Met de succesvolle lancering van Artemis 2 zijn er voor het eerst in ruim een halve eeuw weer aardbewoners op weg naar de maan. Het is voor het eerst sinds 1972 dat de mensheid daar naar terugkeert.
is wetenschapsredacteur voor de Volkskrant. Hij schrijft over sterrenkunde, natuurkunde en ruimtevaart.
Even na half één ‘s nachts Nederlandse tijd verliet de krachtige maanraket SLS het lanceerplatform van Kennedy Space Center in Florida, met aan boord vier astronauten met een bijzondere missie. Ditmaal behelst die een rondje om de maan, een testmissie voor wat nog moet komen, in 2028: de terugkeer van menselijke voetstappen op het grijze gruis van het maanoppervlak.
En passant zetten de vier astronauten wel nog een record: ze worden als de missie volgens planning verloopt de mensen die het verst het donker van de kosmos zijn ingevlogen.
‘Op deze historische missie nemen jullie de durf mee van het Amerikaanse volk en haar internationale partners van over de hele wereld, en de dromen van een nieuwe generatie’, sprak de missieleider een grove tien minuten voor vertrek, toen de lichten na een kort oponthoud definitief op groen gingen.
Op een soundtrack van bulderende raketmotoren, plus het gejuich van het in grote getalen toegestroomde publiek, vertrokken niet lang daarna voor het eerst in ruim een halve eeuw opnieuw mensen richting de maan.
Waar in de ruimtevaart uitstel normaliter aan de orde van de dag is - de geplande lancering van deze missie zelf werd half januari vanwege technische problemen al uitgesteld - verliep alles dinsdagavond Nederlandse tijd opvallend gesmeerd. Enkele kleine problemen werden rap opgelost, en ook het weer werkte mee: de enige regenbui die viel op het toegestroomde publiek, viel ruim voor het lanceermoment op T=0.
‘Artemis 2 is het voorprogramma van een gouden tijdperk van wetenschap en exploratie’, zei Nasa-directeur Jared Isaacman zo’n half uur voor lancering, terwijl hij de toekomstige maanplannen van het agentschap nog eens opsomde, plannen die hij sinds zijn aantreden gewijzigd heeft.
In 2027 moet Artemis 3 zonder astronauten een test uitvoeren met de lander die de astronauten een jaar later, met Artemis 4 in 2028, weer op het maanoppervlak moet zetten. ‘En simultaan gaan we bouwen aan een maanbasis.’
Hoewel de Nasa veel motieven noemt voor de missie – van wetenschappelijk onderzoek tot economische voordelen – zijn dit soort complexe ruimtemissies nadrukkelijk ook een vorm van nationale reclame. Allereerst geldt dat op het geopolitieke toneel. Wie mensen rond de maan laat vliegen, een huzarenstukje dat tot nog toe alleen de Verenigde Staten ooit succesvol hebben uitgevoerd, toont immers de technologische spierballen aan de rest van de wereld.
Artemis is een uiting van ‘Amerikaans exceptionalisme’, zei de huidige Nasa-directeur Jared Isaacman in december tijdens de hoorzittingen voor zijn aanstelling. Het is, met andere woorden, een kwestie van prestige.
Minder cynisch is het tweede doel: inspiratie. De Amerikaanse ruimtevaartorganisatie Nasa wil met deze missie jongeren inspireren. Daarvoor bestaat historisch precedent. De Apollo-missies leidden tot technologisch optimisme en een sfeer van innovatie in de VS en daarbuiten, zo blijkt uit meerdere onderzoeken, en inspireerde jonge mensen tot een carrière in de wetenschap of technologie. Zoiets hoopt men opnieuw te bereiken. Philippe Berthe, die vanuit de Europese ruimtevaartorganisatie Esa bij de Artemis-missies betrokken is, benadrukte eerder in de Volkskrant dat wetenschap wel degelijk ook een doel is.
‘We willen beter weten hoe de maan werkt’, zegt hij. Kunnen we bijvoorbeeld de door lava gevormde ondergrondse buizen op de maan gebruiken? ‘Of zijn er mineralen waar we wat mee kunnen? Kunnen we ter plekke metaal produceren?’ vraagt hij – allemaal van belang als mensen langdurig op de maan willen verblijven. Daarnaast liggen er mogelijkheden voor fundamenteler onderzoek. ‘We willen de geschiedenis van de maan blootleggen, de rol die dit hemellichaam speelde sinds de vorming van het zonnestelsel.’
Ook ziet hij kansen voor onderzoek aan de achterkant van de maan. ‘Het is een van de weinige gebieden in het zonnestelsel die beschermd is voor de straling van de aarde, wat het een interessante plek maakt voor een radiotelescoop.’ Dat we er al eens geweest zijn, is geen reden om niet nog eens te gaan, zegt Berthe. ‘Ik benadruk tijdens publiekslezingen vaak dat de maan zo groot is als Afrika. Als onderzoekers daar opgeteld een paar dagen waren geweest, zoals op de maan, dan hadden we ook niet gezegd dat we het continent al goed kenden.’
De totale missie, vanaf lancering tot terugkeer, duurt tien dagen. Op het verste punt vliegt de Orion-capsule maximaal zo’n 7.500 kilometer voorbij de baan van de maan, waarmee de astronauten verder van de aarde verwijderd zijn dan ieder ander in de menselijke geschiedenis. Bij terugkeer op aarde plonst de sonde gecontroleerd in het water van de Stille Oceaan, waarna een bergingsteam de bemanning terugbrengt naar de kust.
Tijdens de missie zijn de astronauten bezig met technische tests van de capsule. Ook fungeren ze als proefpersonen voor medische experimenten over de invloed van dit soort ruimtereizen op het menselijk lichaam.
Gedurende drie uur bevinden ze zich aan de achterzijde van de maan, de kant die vanaf de aarde niet zichtbaar is. Met camera’s maken ze daar foto’s van geologische verschijnselen. Onderweg zullen de astronauten ook mooie foto’s maken en delen met het thuisfront.
Alles over wetenschap vindt u hier.
Source: Volkskrant