vorig jaar 4.439 kilometer aan extra kabels in de grond en plaatsten ze 2.183 elektriciteitshuisjes, valt bijvoorbeeld te lezen in het rapport. Dat is meer dan ooit.
Toch is het niet genoeg, blijkt uit datzelfde rapport. De wachtrij bij de regionale netbeheerders groeide tegelijkertijd van 11.922 aanvragen naar 15.014. En dan zijn er nog 8.687 bedrijven die stroom willen léveren in de rij bij regionale netbeheerders, tegenover 8.440 in 2024.
Bij landelijk netbeheerder Tennet, die bijvoorbeeld de aansluiting van datacenters verzorgt, lijkt de rij in 2025 op het eerste gezicht iets geslonken. De teller stond vorig jaar op 210 aanvragen voor stroomafname en 168 voor stroomlevering. Een jaar eerder was dat respectievelijk 279 en 256.
Maar wie beter kijkt, ziet dat die krimp onder meer veroorzaakt wordt doordat Tennet dubbele aanvragen niet meer meerekent. Ook heeft de netbeheerder bijna vijftig bedrijven aangesloten via een zogeheten tijdsduurgebonden contract. Daarbij spreken bedrijven af om enkele keren per jaar, tijdens de extreemste pieken, geen gebruik te maken van het stroomnet. Zo wordt het stroomnet efficiënter benut waardoor ruimte ontstaat. Een kleine verlichting, maar het congestieprobleem is verre van opgelost.
Sterker nog, de vrees dat naast bedrijven ook woningen niet meer vanzelfsprekend stroom krijgen, werd afgelopen februari realiteit. Er is een kans dat over enkele maanden al geen plek meer is voor nieuwe woningen in Flevoland, Gelderland en Utrecht, waarschuwde Tennet.
Trage vergunningen en te weinig vakmensen, dat zijn volgens de netbeheerders de belangrijkste oorzaken voor de wachtrijen. In het dichtbevolkte Nederland is überhaupt niet genoeg plek voor alle benodigde infrastructuur.
Hoe kan de netcongestie dan opgelost worden? Het kabinet bekijkt onder meer of het bestaande net zwaarder belast kan worden. In ander woorden: meer stroom door de kabels waar mogelijk. Dat zorgt voor 15 tot 20 procent extra capaciteit, staat in de Kamerbrief. Te zwaar belasten is echter niet zonder risico’s; bij overbelasting kunnen onderdelen eerder beschadigd raken.
Daarnaast kunnen mogelijk de storingsreserves ingezet worden die netbeheerders volgens de wet moeten hebben. Naast de kabels en lijnen die beschikbaar zijn voor normaal gebruik, hebben netbeheerders een soort vluchtstroken achter de hand waarvan bedrijven en huishoudens gebruik kunnen maken tijdens een lokale storing. Zo hoeft die storing niet te leiden tot langdurige uitval bij consumenten. Het af en toe inzetten van een deel van die vluchtstroken tijdens piekmomenten zou voor nog eens 10 procent capaciteitswinst kunnen zorgen.
Verder zet het huidige kabinet, net als het vorige, in op flexibel gebruik van stroom. Ofwel: niet allemaal op hetzelfde moment stroom gebruiken zodat het net niet overbelast raakt. Dat laatste is een realiteit waar Nederland sowieso aan moet gaan wennen, zegt Netbeheer Nederland. Steeds meer energie moet duurzaam worden opgewekt, met bijvoorbeeld zonnepanelen en windenergie. De zon schijnt niet altijd en de wind kan ook niet op commando waaien. Mensen zullen een andere „mindset” nodig hebben voor dit nieuwe „energiesysteem”.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen