Mentale gezondheid Vrouwen met kinderen zijn in twee decennia 15 uur per week meer gaan werken. En nu zijn we verrast dat jonge vrouwen massaal tegen een burn-out aanlopen, stellen Bregje Feuth en Mirte Wibaut.
Het kabinet zit met een tegenvaller van 3 miljard euro in de voorjaarsnota, onder andere door de uitval van „relatief jonge vrouwen met psychische klachten, zoals een burn-out”. Ook Bianca Tetteroo, ceo van Achmea, agendeert in deze krant dit verzuimprobleem onder jonge vrouwen. „In de politiek, op de werkvloer en aan de keukentafel moet meer worden gesproken over de zorgdruk op werkende vrouwen.”
Bregje Feuth is arts en auteur van het boek Who Cares? Samen met Mirte Wibaut runt ze de praktijk Drs. Mama.
Mirte Wibaut is auteur van het boek Who Cares? Samen met Bregje Feuth runt ze de praktijk Drs. Mama.
Die zorgdruk op werkende vrouwen door de ongelijke verdeling van zorgtaken wordt al decennialang geproblematiseerd. In 1990 werd na vijftien jaar emancipatiebeleid geconcludeerd dat „beleid dat eenzijdig gericht is op aanpassing van vrouwen aan het „mannelijk” arbeidsmodel, slechts leidt tot verzwaring van de taken van vrouwen, mannen als object van beleid buiten beschouwing laat en het belang van (onbetaalde) zorg onderwaardeert”.
Vrouwen waren in de periode 1975-1990 aanzienlijk meer gaan werken, maar mannen waren niet evenredig meer gaan zorgen. Dat moet toch eerlijker kunnen, dacht ook Ad Melkert in 1998, hij rolde daartoe het combinatie-scenario uit, waarin werk en zorg gelijk verdeeld zouden worden tussen mannen en vrouwen. Om tot die gewenste urenverdeling te komen, hoefden vaders van toen slechts 3 uur meer tijd in zorg te steken en 7 uur minder in betaald werk, terwijl moeder maar liefst 22 uur minder onbetaald werken moesten gaan doen en 20 uur meer betaald werk.
Maar wacht even. Als vrouwen met kinderen 22 uur minder gingen zorgen, wie ging die zorg dan op zich nemen? Konden mannen die 22 uur in hun 3 extra uren klaren? Tuurlijk, want wat is zorgen nou eigenlijk, behalve makkelijk en vanzelfsprekend?
Het probleem is dat in dit scenario verzuimd is om zorg goed te definiëren. En zolang je zorg niet definieert, kun je het ook niet verdelen. Niet thuis aan de keukentafel, maar dus ook niet in je beleidsnota’s.
Ook hier waren het wederom de vrouwen die zich moesten aanpassen aan de mannen-norm. En dat deden ze. Moeders hebben inmiddels hun quota bijna gehaald, zij zijn 19 uur per week meer betaald gaan werken. Vaders zijn tussen 1995 en 2015 slechts 0,4 uur per week meer gaan zorgen. De meest recente cijfers over hun zorgparticipatie thuis zijn nog niet bekend, maar als ze op hetzelfde tempo door-emanciperen dan is hun zorgparticipatie anno 2026 gestegen naar 0,6 uur zorg per week meer ten opzichte van 1995. Econoom Sophie van Gool rekende in het FD uit dat we in dit tempo bijna acht eeuwen moeten wachten voordat de zorgkloof is gedicht. Tot die tijd liggen jonge vrouwen op apegapen door de dubbele werklast, zowel betaald als onbetaald.
We draaien al vijftig jaar in kringetjes. Emancipatie is arbeidsparticipatie van vrouwen en zorgen is wat hen daarvan weerhoudt . In beleid wordt zorg vrijwel altijd gezien als een kostenpost, in plaats van een investering. De discussie over zorg wordt vooral gevoerd vanuit het perspectief van werk en economische druk, in plaats van de emotionele of maatschappelijke waarde van zorg centraal te stellen. Economische zelfstandigheid staat voorop, en zorgen weerhoudt ons van zelfstandigheid. Wie zorgt, kan immers op dat moment niet werken. Wie zorgt is dus afhankelijk. En wie afhankelijk is, is kwetsbaar. En wie kwetsbaar is, is zwak. Is het zo gezien dan verwonderlijk dat mannen niet meer zorgtaken op zich nemen?
Wat ook niet helpt is dat al die waardevolle zorg wordt gepresenteerd als een persoonlijke keuze. Als een vrije keuze. Alles wat achter de voordeur gebeurt is privé. Alsof je het kapitalisme en het seksisme samen met je jas aan de kapstok hangt als je je woning binnentreedt, en aan de keukentafel tot een gelijkwaardig gesprek komt, dat geheel gevrijwaard is van systemische structuren.
Doordat we zorgen voor een ander als vrije en persoonlijke keuze benaderen, kan je de verantwoordelijkheid volledig bij het individu (lees: de vrouw) leggen in plaats van het benaderen als een maatschappelijk kwestie. Ga je vervolgens die vrouw kwalijk nemen dat zij onvoldoende bijdraagt aan de economie en druk uitoefenen om meer betaald werk te gaan doen, dan kan het bijna niet anders dan dat zij aan zichzelf gaat twijfelen. Te druk? Te veel stress? Je kunt toch ook wat minder zorgen? Of de lat wat minder hoog leggen? Anderen kunnen het toch ook? Het is de klassieke afleidingsmanoeuvre sinds Eva en de appel. We gaslighten vrouwen totdat ze zelf gaan geloven dat zij het probleem zijn.
Willen we uit deze waanzin ontsnappen en ons niet over dertig jaar opnieuw moeten afvragen hoe het toch kan dat al die vrouwen met een burn-out thuis zitten, dan is het tijd om emancipatie eens echt anders te gaan bezien. En niet voor de zoveelste keer te kijken naar vrouwen en hun achterblijvende arbeidsparticipatie, ten opzichte van de mannelijke norm. Het is dan nodig om vrouwen en zorg als norm te nemen en vanuit daar te kijken naar de achterblijven zorgparticipatie van mannen.