Op Sizdah Bedar, dit jaar op 2 april, voeren veel Iraniërs een oud ritueel uit bij een stromende beek: eindelijk begint de lente. Maar dit jaar? Volkskrant-journalist Mina Etemad ziet de verwoestingen in haar geboorteland en vraagt zich af of ze het wel kán.
is theater- en dansjournalist voor de Volkskrant. Onlangs verscheen haar boek ‘De zangvogel - Over Iran, ontheemding en een schuldgevoel dat nooit verdwijnt’.
Het is zacht weer, de lente is aan het doorbreken. Samen met Anahita, een van mijn beste vriendinnen, loop ik door Nijmegen, pratend over hoe vervreemd we ons voelen van de wereld om ons heen. Op onze telefoon zien we constant bommen vallen in ons geboorteland Iran. We zien verwoeste huizen, we zien bewegingloze lichaamsdelen onder het puin vandaan steken. Onze familieleden, die we nauwelijks kunnen bereiken doordat het islamitische regime het internet heeft afgesloten, vrezen elke nacht dat ze zullen sterven.
Hier lopen we langs mensen die hun zaterdag vullen met shoppen en lachend op een terrasje zitten.
Over twee weken is het Noroez, het nieuwjaarsfeest dat door Iraniërs en allerlei andere volkeren rondom Iran wordt gevierd op de eerste dag van de lente. Dit jaar voelt Noroez allesbehalve feestelijk; begin januari waren er grootse protesten in Iran, die keihard werden neergeslagen door het regime. Het precieze aantal doden van 8 en 9 januari is nog niet vastgesteld, maar het zijn er hoogstwaarschijnlijk tienduizenden. Daarbovenop begonnen Israël en Amerika vorige week een oorlog.
‘Zijn jullie al begonnen met jullie sabzeh?’, vraag ik Anahita. De sabzeh, een bosje gekiemde linzen of tarwe, hoort bij een van de rituelen rond Noroez. De groene scheuten die je een paar weken lang laat groeien symboliseren nieuw leven en daarmee voorspoed voor het komende kalenderjaar.
Zij en haar ouders hebben hun linzen al te weken gelegd, zegt Anahita.
‘Ik weet niet of ik het dit jaar kan’, zeg ik. Hoe kan ik iets laten groeien als er zo veel verderf is? Een sabzeh vergt toewijding en aandacht en ik weet niet of ik dat nu kan opbrengen.
‘Je moet het doen’, zegt ze met een serieuze blik in haar ogen. ‘Dit is van ons, je mag het ze niet laten afpakken.’ Ze bedoelt het regime in Iran, dat al sinds zijn oprichting in 1979 probeert niet-islamitische feestdagen uit te wissen – Noroez is een eeuwenoude viering die ontstaan is uit het zoroastrisme en nog altijd groots wordt gevierd.
Het overgrote deel van Anahita’s familie woont in Iran en heeft veel narigheid gezien de afgelopen maanden. Anahita’s gemoed is zwaar en toch heeft zij de kracht gevonden om zich met schoonheid bezig te houden en met de sabzeh te beginnen.
Als ik die avond weer thuis ben, gooi ik een paar handjes gedroogde linzen in een bakje met water.
Elke dag heb ik het water in het bakje ververst, vandaag spreid ik een dikke laag van de geweekte linzen uit op een schotel, tussen een natte theedoek. Om de paar uur check ik of ze niet uitdrogen.
Wat ik ook elke dag obsessief doe: het nieuws volgen. Ik ken inmiddels een paar namen en gezichten van de ruim 180 kinderen die gedood zijn door een Amerikaanse raket op een school in Minab. Ik huil om de verwoesting van het Chehel Sotoun-paleis in Isfahan dat op de werelderfgoedlijst staat. Op sociale media hoor ik hoe iemand gilt na een bomaanslag, ik zie hoe een zwerm vogels na een harde knal verschikt opvliegt.
Een paar dagen geleden raakten Amerika en Israël een olieopslag in Teheran, waardoor er een hels vuur en een enorme rookwolk ontstonden. De dag erna viel er zwarte, olieachtige regen uit de lucht, waar vogels, zwerfhonden en -katten vast van hebben gedronken. Nog steeds ademen alle mensen en dieren in de stad de giftige stoffen in.
De eerste wortels beginnen voorzichtig te ontstaan; witte slierten wurmen zich voorzichtig uit de linzen.
Veel tradities in Iran zijn diep verweven met de natuur. Omdat de landbouw hun levensritme bepaalde, leefden mensen in Iran eeuwen geleden al met de seizoenen. Elk jaargetijde luidden ze in met een eigen feest, met Noroez, het startpunt van nieuw leven, als het meest prominente.
Hoewel de wortels van mijn sabzeh groeien, zijn er vreemd genoeg nog geen groene scheuten te bekennen.
