De gevolgen van hoge energieprijzen beginnen zich af te tekenen. Ook deze oorlog lijkt de fossiele industrie er wéér met een exorbitante buit vandoor te gaan. Tenzij het kabinet woekerwinst nú belast en fossiele subsidies stopzet.
De escalerende oorlog in de Straat van Hormuz en Zuidwest-Azië en de groeiende oliecrisis die daarvan het gevolg is, jagen energieprijzen en inflatie wereldwijd op. Opnieuw voltrekt zich hetzelfde patroon: vooral de laagste inkomens, wereldwijd én in Nederland, worden het hardst geraakt en de fossiele industrie gaat er weer met de buit vandoor.
In Nederland gaat het nu nog om stijgende prijzen aan de pomp en hogere energierekeningen. Woensdag 1 april krijgen Kamerleden er een technische briefing over, en er volgende week is een rondetafelgesprek ingepland, maar het kabinet wilde vorige week nog niet zeggen welke concrete maatregelen het wil nemen om de economische gevolgen van de oorlog voor de Nederlandse burger te verlichten.
Vincent Kiezebrink is belastingexpert bij SOMO. Jacqueline Persson is klimaatexpert bij Oxfam Novib.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
De gevolgen voor het mondiale Zuiden zijn echter nog veel groter. In Pakistan is er nog maar voor een paar weken olie; in Bangladesh is de voorraad al bijna op. Het leidt tot ontwrichting van het dagelijks leven: scholen sluiten en de kosten van levensonderhoud stijgen enorm. Als de oorlog niet snel beëindigd wordt, lopen 45 miljoen mensen het risico op acute honger. In de Filipijnen, dat voor 98 procent van zijn brandstof afhankelijk is van de Golfregio, is de energienoodtoestand al uitgeroepen. En terwijl huishoudens in lage-inkomenslanden moeten kiezen tussen eten of een buskaartje, stijgen de winsten van fossiele bedrijven exorbitant.
De kans is groot dat hetzelfde gebeurt als in 2022. Toen misbruikten fossiele bedrijven de oorlog in Oekraïne en het tekort aan olie en gas om de olieprijzen flink op te drijven. Dat werd toen al treffend ‘graaiflatie’ genoemd. Volgens de internationale onderzoeksorganisatie Global Witness boekten vijf fossiele bedrijven in één jaar samen 195 miljard dollar aan winst, meer dan het dubbele van het jaar ervoor. In 2022 toonde Nederland aan dat ingrijpen mogelijk is: een heffing van 33 procent op excessieve winsten leverde Nederland 5,6 miljard euro op.
Nu een grotere energiecrisis dreigt en de regering tegen een tegenvaller van 3 miljard euro aanhikt, is het herinvoeren van deze belasting keihard nodig. Maar het probleem zit hem niet alleen in de woekerwinsten. Want terwijl de burger wordt geconfronteerd met snel stijgende olie- en gasprijzen, steunt onze regering de fossiele industrie met miljarden aan subsidies, die óók voor rekening van de Nederlandse belastingbetaler komen.
Somo en Milieudefensie berekenden dat er tussen 2020 en 2022 jaarlijks 37,5 miljard euro aan belastinggeld naar de grote vervuilers ging. Het IMF stelde dat de fossiele subsidies wereldwijd in 2024 zo’n 725 miljard dollar bedroegen, oftewel 0,6 procent van het bbp. Tellen we de maatschappelijke kosten van fossiele brandstoffen, als gevolg van luchtvervuiling en klimaatschade daarbij op, dan komen we uit op 6,7 biljoen dollar. Dat is 5,8 procent van het mondiale bbp.
Zolang er miljarden naar de fossiele industrie blijven stromen, loopt niet alleen de klimaatcrisis steeds verder uit de hand, maar blijven we afhankelijk van instabiele en foute regimes en gaan we van energiecrisis naar energiecrisis.
Er is één klein lichtpuntje: eind april komen tientallen landen bijeen voor een internationale conferentie over het afbouwen van fossiele brandstoffen, onder leiding van Nederland en Colombia. De top is het enige concrete positieve resultaat na de mislukte klimaattop in Brazilië van afgelopen november. Als medevoorzitter móét Nederland hier leveren. Dat betekent: afspraken afdwingen over het belasten van fossiele overwinsten en het stopzetten van subsidies aan fossiele bedrijven. Voor premier Jetten is dit de kans om Nederland weer eens positief op de klimaatkaart te zetten.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant