Vaticaan De eerste Amerikaanse paus maakt subtiel duidelijk dat hij een andere koers voorstaat dan de regering in zijn geboorteland. Paus Leo hoopt dat Trump „een uitweg zoekt” uit de oorlog met Iran, Hij is op Onafhankelijkheidsdag 4 juli niet in de VS, maar op Lampedusa.
Paus Leo XIV leidt de Palmzondagsmis op het Sint-Pietersplein in het Vaticaan.
Op 5 maart ontving Donald Trump een groep christelijke leiders voor een gebedsdienst in het Oval Office. Terwijl ze al biddend hun handen op zijn schouders legden, vroegen ze om Gods genade en bescherming voor de Amerikaanse president en het leger. Minister van Defensie Pete Hegseth, een streng gereformeerde christen, bad vorige week tijdens een christelijke dienst in het Pentagon voor „overweldigend geweld tegen diegenen die geen genade verdienen”.
Politici die God aanroepen ter rechtvaardiging van een oorlog hoeven echter niet op de goedkeuring te rekenen van paus Leo XIV, bleek zondag tijdens de eucharistieviering van Palmzondag (de laatste zondag voor Pasen) op het Sint-Pietersplein in Rome. Door een bijbels vers te citeren, maakte de in de VS geboren en getogen paus duidelijk dat Gods naam aanroepen om geweld te rechtvaardigen, nergens op slaat: „God aanhoort niet de gebeden van wie oorlog voert: ‘Ik luister niet naar jullie gebeden, zelfs niet als jullie deze vermenigvuldigen. Jullie handen druipen van het bloed’.”
Dinsdag sprak de paus zijn hoop uit dat de oorlog tussen de Verenigde Staten, Israël en Iran voor Pasen wordt beëindigd. „Ik hoop dat president Trump op zoek is naar een uitweg”, aldus de paus tegen journalisten bij het pauselijke buitenverblijf Castel Gandolfo nabij Rome. „Hopelijk zoekt hij naar een manier om de hoeveelheid geweld en bombardementen te verminderen, wat een belangrijke bijdrage zou leveren aan het wegnemen van de haat die wordt gecreëerd en die voortdurend toeneemt in het Midden-Oosten en elders.”
Leo XIV is bijna een jaar paus en het mag inmiddels duidelijk zijn dat deze Amerikaanse paus weinig op heeft met de regering van Donald Trump. Leo, die ongeveer twintig jaar missionaris was in Peru en ook de Peruviaanse nationaliteit heeft, zet de lijn voort van zijn voorganger Franciscus, die pleitte voor empathie met vluchtelingen en migranten, wat haaks staat op Trumps repressieve migratiebeleid.
Dat Franciscus op sociaal vlak progressief was, leverde hem hevig verzet op van de conservatieve tak binnen de Amerikaanse katholieke Kerk, met de kardinalen Raymond Burke en Timothy Dolan als zijn bekendste opposanten. Wegens Burkes felle kritiek op zijn koers zette Franciscus hem uiteindelijk op een zijspoor. En toen Dolan in december met pensioen ging, verving paus Leo XIV hem als hoofd van de Katholieke Kerk in New York door Ronald Hicks, net als hijzelf een voormalig missionaris in Latijns-Amerika met een groot hart voor de latinogemeenschap.
In zijn preken sprak Leo al geregeld klare taal, zegt theoloog en pauskenner Emmanuel Van Lierde, maar in vergelijking met de soms stormachtige communicatiestijl van Franciscus is de nieuwe paus tactischer en meer afgemeten. „Anders dan Franciscus zal hij niet elke keer alle problemen benoemen, of verwijzen naar het leed in Oekraïne, vanuit de veronderstelling dat een te vaak herhaalde boodschap aan kracht verliest”, zegt Van Lierde.
Paus Leo XIV begroet zondag de menigte na de Palmzondagsmis op het Sint-Pietersplein in het Vaticaan.
Deze nieuwe paus spreekt met daden. Zo kiest hij bij bisschoppelijke benoemingen in de VS resoluut voor geestelijken die solidariteit met migranten en vluchtelingen bepleiten – of zelf migranten zijn. In juni vorig jaar, een maand paus, had Leo in de Amerikaanse Kerk al vier nieuwe bisschoppen benoemd, onder wie drie migranten, oorspronkelijk uit Oeganda, Nicaragua en Vietnam.
Begin maart benoemde Leo aartsbisschop Gabriele Caccia als pauselijke nuntius (of ambassadeur) in de VS. De Italiaan was eerder permanente vertegenwoordiger bij de Verenigde Naties in New York, door paus Franciscus benoemd. „Caccia is een man van dialoog en multilateraal overleg, ook bepaald niet iemand op de lijn van Trump”, zegt Van Lierde. In februari weigerde het Vaticaan deel te nemen aan Donald Trumps ‘Vredesraad’, vanuit de overtuiging dat bemiddeling in crisissituaties de rol is van de VN.
Met Caccia’s aanstelling en de bisschoppelijke benoemingen in de VS grijpt de Amerikaanse paus Leo zijn kans om de toon te zetten in de Kerk in zijn geboorteland – in het spoor van Franciscus, die hiermee begon.
In de VS zijn evangelische christenen in de politiek veel invloedrijker dan katholieken. Toch lijken prominente Amerikanen die zichzelf christen noemen de goedkeuring na te streven van de Rooms-Katholieke Kerk en het Vaticaan, zeker met een Amerikaan als paus. „Ze kennen de paus behalve een religieus ook een wereldwijd moreel gezag toe, en beseffen dat zijn stem een flink stuk verder reikt dan de eigen Kerk”, zegt theoloog Van Lierde.
Sinds het pontificaat van Franciscus, die jarenlang pleitte voor een sterk sociaal geëngageerde kerk, zijn zeker in Italië katholieken nog sterker in die richting geëvolueerd. Het maakt oerconservatieve christenen als Trumps voormalige strateeg Steve Bannon of de machtige tech-investeerder Peter Thiel, die onlangs in Rome in een lezingenreeks waarschuwde voor de Antichrist, bepaald niet populair bij pragmatische katholieken in Europa.
Paus Leo XIV verlaat het Sint-Pietersplein in het Vaticaan na de Palmzondagsmis.
Als Leo’s impliciete boodschap voor president Trump nog niet helemaal duidelijk was, dan maakte de paus zijn afwijzing van diens beleid glashelder door de viering van Onafhankelijkheidsdag in de VS over te slaan. Dit jaar is de Amerikaanse nationale feestdag extra speciaal, want het land viert zijn 250-jarig bestaan. In mei vorig jaar overhandigde vicepresident JD Vance, die zich in 2019 bekeerde tot het katholieke geloof, persoonlijk een uitnodiging van Donald Trump aan de paus om de VS te bezoeken. „At some point” (ooit), hoor je Leo antwoorden, terwijl hij de brief ostentatief opzij legt.
Op 4 juli hoeft Trump de paus alvast niet te verwachten. Leo reist dan naar Lampedusa, het piepkleine eiland voor de Siciliaanse kust waar veel bootvluchtelingen arriveren, dat ook wijlen Franciscus in 2013 koos als zijn eerste reisbestemming buiten het Vaticaan.
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet