Patrick McGee, auteur Apple-boek Rijk, risicomijdend en worstelend met AI: Apple is zijn reputatie als grote innovator kwijt, constateert Patrick McGee, auteur van het boek Apple in China.
Een Apple Store in Shanghai.
Het witte huis aan Crist Drive staat er nog altijd, inclusief garage. In deze buitenwijk in Los Altos, Californië, schroefden Steve Wozniak en Steve Jobs hun eerste Apple-computers in elkaar. Nadat ze hun bedrijfje in april 1976 hadden opgericht, ontgroeiden ze de garage van de familie Jobs snel: binnen een jaar verkasten de twee Steves naar een pand in Cupertino, een dorp verderop.
Patrick McGee
Inmiddels is Apple een hardwaregigant met 416 miljard dollar jaaromzet die vrijwel al zijn producten buiten de Verenigde Staten laat maken. In zijn boek Apple in China ontrafelt voormalig Financial Times-journalist Patrick McGee de Aziatische toeleveringsketen van de iPhone. De kern van Apples succes, betoogt hij, is dat Amerikaanse ingenieurs veel kennis over hardwareproductie opdeden en die knowhow deelden. Vervolgens werd deze aanpak in China ‘opgeschaald’.
Als laatste Amerikaanse computerfabrikant ging Apple eind jaren negentig in Azië produceren, om kosten te besparen. De ontwerpers uit Cupertino namen ‘outsourcen’ echter serieuzer dan veel van hun concurrenten. Ze eisten volledige controle over de fabrieken en vroegen extreme toewijding van hun leveranciers. McGee: „Als een ontwerp zonder problemen te produceren is, dan zijn de Apple-designers teleurgesteld. Ze willen dat hun toeleveranciers peentjes zweten.”
Via het Taiwanese elektronicaconcern Foxconn pompte Apple veel geld en expertise in China. Daarvan profiteerden Chinese techbedrijven als Huawei; nu heeft Amerika’s strategische tegenstander een machtige geavanceerde maakindustrie, stelt McGee in zijn boek. Geen ander land ter wereld is in staat de honderden miljoenen telefoons uit te spuwen die Apple jaarlijks verkoopt: China is Apples garage en verhuizen is geen optie.
Topman Tim Cook perfectioneerde de operationele kant van het bedrijf. „Bij Apple noemen ze hem al twintig jaar Mr. Spreadsheet”, zegt McGee. „Cook vergadert urenlang met dikke stapels Excelsheets voor iedereen. Piepklein geprint, zodat al zijn managers binnen vijf jaar een bril nodig hadden.”
Steve Jobs was het tegenovergestelde: hij bemoeide zich intensief met de productontwikkeling en was een matige manager, inspirerend maar ook intimiderend. Uiteindelijk vertrok hij in 1985 bij Apple, net als Steve Wozniak.
In 1997 kwam Jobs terug en redde het bedrijf van een faillissement. Hij sloot vrede met ‘aartsvijand’ Microsoft en introduceerde baanbrekende producten als de iMac en de iPod. De Britse hoofdontwerper Jony Ive leidde Apples designteams, aangespoord door Jobs. Ive tekende ook de contouren van de revolutionaire iPhone, die in 2007 uitkwam. Met deze telefoon wist Apple een nieuwe massamarkt te creëren en te domineren.
Mede-oprichter en topman Steve Jobs presenteert in augustus 1999 de Power Mac G4 computer.
Anno 2026 beslaan de iPhone-verkopen de helft van de omzet, de digitale diensten uit de App Store dragen 25 procent bij, en gadgets als AirPods en horloges nog eens 10 procent. Het is een succesformule waaraan Tim Cook niet wil morrelen, sinds hij de in 2011 overleden Steve Jobs opvolgde. Daardoor verdween de vernieuwingsdrift, vertelt Patrick McGee in een videogesprek vanuit zijn woonplaats San Francisco: „Apple verloor zijn glans.”
„Als ze nog altijd zo’n radicaal vernieuwend bedrijf zouden zijn als in het begin, zouden er nu wel Apple-auto’s door de straten rijden. Met dat project zijn ze echter gestopt. Of iedereen zou een Vision Pro dragen. Maar die computerbril werd een complete mislukking.
„Net na de millenniumwisseling was het bedrijf op zijn hoogtepunt: Jony Ive ontwierp het onmogelijke, de ingenieurs moesten het onmogelijke maken en de fabrieken moesten op een onmogelijke manier opschalen. Apple bouwde een monsterlijke productieketen die geen ingrijpende wijzigingen toestaat. Want je wil niet falen als je elk jaar zo’n 230 miljoen telefoons moet produceren. De iPhone is sinds 2019 maar mondjesmaat veranderd. Dat was het jaar waarin ze drie camera’s in de linkerkant van de telefoon stopten. En dat was ook het jaar dat Jony Ive vertrok. Zijn functie van chief design officer, een positie met bijna goddelijke macht bij Apple, is daarna niet meer ingevuld.”
„Voor Ive was het overlijden van Jobs een grote klap – als Paul McCartney die John Lennon verloor: hij raakte zijn spirituele partner kwijt, zijn mentor. Tim Cook is dat niet en probeert dat ook niet te zijn. Hij is geniaal in het runnen van een bedrijf, maar hij gaat niet dagelijks even langs bij de designafdeling, zoals Steve Jobs deed.
„Ik denk dat Apple zo groot werd dat Ive het lastig vond om the next big thing uit te vinden. Wilde je een coole luidspreker ontwikkelen, van duizend dollar of nog meer, dan was de redenering van Cook: die markt is te klein om echt iets toe te voegen aan onze omzet, dus schrappen we het project.
De huidige Apple-topman Tim Cook op een groot scherm tijdens het China Development Forum in Beijing, in maart van dit jaar.
„Tim Cook had nooit tot topman benoemd moeten worden. Natuurlijk, hij zorgde ervoor dat de beurswaarde in veertien jaar tijd groeide van 300 naar meer dan 3.000 miljard dollar. Maar dat had Cook ook gedaan als hij operationeel directeur [coo] was gebleven. Dan had Apple een meer visionaire, productgerichte persoon aan de leiding gehad. Tim zou dan nog steeds een goede, en goedbetaalde coo zijn.”
„Voor mijn onderzoek heb ik veel oude productpresentaties zitten terugkijken. Mijn favoriet is de presentatie van de iPod Nano, uit 2005. Steve wijst naar het kleine binnenzakje van zijn spijkerbroek en vraagt: ‘Weet iemand nog waar dit zakje voor dient?’ En dan trekt hij er een iPod Nano uit. Zelfs twintig jaar later kon ik alleen maar denken: shit, ik moet nu een iPod Nano hebben.
„De Apple-presentaties worden tegenwoordig gefilmd zonder publiek, een overblijfsel uit de coronatijd. Zelfs toen ik nog Apple-reporter was, keek ik daar amper naar omdat er geen enkele verrassing meer in zit. Het is een risicoloze operatie – precies zoals Tim Cook het graag ziet.
„Maar Jobs zat ook vaak genoeg mis. De mensen om hem heen vonden het lastig zijn ideeën te beoordelen: ‘is dat nou een briljant plan van een contra-intuïtief genie, of is het gewoon een dom idee?’
„Steve Jobs had een goede neus voor talent: zijn eigen computerbedrijf Next [waarmee Jobs na 1985 begon] was een mislukking, maar er werkten wel geniale mensen die hij meenam naar Apple. Cook was daar niet zo goed in. John Giannandrea [voormalige Google-expert die Apple voor het AI-tijdperk moest klaarstomen] en Angela Ahrendt [ex-Burberry, ging over de Apple Stores] zijn vertrokken. De meeste mensen die nu nog in de leiding zitten, zijn door Steve Jobs aangenomen.”
„De naam van een een mogelijke opvolger gonst al wel rond – John Ternus. Veel Apple-fans hadden liever Jony Ive gezien, natuurlijk.”
„Het is nog niet duidelijk wat voor ding Sam Altman [topman OpenAI] en Jony Ive willen bouwen. Maar dit is wel een duo dat je niet moet onderschatten. Zo’n AI-gadget zou een pen of een apparaat aan een halsketting kunnen zijn, of iets anders dat je altijd bij je draagt en waartegen je kunt praten. Leuk, maar: ik kan al tegen mijn telefoon en tegen mijn horloge praten.
„Hoe kan zo’n nieuwe gadget ooit beter zijn dan een app op je telefoon, die toegankelijk is voor miljarden iPhone-gebruikers? Bedenk eens hoe goed zo’n ding zou moeten zijn dat je je telefoon ervoor thuislaat. Qua batterijduur en rekenkracht wint de iPhone, met de allersnelste TSMC-chip, altijd. En als het om massaproductie gaat, dan is het onmogelijk te concurreren met het bedrijf met de meest geavanceerde toeleveringsketen ter wereld.”
„Tim Cook is liberaal en spreekt zich uit voor lhbti-rechten. Maar hij is wel bereid om in het Witte Huis tenenkrommende statements te geven, zolang dat Apple financieel helpt. CNBC, de zakelijke nieuwszender, noemde dat een ‘politieke masterclass’. Maar ja, wat is dan precies de les? Je zou ook kunnen zeggen dat Cook erin slaagt de autoritaire overheden in twee verschillende landen te behagen. Dit lijkt me niet echt een lichtend voorbeeld voor schoolkinderen.”
„Apple was niet bewust bezig zich zo afhankelijk te maken van China – zelf vinden ze niet dat ze erg geografisch geconcentreerd zijn, omdat ze fabrieken in diverse Chinese regio’s hebben.
„Er was een moment dat ze hun afhankelijkheid hadden kunnen verkleinen. In 2013, het jaar waarin China Apple onder druk begon te zetten om nog meer te investeren, begon Apple ook op grote schaal aandelen terug te kopen. Dat geld hadden ze kunnen gebruiken om buiten China een robuuste toeleveringsketen op te bouwen. Dat is wijsheid achteraf. Ik snap in welke positie Cook toen zat. Niemand dacht dat hij kon tippen aan Steve Jobs, en de activistische aandeelhouders begonnen zich te roeren. Hij kon Wall Street niet negeren.”
„Het is helemaal niet zo duidelijk dat Apple probeert minder afhankelijk te worden van China. Zeker voor ingewikkelde producten als telefoons. De fabrieken in Vietnam kunnen AirPods en keyboards maken, maar niet de veel complexere iPhone. De lonen in Vietnam zijn wel lager dan in China en de productie van die elektronica is vrij arbeidsintensief. Er is dus een economische reden om daar uit te breiden, geen geopolitieke.
De MacBook Neo, een van de nieuwe producten die Apple eerder dit jaar presenteerde.
„Voor India geldt hetzelfde: dat land voerde importheffingen in voor iPhones uit China, nog voordat Trump zijn eigen heffingen oplegde. Apple wil het marktaandeel in India vergroten, een land met anderhalf miljard inwoners en een groeiende middenklasse. Daarom verplaatst het bedrijf een deel van final assembly van de iPhone [het assembleren van onderdelen die hoofdzakelijk nog uit China komen] om zo de Indiase markt te bedienen.”
„Het is nog niet duidelijk hoe Trump’s importheffingen voor China definitief uitpakken voor Apple. Om heffingen te ontlopen, kunnen ze de fabrieken in India gebruiken als een extra export-hub, om iPhones aan de rest van de wereld te leveren. Maar daar maken ze nu nog geen haast mee.”
„De Mac Mini, die Apple in Texas wil gaan assembleren voor de Amerikaanse markt, is een product dat in twintig jaar amper veranderde. Het is het makkelijkste apparaat uit de Apple-portfolio. Misschien levert het een leuke krantenkop op, maar het bewijst juist hoe moeilijk het is om in de VS hoogwaardige elektronica te produceren.”
Patrick McGee (1983) werkte voor The Wall Street Journal en later als Financial Times-journalist in Hongkong en Duitsland. Hij werd geboren in Canada, waar hij godsdienstwetenschappen studeerde. Tegenwoordig is hij keynotespreker en woont in San Francisco.
Doorzie de wereld van technologie elke week met NRC-redacteuren