Op de fiets luister ik talloze keren naar het lied Sar oomad zemestoon van de Iraans-Australische muzikant Tara Tiba. ‘De winter is voorbij’, zingt ze. ‘De lente ontluikt.’
Dit lied is meer dan slechts een ode aan de lente – het is een protestlied, geschreven door dichter Saeed Sultanpour rond 1973. Hij schreef het tijdens zijn gevangenschap in de jaren zeventig, toen de toenmalige sjah hem opsloot vanwege zijn linkse gedachtengoed.
Via de symboliek van de natuur hield Sultanpour de revolutionaire geest levend – zijn liederen vol verwijzingen naar bloemen waren een aansporing om je te blijven verzetten tegen onderdrukking. Nog steeds is Sar oomad zemestoon een populair nummer; de versie van Tara Tiba uit 2014 wordt veel afgespeeld.
Fietsend door het Westerpark zie ik hoe opgetogen mensen zich onder de kersenbomen verzamelen, hun telefoons op de bloesems gericht. Hoe kunnen ze, denk ik onbewust. Hoe kunnen ze hier plezier staan hebben als er mensen zijn die rouwen, die doodsangsten uitstaan, die hun geliefden zoeken tussen de ruïnes.
Sultanpour kwam vrij in 1977, twee jaar later brak er een revolutie uit waardoor hij vast dacht dat de lente was aangebroken. Maar de fundamentele islamisten grepen de macht, richtten de Islamitische Republiek Iran op, en begonnen een klopjacht tegen dissidenten. Sultanpour werd weer gearresteerd en in 1981 geëxecuteerd.
Ik denk dat de kiemen niet meer uitkomen; de uiteinden van de wortels zijn bruin en dor. Misschien heb ik de linzen niet vochtig genoeg gehouden.
Het bakje kieper ik leeg in de prullenbak en ik vervloek mezelf. Ik heb de wereld niet mooier kunnen maken. Ik breng verderf.
Zodra ik dat denk, hoor ik Anahita zeggen: ‘Nee, zíj brengen verderf.’ Het regime dat niets anders kan dan onderdrukken en moorden, Amerika en Israël die niets anders kunnen dan dreigen, bezetten en oorlog voeren.
Ik moet denken aan het Urmiameer, ooit een van de grootste zoutwatermeren ter wereld. Al decennialang zakt het waterpeil door slecht watermanagement: het regime bouwt veel dammen en leidt het water naar waterintensieve gewassen. November vorig jaar viel het meer compleet droog, allerlei dieren stierven. Alle CO2 van de vallende bommen zal het gebied verder doen opwarmen.
Het is Noroez, ik vier het samen met mijn ouders en het gezin van mijn zus. De sfeer is bedrukt, maar we proberen er het beste van te maken.
Een vriendin van mijn moeder heeft haar een extra sabzeh meegegeven die ik mag overnemen. Die heeft al wat groene scheuten, als ik er goed voor zorg zullen er nog vele volgen.
Die avond wens ik via WhatsApp mijn tante en oma een gelukkig nieuwjaar, maar ik weet al dat het berichtje niet zal aankomen. Dan scrol ik door Instagram en kom een paar berichten tegen van Iraniërs die de internetblokkade hebben weten te omzeilen. ‘Dit jaar is Noroez bitter’, schrijven ze bij foto’s waarop je ziet dat ze bloemen kopen voor de jaarwisseling. ‘Maar we blijven geloven dat volgend jaar beter zal zijn.’
Mijn nieuwe sabzeh begint vol en prachtig te worden en vormt een sterk contrast met het steeds deprimerender wordende nieuws. Vlak voor Noroez executeerde het regime drie jongemannen die deelnamen aan de protesten van begin januari. Ondertussen dreigt Trump met het bombarderen van de infrastructuur in Iran, waardoor burgers nóg harder geraakt zullen worden.
Ik vraag een paar vrienden in Iran die sporadisch internettoegang hebben of ze me een foto van hun sabzeh willen sturen. Ik krijg er een die prachtig wild is. Een andere, gemaakt van tarwe, heeft fiere, rechtopstaande spruiten.
Bijna moet ik ervan huilen, dat er daar ook iets groeit, dat zelfs zij niet opgeven, en dat we ondanks alles onze verbinding met elkaar en de natuur niet verliezen.
Over een paar dagen, op 2 april, is het Sizdah Bedar, het officiële einde van Noroez. Ik zal Anahita vragen of ze met me mee wil om het ritueel met de sabzeh af te sluiten. We zullen dan knoopjes leggen in de scheuten terwijl we een wens doen, en de sabzeh dan in stromend water loslaten.
Ik weet al wat ik zal wensen, en ik denk dat Iraniërs in Iran en daarbuiten dezelfde wens zullen knopen. Daarna zullen onze sabzehs opgaan in de natuur, waar ze aan de lente zullen vragen om nu definitief door te breken.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant