Lezersbrieven U schreef ons over het afscheidsessay van Lamyae Aharouay, het profiel van Lidewij de Vos en het koesteren van onze taal.
Lamyae Aharouay schreef afgelopen weekend een afscheidsessay in NRC ( Zaken doen met uiterst rechts is geen punt meer in politiek Den Haag: tijd om te gaan, 27/3) dat mij en mijn collega’s bij actiegroep Voor Ons Nederland niet loslaat. Ze beschreef hoe het ongewone in zeven jaar gewoon werd: extreemrechts binnengehaald, instituties aangetast, vijanddenken genormaliseerd. Haar waarschuwing: een verschuiving in de geschiedenis hoeft niet groots en abrupt te zijn, het zijn de kleine stapjes waar we op moeten letten.
Ze heeft gelijk. En we praten er nog onvoldoende over.
Een kikker in water dat langzaam wordt opgewarmd, springt niet weg omdat het opwarmen langzaam gaat en het elke keer went.
Zo werkt politieke erosie. Een VVD-motie die opriep tot het bijhouden van de „culturele en religieuze normen en waarden” van Nederlanders met een migratieachtergrond haalde de meerderheid: CDA, ChristenUnie en SP stemden voor, pas na ophef teruggedraaid, niet omdat het fout was maar omdat het ‘lastig’ lag. Een PVV-staatssecretaris liet weten als privépersoon nog achter Wilders’ uitlatingen over Marokkanen te staan. Het huidige kabinet sloot in zijn eerste lakmoesproef een deal met een politicus die migranten in datzelfde debat wegzette als profiteurs en criminelen. Niemand stond op.
Drie voorbeelden. Er zijn er tientallen meer. In de VS heeft het water van de boiling frog het kookpunt bereikt. In Hongarije ook. Als er dit jaar Europese verkiezingen zouden zijn, zou de uitslag ons schokken. Hoe snel het water ook in ons eigen land opwarmt zagen we in een recente peiling van De Hond, waar Forum voor Democratie op 16 zetels staat.
Populistische erosie verloopt niet als een hellend vlak maar als een ladder: stap voor stap, elke trede maakt de volgende mogelijk. Normaliseren, instituties aanvallen, vijanddenken normaliseren, totale polarisatie en dan de populist die een meerderheid haalt en dit alles in de praktijk brengt. Nederland bevindt zich ergens tussen stap drie en vier. De ladder heeft ook iets geruststellends: het zijn stappen, geen natuurwetten. Beweging is beide kanten op mogelijk. Maar dan moet het signaal dat Aharouay gaf wel onderdeel blijven van ons politiek debat.
Daarin hebben we allemaal een rol. Mensen thuis, politici, journalisten, rechters, academici, ambtenaren. Wie jarenlang het ongewone als gewoon beschrijft zonder het te benoemen, draagt bij aan precies de normalisering die de populist nodig heeft. Aharouay beschreef hoe haar harnas zeven jaar lang die spanning absorbeerde, tot het scheurde. Dat is begrijpelijk.
Wij hebben meer dan ooit journalisten nodig die zien wat Aharouay ziet. Die alle kleine stapjes optellen. Die de kant die we opgaan blijven benoemen, ook als het ongemakkelijk is, ook als het hun eigen beroepsgroep raakt. We hebben dit soort stemmen nodig. Juist nu.
Bas Erlings oud-campagnestrateeg VVD en voorzitter actiegroep Voor Ons Nederland
„To bed tired, and sick….” , overtuigend citaat van Lamyae Aharouay om haar vertrek als politiek verslaggever te duiden.
Maar, dacht ik, waar moet die eveneens dodelijk vermoeide NRC-lezer, haar doelgroep, dan naartoe? Naast de door haar omschreven binnenlandse sores krijgt die ook nog eens de almaar groter wordende buitenlandse problemen voor de kiezen. En hij kan niet, zoals Lamyae Aharouay, een overstapje maken. Het slechte nieuws achtervolgt hem altijd en overal en hij zal daarom, net zoals ik, waarschijnlijk de neiging hebben zich af te sluiten voor al deze ellende.
Misschien kan zij deze ontwikkeling en de gevolgen daarvan (onverschilligheid) in haar nieuwe baan, interviews maken, meenemen. Aan haar scherpe blik zal het zeker niet liggen, zo blijkt maar weer eens uit haar afscheidsessay. Knap hoe ze als Marokkaanse, moslim en migrantenkind, in het verdomhoekje zittend, over haar dilemma en keuze weet te schrijven.
Toch maar minder afsluiten en meer frappez toujours, het punt herhalen. Desnoods nog 7,5 jaar. Alles beter dan de fascinatie het onderspit te laten delven.
Jules Bos Tilburg
Hiermee wil ik Lamyae Aharouay hartelijk danken voor haar uitmuntende journalistieke vakwerk als politiek verslaggever. Maar vooral dank voor haar essay over de motivatie voor haar vertrek uit Den Haag. Een wake-upcall voor ons allen over verontrustende normalisering van wat niet normaal is!
Lucie Harkema Deventer
Wat jammer dat Lamyae Aharouay haar poltieke pen neerlegt. Ik begrijp dat, maar vind het triest en een verontrustend teken aan de wand. Ik miste haar politieke analyses in Buitenhof al een tijdje en zal die nu ook gaan missen in mijn lijfblad. Realpolitik om toch nog iets te kunnen bereiken botst, daar waar primaire morele grenzen worden overschreden. Hulde voor grenswachters als Aharouay die „halt” roepen.
Ed Veldhuizen Driebergen
Het publieke debat is gebaat bij scherpte, maar ook bij zorgvuldigheid. Juist daarom wringt het afscheidsessay van Lamyae Aharouay, waarin hedendaagse (radicaal)-rechtse politici worden vergeleken met de opkomst van het nazisme in de jaren dertig.
Het nazisme is geen lichtvaardige referentie. Het staat voor een historisch dieptepunt van ongekende schaal en moreel gewicht. Wie hedendaagse politieke stromingen langs die meetlat legt, begeeft zich op glad ijs. Niet omdat politici boven kritiek verheven zijn, maar omdat dergelijke analogieën het zicht op de werkelijkheid vertroebelen in plaats van verhelderen.
Een opiniestuk mag prikkelend zijn, persoonlijk zelfs. Maar wanneer een journalist jarenlang verslag heeft gedaan van het politieke speelveld, rijst een legitieme vraag: in hoeverre kleuren zulke overtuigingen de eerdere berichtgeving? Journalisten zijn geen neutrale robots, maar professionele distantie blijft een kernwaarde. Wanneer die distantie plaatsmaakt voor retoriek die eerder polariseert dan nuanceert, verliest de journalistiek aan gezag.
Bovendien draagt dit soort framing bij aan een verharding van het debat. Wie politieke tegenstanders associeert met historische misdaden, sluit het gesprek feitelijk af. De ander wordt niet langer gezien als opponent binnen een democratisch bestel, maar als voorbode van iets fundamenteel kwaadaardigs. Dat is niet alleen analytisch zwak, maar ook maatschappelijk schadelijk.
De journalistiek vervult een cruciale rol in het duiden van onze tijd. Juist daarom moet zij weerstand bieden aan de verleiding van dit soort historische parallellen. Want wie onwelgevallige politieke stromingen vergelijkt met de jaren dertig, loopt juist het risico het debat te laten verstommen.
Ron de Man Utrecht
Wat is er toch met die obsessie van NRC voor Lidewij de Vos en FvD? Direct na haar aantreden als fractievoorzitter van FvD in augustus 2025 kreeg zij twee volle pagina’s met grote foto en ook in alle maanden daarna was zij niet uit de krant weg te slaan.
De klap op de vuurpijl – opnieuw twee pagina’s, opnieuw een grote foto – kwam maandag (Al tien jaar lang vergroeid met Forum: het radicale pad van Lidewij de Vos, 29/3). Van een zin in het intro op papier – „wie is de vrouw achter het Lidewij-effect en welke invloeden vormden haar?” – viel ik compleet van mijn stoel. Alsof NRC deze vraag de laatste zeven maanden niet al eindeloos had gesteld en beantwoord.
Het uiteindelijke effect van deze onophoudelijke aandacht zal waarschijnlijk zijn dat FvD elke dag meer salonfähig wordt.
Johan Veenstra Hilversum
Als jarenlange trouw lezer schrik ik van het kritiekloze artikel over Lidewij de Vos. Bedroevend en zorgwekkend dat NRC meedoet aan de normalisering van fascisten in de Nederlandse politiek.
Ineke van Winden Utrecht
Totale verbijstering overvalt mij als ik in de krant van maandag het grote artikel over Lidewij de Vos zie, gelardeerd met een flatteuze foto. Waarom? Geen enkele redactionele verantwoording, hoewel enkele dagen eerder nog in diverse artikelen werd betoogd dat je zo’n publicatie juist niet moet doen. Nauwelijks kritische noten, wél aandacht voor haar studieprestaties en viool spelen. Forum zal zich de vingers erbij aflikken. Maar vooral beschamend dat NRC zich hiervoor laat gebruiken. De krant maar opzeggen dan?
Thijs Hellegers Arnhem
Onder de titel Versterk de Europese identiteit: vier de eigen taal (27/3) werpen Lotte Jensen, Stine Jensen en Ronald Raak zich op als verdedigers van de diverse Europese talen. Een loffelijk streven, ik hecht ook erg aan de Nederlandse taal. Tegenwoordig is dat ABN, maar ik ben opgegroeid met het dialect dat werd gesproken in de streek tussen Zwolle en Deventer. Het Sallands, ofwel Nederduits, ofwel Platduits. Ik kan dat dialect nog goed verstaan, maar ik kan het al niet meer vloeiend spreken.
Je identiteit bestaat volgens mij in de eerste plaats uit je naam en je gestalte, en vooruit, ook je taal. Maar helaas, taal is net als veel andere zaken onderhevig aan evolutie. Dus als iedereen Engels gaat spreken, zullen op de lange termijn afzonderlijke talen verdwijnen.
Een andere kwestie: vreemde talen zijn vaak moeilijk te spreken en te verstaan. Het lezen ervan gaat dan vaak nog wel. Hoe vaker je een vreemde taal moet spreken, hoe makkelijker het gaat. Mensen zijn daar ook verschillend in. Voor Mark Rutte bijvoorbeeld was het lange tijd lastig om Engels te spreken, hoewel hij het waarschijnlijk altijd uitstekend heeft kunnen lezen, maar sinds hij als NAVO-chef de hele tijd Engels moet praten is in dat spreken al veel verbetering gekomen.
Nogmaals: het is een loffelijk streven de Europese talen te willen behoeden voor uitsterven, maar evolutie is nu eenmaal een veel krachtiger motor.
Marie Boschman Utrecht
Een krant heeft adverteerders nodig. Dat begrijp ik. Zonder commerciële inkomsten geen journalistiek, en zonder inkomsten geen artikelen zoals dat van Merel Kamp (Ik ben een docent in rouw, 27/3). Zij schreef over het verdwijnen van het schrijversvak en over studenten die AI niet alleen hun teksten maar ook hun gedachten laten produceren. Een urgente cri de coeur.
Aan het begin van dezelfde krant staat een advertentie van MattSleeps. „Als ChatGPT het zegt…” prijkt er parmantig onder een screenshot van de chatbot, die het matras aanprijst. Een advertentie die vermoedelijk tot stand kwam zonder copywriter en erger nog: zonder een greintje creativiteit. Een algoritme dat zichzelf citeert als autoriteit is onbedoeld een pijnlijke illustratie voor het rouwbericht van Kamp, wier vak door datzelfde algoritme wordt uitgehold.
Er zit nog een laag onder. OpenAI, het bedrijf achter ChatGPT, begeeft zich nadrukkelijk in het politieke speelveld rond Donald Trump. Wie zo’n systeem inzet als uithangbord verbindt zijn merk, direct of indirect, aan die wereld. Dat is een keuze, ook wanneer die impliciet blijft.
Met het toelaten van dit soort advertenties werkt NRC mee aan het overbodig maken van precies de mensen die de krant vullen: schrijvers, journalisten, fotografen en illustratoren van vlees en bloed. Dat is geen klein detail. Dat is zelfdestructief.
Stefan de Vries Amsterdam
Wat moet je deze week kijken? Tips en achtergronden over boeiende films, series en tv-programma’s