Veehandelaren die dierenwelzijnsregels overtreden, komen daar veelal zonder grote gevolgen mee weg. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) legt wel boetes op, maar erkent dat de naleving van de wet door de sector ‘belabberd en beroerd’ is.
is economieredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft onder meer over landbouw en voedsel.
Dat zegt de toezichthouder in een gesprek met de Volkskrant over de handhaving bij veeverzamelcentra. Deze verzamelcentra, die een spilfunctie hebben in de veehouderij, kampen al jaren met misstanden. Uit interne documenten blijkt dat de NVWA soms wel boetes oplegt, maar dat die niet zorgen voor beter gedrag. Harder ingrijpen blijft bovendien uit.
Dierenrechtenorganisatie Wakker Dier verkreeg de documenten door middel van een beroep op de Wet open overheid (Woo). Het gaat om honderden pagina’s aan inspectieverslagen, schriftelijke waarschuwingen en boetebeschikkingen uit de periode 2021-2024.
Nederland telt 66 veeverzamelcentra. Daar worden dieren van verschillende veehouderijen bij elkaar gebracht en samen op transport gezet. Van de 2,6 miljoen dieren die in 2025 langs een verzamelcentrum kwamen, stierven er 11.485 op het verzamelcentrum. Bij varkens is de sterfte één op honderd. ‘Wij willen weten wat hier misgaat en wat de overheid eraan doet’, zegt Elleke Draaisma van Wakker Dier.
Zeker tien bedrijven blijken bij herhaling dierenwelzijnswetgeving te overtreden. Ze zetten bijvoorbeeld dieren op transport die daar ongeschikt voor zijn, omdat ze kreupel lopen of verwondingen hebben. Een kleiner aantal overtredingen gaat over vrachtwagens of stallen die niet aan de eisen voldoen.
Het bedrijf dat blijkens de stukken het vaakst een boete kreeg van de NVWA is Veehandel Van Rooi uit Lieshout. Tussen februari 2022 en maart 2024 kreeg het bedrijf zeven boetes, variërend van 3.000 tot 6.000 euro. Vijf boetes waren voor het vervoer van kreupele of zieke varkens, één voor gebrekkige ventilatie en één voor een te krappe vrachtwagen.
‘We zijn een groot bedrijf dat enorm veel dieren transporteert’, verklaart eigenaar Addy van Rooi. ‘We hebben de intentie om het goed te doen, maar soms zien we iets over het hoofd, of vinden we dat de NVWA streng handhaaft.’
‘We zien een sector die structureel de wet niet naleeft en steeds de ruimte opzoekt’, erkent Annebeth van Aartsen, dierenarts bij de NVWA. Een woordvoerder noemt de naleving zelfs ‘belabberd en beroerd’. Van Aartsen: ‘Wij moeten ons toezicht daarop aanpassen en dat kost tijd.’ De toezichthouder zou bijvoorbeeld graag zien dat de mogelijkheid om cameratoezicht te verplichten expliciet wordt vastgelegd in de wet.
Tegelijkertijd is strengere handhaving volgens de NVWA ‘niet de heilige graal’. De toezichthouder zet in op het voorkomen van overtredingen, bijvoorbeeld met duidelijke beoordelingskaders voor de transportwaardigheid van dieren, en door beter te begrijpen waarom veehouders kreupele dieren op transport zetten.
Volgens Wakker Dier laten de stukken bovenal zien dat de verzamelcentra een structureel probleem vormen voor dierenwelzijn. De meest kwetsbare dieren zouden niet via zo’n plek vervoerd moeten worden, vindt Draaisma. ‘Op dit moment krijgen uitgemolken, verzwakte melkkoeien en afgedankte zeugen aan het eind van hun leven nog een trap na. Hier moet zo snel mogelijk een einde aan komen.’
Bij export van dieren is een controle door de NVWA verplicht. Daarnaast komt de toezichthouder jaarlijks langs voor een controle van de werkvoorschriften. Tot vijf keer per jaar zijn er risicogerichte controles op diergezondheid of dierenwelzijn.
Bij export van dieren maakt het verzamelcentrum een voorselectie: welke dieren kunnen op transport, welke moeten apart gehouden worden en welke zijn zo zwak dat ze afgemaakt moeten worden? Uit de inspecties van de NVWA blijkt dat dat vaak misgaat. De toezichthouder verbindt er echter nauwelijks consequenties aan. Een bedrijf dat bij 123 exportkeuringen 99 keer fout heeft voorgeselecteerd, kreeg bijvoorbeeld slechts één boete opgelegd.
Van Aartsen erkent dat in dit soort gevallen ‘veel te weinig’ boetes worden uitgedeeld. De juridische eisen voor het onderbouwen van zo’n boete zijn hoog, stelt ze. ‘We werken er hard aan om betere rapporten op te stellen die standhouden in de rechtbank.’ Daarnaast wil de NVWA verzamelcentra laten betalen voor de inzet van een tweede toezichthouder, tenzij de voorselectie goed uitgevoerd wordt.
Als boetes niet helpen, kan de NVWA een verzamelcentrum onder verscherpt toezicht plaatsen. Dat gebeurde bijvoorbeeld met Veebedrijf Kuiper uit Hoogblokland, naar aanleiding van beelden die werden gemaakt door onderzoeksgroep Ongehoord. Kuiper moest een verbeterplan indienen en camera’s ophangen, anders zou de erkenning worden geschorst. Uit twee inspectieverslagen bleek dat de camera’s er ook na het verstrijken van de deadline niet hingen. Een nieuwe inspectie bleef uit en het dreigement van schorsing verdween stilletjes van tafel.
De camera’s zijn uiteindelijk wel opgehangen en uitgelezen, stelt Van Aartsen. ‘Dat is alleen nergens geregistreerd.’ Het is niet het enige geval van verscherpt toezicht waar de NVWA niet doorpakt. Inmiddels zijn de procedures verbeterd, aldus Van Aartsen. ‘We houden een vinger aan de pols en nemen gericht actie.’
Eigenaar Teus Kuiper ontkent dat zijn bedrijf onder verscherpt toezicht stond, of dat er camera’s zijn opgehangen. ‘Het zegt mij allemaal helemaal niets.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant