„In 2025 was het verzuim door stressklachten bij vrouwen twee keer zo hoog als bij mannen”, las ik in deze krant. Het cijfer komt uit een onderzoek van de arbodiensten HumanCapitalCare en ArboNed.
Zij zien het verzuim door stress in Nederland elk jaar toenemen. Inmiddels veroorzaken stressproblemen 26 procent van alle ziektedagen. En vooral vrouwen betalen de prijs. Hoe komt dat?
In internationale en Nederlandse publicaties over sekse- en genderverschillen keren zeven stressfactoren voor vrouwen telkens terug. De rode draad: meer belasting, minder beloning en minder speelruimte.
Vrouwen zijn sterk oververtegenwoordigd in banen met hoge taakeisen en weinig regelruimte. Arbeidspsychologen noemen dit uitputtende banen. Voorbeelden zijn basisonderwijs en verpleging. Deze sectoren zijn bovendien emotioneel veeleisend. Je moet bijvoorbeeld voortdurend kalm en empathisch blijven. Het verzuim in het basisonderwijs en de verpleging ligt ruim boven het gemiddelde. Dat geldt voor vrouwelijke én mannelijke medewerkers.
Dit raakt echter vooral vrouwen. Zij vormen in beide sectoren meer dan 80 procent van het werknemersbestand.
Financiële zorgen leiden tot spanning en stress. En met name vrouwen hebben hiermee te maken. Zij krijgen namelijk beduidend minder betaald dan mannen. Dat komt deels doordat zorg, cultuur en voorzieningen vrouwen vaker in de richting van deeltijdwerk sturen. Ook verdienen vrouwen minder per gewerkt uur dan mannen: een verschil van gemiddeld 10,5 procent.
Als je corrigeert voor werkervaring, functie, leeftijd en andere persoonskenmerken, verdienen vrouwen in het bedrijfsleven nog altijd 6,9 procent minder dan mannen. Bij de overheid is dat 1,8 procent.
In 2023 lag het gemiddelde ziekteverzuim bij vrouwen op 5,7 procent. Bij mannen was dat 3,9 procent. Bij vrouwen en verzuim wordt (te) vaak meteen gedacht aan menstruatie, zwangerschap en overgang. Er zijn meer uitdagingen. Nederlandse vrouwen ervaren gemiddeld meer lichamelijke en psychische klachten dan mannen. Een belangrijke oorzaak is dat ziekte en gezondheid van vrouwen lange tijd minder goed zijn onderzocht. Dat kan ertoe leiden dat klachten later worden herkend en minder serieus worden genomen.
Als het gaat om het huishouden, de zorg voor de kinderen en mantelzorg doen vrouwen substantieel meer dan mannen. Dat geldt ook in gezinnen waar de partners evenveel uren betaald werk buiten de deur doen. De meeste mannen zeggen wel dat zij een gelijke verdeling van het huishouden belangrijk vinden, maar handelen daar niet naar.
Zelfs wanneer het uitvoerende werk thuis redelijk gelijk verdeeld is, belanden planning en organisatie, en daarmee de mentale belasting, nog steeds vooral bij vrouwen. Volgens onderzoekers leidt dit tot beduidend meer stress en burn-out.
Niet alleen thuis, maar ook op het werk krijgen vrouwen vaak taken toegeschoven die mannen laten liggen. Vrouwen worden vaker gevraagd voor klussen die niet leiden tot goede beoordelingen of promotiekansen, maar wel nodig zijn. Zogenoemde non-promotable tasks. Voorbeelden zijn het schrijven van rapporten, zitting nemen in commissies en inwerken van nieuwe collega’s. Weigeren is voor vrouwen sociaal riskanter. Dit is onder meer onderzocht binnen bedrijven en universiteiten.
Met name in de zorg en de horeca krijgen medewerkers te maken met grensoverschrijdend gedrag van patiënten, klanten en collega’s. Denk aan seksuele intimidatie, vernedering en agressie. In 2023 had 13 procent van de werkende mannen hiermee te maken. En 21 procent van de werkende vrouwen.
Onderzoek laat zien: vrouwen worden stelselmatig als minder competent beoordeeld dan mannen met een vergelijkbare achtergrond. Ook moeten vrouwen zichzelf meer bewijzen in de werkomgeving om dezelfde kansen te krijgen. Wanneer vrouwen moeder worden, nemen de vooroordelen verder toe en de kansen verder af. Deze en andere vormen van stereotypering en uitsluiting leiden structureel tot meer stress.
Ik maak regelmatig mee dat werkgevers de verantwoordelijkheid voor verzuim door stress afschuiven op de medewerkers. Ze beweren dan bijvoorbeeld dat alle verzuim boven de 2 procent niet komt door ‘echte’ ziekte, maar tussen de oren zit of het gevolg is van factoren buiten het werk.
Dat is te simpel. Chronische stress zit letterlijk tussen de oren, maar maakt je wel degelijk ziek. Bovendien wordt veel stress – met name voor vrouwen – veroorzaakt door de werkomgeving. En wie als werkgever geen rekening houdt met factoren buiten het werk, zoals kinderen, huishouden en mantelzorg, miskent de dagelijkse realiteit van medewerkers.
Drie tips:
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen