In de nacht van woensdag op donderdag koersen vier astronauten richting de maan. Het wordt pas de tweede lancering met reuzeraket SLS, en het hitteschild voor de terugkeer haperde al eens. Wat zijn de risico’s van maanmissie Artemis 2?
is wetenschapsredacteur voor de Volkskrant. Hij schrijft over sterrenkunde, natuurkunde en ruimtevaart.
Wanneer de motoren onder de krachtige maanraket SLS aanzwellen om de vierkoppige bemanning richting de ruimte te duwen, gaan de gedachten in eerste instantie uit naar succes. Het is voor het eerst in ruim een halve eeuw dat de mensheid terugkeert naar de maan. Ditmaal nog niet om te landen; dat gebeurt pas later, bij missie Artemis 4, gepland voor 2028.
Tijdens Artemis 2 vliegen de astronauten een rondje om de maan, een echo van de iconische Apollo 8-missie uit het vorige maantijdperk, destijds de opmaat naar Neil Armstrongs ‘one small step’ tijdens Apollo 11.
Net zo moeten de Artemis-missies, vernoemd naar de mythologische tweelingzus van Apollo, een viering worden van menselijk vernuft, technologie en wetenschap, een symbool waarmee ruimtevaartorganisatie Nasa de bakens van het alledaagse verzet.
Net over het randje van donderdag 2 april Nederlandse tijd (eind van de middag op 1 april in de VS) zal dan opgelucht applaus klinken in de controlekamer, gevolgd door high fives. Buiten zal het publiek in de avondzon wapperen met Amerikaanse vlaggen, terwijl op de livestream van Nasa de stemmen van commentatoren overslaan van enthousiasme bij deze historische gebeurtenis.
Hoe succes oogt en klinkt, kun je wel zo’n beetje uittekenen. Maar het kan ook flink misgaan. Voorbeelden uit de ruimtevaarthistorie zijn er genoeg. Denk aan de bemanning van Apollo 1 die, opgesloten in hun capsule, overleed tijdens een test. Of aan het ruimteveer Challenger dat in 1986 kort na lancering ontplofte, een gebeurtenis waarbij de voltallige bemanning het leven liet.
‘Ik zou zeggen dat we het risico behorend bij de individuele onderdelen, de subsystemen en de overkoepelende systemen goed kennen’, zei John Honeycutt, voorzitter van het managementteam van Artemis 2, toen journalisten in maart vroegen naar de risico’s voor de astronauten.
Honeycutt benoemde dat grofweg de helft van de lanceringen met nieuwe raketten misgaat. De SLS-raket waarop de vier astronauten richting de ruimte vertrekken, werd pas eenmaal eerder gebruikt, tijdens de onbemenste proefmissie Artemis 1 in 2022.
Nasa hanteert intern richtlijnen voor wat als acceptabel risico wordt geacht voor het verlies van de bemanning. Voor een 210-daagse missie aan boord van het internationale ruimtestation ISS kregen commerciële leveranciers als SpaceX van Nasa bijvoorbeeld de eis mee dat het risico op ‘loss of crew’ niet hoger mag zijn dan 1 op 270.
Ter vergelijking: de kans dat je een lijnvlucht met het vliegtuig niet na kunt vertellen, ligt zo rond de 1 op 10 miljoen.
Risico’s worden in de ruimtevaart bovendien soms onderschat. Dacht Nasa dat het overlijdensrisico tijdens de eerste missies met de Space Shuttles rond de 1 op 100 lag, daar bleek dat cijfer achteraf 1 op 10. Dat is overigens goed verklaarbaar: ‘Je kunt de risico’s van onbekende problemen nu eenmaal niet inschatten’, zegt ruimtevaartexpert Erik Laan van de Hogeschool Inholland.
Nasa publiceerde onlangs een rapport waarin de organisatie de risico’s inschatte voor de maanmissies ná Artemis 2, waneer de bemanning daadwerkelijk voet op het hemellichaam moet zetten.
Het maximaal acceptabele overlijdensrisico voor zo’n missie prikt de organisatie op 1 op 40. Volgens Honeycutt moet die grens voor de Artemis-missies in het algemeen onder de 1 op 50 komen te liggen, al gaan ze dat bij deze missie nog niet halen. ‘We zullen waarschijnlijk niet bij 1 op 50 uitkomen, maar we zitten vermoedelijk ook niet bij 1 op 2, zoals tijdens de eerste vlucht’, waarmee hij doelde op testmissie Artemis 1.
Grootste zorg bij de meeste kenners is het hitteschild, dat tijdens Artemis 1 nog kuren vertoonde. Zo’n hitteschild moet de bemanning beschermen wanneer de capsule met tienduizenden kilometers per uur door de aardatmosfeer raast. Door de wrijving kan de temperatuur aan de buitenkant oplopen tot ruim 2.700 graden.
Na afloop bleek dat het schild veel meer beschadigd was dan vooraf verwacht. Voor de nieuwe missie is het schild echter niet aangepast. Na testen besloot Nasa alleen de route door de atmosfeer te veranderen. Een rapport uit 2024 concludeerde bovendien dat de bemanning waarschijnlijk ongedeerd zou blijven als dit soort schade zich nogmaals zou voordoen.
Wat wellicht ook meespeelde: het hitteschild vervangen is duur en tijdrovend, terwijl Nasa bij dit prestigeproject steeds nadrukkelijker de hete adem van China in de nek voelt.
Sommige experts zijn kritisch op het besluit het schild niet te vervangen. ‘We weten dat hier een oplosbaar risico in schuilt omdat Artemis 3 een aangepast hitteschild krijgt, maar voor Artemis 2 zou het schema dan nog verder zijn uitgelopen’, zei hitteschildontwerper Ed Pope, niet betrokken bij de maanmissies, daar in februari over tegen Scientific American.
Als je het Erik Laan had gevraagd, had hij eerst nog een extra missie zonder mensen gepland om de nieuwe route door de atmosfeer uit te proberen, vertelt hij. ‘Maar blijkbaar achtte Nasa dat niet nodig.’ Zo’n extra missie was behoorlijk duur geweest: elke lancering van de SLS-raket kost een grove 2,5 miljard dollar.
Bij het ongeluk met ruimteveer Challenger viel Nasa ten prooi aan ‘go fever’, oordeelden experts achteraf: een cultuur van niet zeuren en gaan bij de managers, waarbij bezwaren van ingenieurs werden genegeerd.
Of Nasa bij het besluit om het tempo erin te houden ditmaal, decennia later, alle opties beter heeft afgewogen, moet komende dagen blijken.
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant