Tech De beste Apple-ontwerpen zijn van Jonathan Ive, zegt Carole Baijings, die laatst met hem lunchte.
Ontwerper Carole Baijings (52) zweert al drie decennia bij Apple-producten. De grote iMacs in haar studio in Amsterdam zijn haar werkpaarden. Voor op reis heeft ze een superlichte MacBook Air. Ze belt met de iPhone 17, thuis ligt een iPad 10. Haar oude iPhones, iPods en desktopcomputer koestert ze als industrieel erfgoed.
Deze maand vijftig jaar geleden richtte Steve Jobs met twee kompanen Apple op. Op de vraag wat Baijings de meest interessante Apple-producten vindt, wijst ze vooral ontwerpen aan van Jonathan Ive, de Brit die als hoofd van het hardware-ontwerpteam van 1996 tot 2019 verantwoordelijk was voor de baanbrekende vormgeving van Apple-producten. Afgelopen zomer leerde ze ‘Jony’ kennen tijdens een lunch. Het ontwerpteam van Apple vroeg Baijings onlangs om een presentatie over haar werk te geven.
Tot 2019 vormde Baijings met haar toenmalige vriend Stefan Scholten het ontwerpduo Scholten & Baijings – ze werkten voor grote bedrijven als IKEA, Hay en Samsung, hun ontwerpen werden wereldwijd tentoongesteld. Sindsdien heeft ze net als Scholten haar eigen studio. Baijings: „Ik heb het superdruk met interessante opdrachten en ik vond een bijzondere nieuwe liefde. Het leven is mooi.” Vanaf 21 april is Baijings op de Salone in Milaan, de jaarlijkse meubel- en designbeurs. In de galerie van Rossana Orlandi presenteert ze ontwerpen als zonnebrillen voor het Japanse Ciqi, serviesgoed voor Maastricht Porselein, sieraden voor het nieuwe Nederlandse label Brandel, twee collecties voor het designlabel Schönbuch en een tapijt. De grootste gemene deler: het kenmerkende kleurgebruik. Baijings weet zachte, soms fluorescerende tinten op een spannende manier te combineren.Ze voelt verwantschap met Ive, zegt Baijings. „Met een klein team functionele producten maken die door hun schoonheid iets bijdragen aan het dagelijks leven, dat doe ik ook al decennia.” Ze heeft ook een voorbeeld genomen aan het Apple-adagium dat je rol als designer niet ophoudt bij het ontwerpen van een goed product. De verpakking is even belangrijk, zegt ze. „Als je een Apple-product uitpakt, krijg je het gevoel dat het merk om je geeft. Alles voelt als een cadeau.”
Carole Baijings: „De Macintosh 128K was de eerste succesvolle alles-in-een desktopcomputer met een grafische gebruikersinterface, een ingebouwd scherm en een muis. Apple wilde een betaalbaar consumentenproduct op de markt brengen. Computers waren toen nog heel duur. De introductieprijs van de Macintosh was 2.495 dollar, met inflatiecorrectie is dat nu bijna 7.000 euro. De geheugencapaciteit van deze pc was slechts 128 kb. Al snel kwam er dan ook een opvolger met meer geheugen, de Macintosh 512K. Dit beige 3D-doosje en dat toetsenbord met grote knoppen zien er opvallend ‘schattig’ uit. En namen ook veel minder ruimte in dan de typische brede desktopcomputers uit die tijd. Mooi ouderwets.”
„Toen Ive het designteam van Apple ging leiden was de iMac zijn eerste opdracht. In het jaar van de introductie, in 1998, werkte ik als regieassistent bij filmproducent René Eller. Daar stonden vijf van deze iMacs. Die bepaalden de sfeer, maakten het helemaal tot een hippe, internationale werkplek. Computers zaten tot dat moment in vierkante beige boxen die de techniek verhulden. En opeens had je zo’n vriendelijk gevormde kast van doorschijnend plastic, een soort snoepje. En in snoepkleuren: roze, turquoise, paars, oranje, groen en blauw. Ik viel voor de esthetiek van dit super hightech product dat techniek niet wegstopte maar juist toonde. Alles wat er is, is nodig – dat is ook het uitgangspunt bij mijn ontwerpen. Deze iMac heeft de weg vrijgemaakt voor vele andere ontwerpen, zoals de iPod en uiteindelijk de iPhone en de iPad.”
„Deze iPod kocht ik in 2004. Zo’n cool apparaat: opeens had ik altijd duizend liedjes bij me. In de walkmans die ik daarvoor had konden maar één cassettebandje of één cd. De iPod nodigde je uit om meer met muziek bezig te zijn, nieuwe keuzes te maken. Het heeft de muziekindustrie veranderd.
„Jony Ive is erg geïnspireerd door Dieter Rams, de Duitse industrieel ontwerper die van Braun in de jaren zestig een designmerk maakte. Door Steve Jobs heeft Ive de minimalistische ontwerpprincipes van Rams tot het uiterste mogen oprekken. Een opdrachtgever die je zo veel vertrouwen schenkt, waar je zo mee kunt sparren en die echt iets nieuws wil zonder te weten of dat wel een succes wordt, dat is voor een ontwerper een droom. Zulke opdrachtgevers zijn zeldzaam. Ik heb het geluk dat ik met ze mag werken.”
„Toen Stefan en ik in 2000 een designstudio openden begonnen we met van die Ice iMacs G3. Later kregen we de Power Mac G5, de rechtopstaande behuizing voor wat op dat moment ’s werelds snelste desktopcomputer was, en de eerste met een aluminium behuizing. Met die geperforeerde plaat aan de voorzijde en de doorlopende voetbeugels een sieraad voor op kantoor. Toen we later toe waren aan een nieuwe pc kon ik mijn G5 niet wegdoen. Ik heb hem nog altijd, mijn liefde voor dit ontwerp is niet opgehouden. Als je eenmaal een Apple-product hebt gehad, wil je niet meer anders.”
„De eerste aluminium alles-in-een desktopcomputer, waarbij de computeronderdelen zijn geïntegreerd achter het scherm en de brede rand onder het beeldscherm. Eerst was de behuizing van plastic, maar algauw van aluminium, waardoor de pc nog geraffineerder werd. Geanodiseerd aluminium is niet alleen lichter dan rvs, het blijft ook mooier. Deze superminimalistische computer past overal, zowel in een hightech als in een klassiek interieur. De matte glans heeft iets chics, het is niet te glanzend, reflecteert nauwelijks en het past bij alle kleuren. Het draadloze toetsenbord met die opvallend vlakke toetsen is ook elegant. De eerste keer dat ik daarmee tikte, voelde dat zo luxe! De huidige iMacs zijn iets rechthoekiger en de omlijsting van het lcd-scherm is net als bij iPhones veel kleiner geworden. Nieuwer is niet altijd beter.”
„Ive heeft in 2013 de door Steve Jobs en Scott Forstall ontworpen gebruikersinterface van de iPhone aangepast. Dertien jaar later is dit ontwerp nog vrijwel intact. Als geen ander weet Ive hoe belangrijk een fijn ogende en duidelijke interface is. Hardware en software heeft hij perfect geïntegreerd. Een minimalistisch ontwerp met superduidelijke symbolen. Hoe complex de techniek ook is, de gebruiker kan heel intuïtief navigeren. Veel beter dan bij de interfaces van sommige concurrenten. Zo’n vanzelfsprekend ontwerp maken kost eindeloos veel tijd. Naar de kleuren kan wel weer eens gekeken worden.” Lachend: „Ja, ze mogen me bellen.”
„De iPhone 7 is een prachtig object, de basis voor latere iPhones. Zo slank, licht van gewicht en met van die fraaie rondingen. Het is minimal to the max, pure elegantie. Een telefoon die wereldwijd begeerte opwekte.
„Toen ik Ive afgelopen zomer bij een lunch leerde kennen, vertelde hij over de invloed die door hem ontworpen producten hebben op de mensheid. Dat zoveel iPhone-gebruikers verslaafd raakten aan hun telefoon en aan sociale media noemde hij een unintended consequence, een onbedoeld gevolg. Hij vertelde over zijn twee zoons, die van hem lang geen telefoon mochten hebben. En dat hij nu probeert iets te doen aan zijn karma. Met het door hem opgerichte ontwerpbureau LoveFrom werkt hij samen met OpenAI, het bedrijf achter ChatGPT, aan de ontwikkeling van een schermloos AI-apparaat.”
„Mijn zoon Rem is twaalf. Hij behoort tot de eerste generatie die is opgegroeid met touchscreens. Soms probeert hij te swipen op apparaten zonder aanraakscherm. Rem is dyslectisch en de iPad is zijn universum, dáár gebeurt alles. Door op YouTube naar filmpjes te kijken leerde hij vissen en taarten bakken. En toen een Italiaanse oma hem voordeed hoe je spaghetti maakt kreeg ik een verrassingsdiner.
„Maar dat iedereen voortdurend in zijn digitale wereld verdwijnt zorgt ook voor veel eenzaamheid. En je mist veel. Ik las laatst dat Tom Cruise in New York de metro nam en slechts door één meisje werd herkend; de andere passagiers zaten verdiept in hun beeldschermen. Je telefoon of iPad wegleggen kan tot mooie dingen leiden. In de Thalys naar Parijs zat ik te schetsen in mijn schetsboek. Schuin tegenover me zat een Fransman een boek te lezen. We glimlachten naar elkaar en waren op slag verliefd.”
„Zelf wil ik geen horloge waar ieder appje en elk e-mailbericht op binnenkomt. Ik wil niet altijd bereikbaar zijn en ook zonder horloge voel ik de tijd. Maar als product is de Apple Watch geniaal. Zo’n bijzondere stap in het ontwerpproces van Apple: steeds dichter naar de gebruiker, van de iPad, een mobiel apparaat dat je overal mee naartoe kunt nemen, naar een horloge waarmee je kunt bellen, berichten sturen en streamen, zonder dat je iPhone in de buurt hoeft te zijn. Een horloge dat ook waakt over je gezondheid, waarmee je veilig kunt betalen, enzovoorts. Met al die rondingen is het ook een prachtig object. Allerlei merken hebben speciaal voor de iWatch bandjes gemaakt, zoals deze van Hermès.”
„Tien jaar geleden moest ik een biopsie ondergaan. Kwamen de artsen aanzetten met een soort van tuinslang die ik moest doorslikken. Kijk dan eens naar mijn MacBook Air: 1,2 kilo, en slechts een centimeter dik. Waarom krijgt Apple het wel voor elkaar om zoveel techniek in zo’n kleine behuizing onder te brengen?
„Ik ben artdirector van een paar Amerikaanse meubelbedrijven. Ik reis dus veel. De techniek van de MacBook is aangepast aan de functionaliteit. Een lichtgewicht laptop die op het klaptafeltje in het vliegtuig past en in een handtas kan worden meegenomen. Het heeft een enorm geheugen, de aluminium behuizing kan tegen een stootje, en door de afgeronde hoeken kun je je er niet aan bezeren. Twee van mijn vaste medewerkers wonen in Parijs en in Zweden. Thuis en onderweg doe ik mijn meetings met hen op deze laptop. Samen met de iPhone het ultieme apparaat voor het leven van nu, en voor de nieuwe generaties die altijd online willen zijn.”
Doorzie de wereld van technologie elke week met NRC-redacteuren