Het vulseizoen voor gasopslagen begint woensdag, maar het is onzeker wie ze de komende maanden gaat vullen. Door hoge gasprijzen is het opslaan van gas voor bedrijven risicovol, terwijl volle bergingen onmisbaar zijn om de komende winter door te komen.
De hoge gasprijs van dit moment is niet het enige probleem. Er is dit jaar ook meer gas nodig om de bergingen te vullen dan in voorgaande jaren.
Zoals je in de grafiek hieronder kunt zien, waren de gasbergingen op 31 maart nog maar voor 5 procent gevuld. Dat is het laagste niveau in jaren.
Die lage vulgraad komt vooral doordat het gebruik van de gasbergingen in Norg, Grijpskerk en Alkmaar dit jaar overgaat van GasTerra naar Energie Beheer Nederland (EBN). Al ver voor de huidige onrust op de gasmarkt was afgesproken dat GasTerra deze bergingen dit jaar leeg zou opleveren.
Nederland telt vijf grote gasbergingen. Dat zijn lege gasvelden onder de grond die tijdens het 'vulseizoen' weer volgepompt worden met gas. Zoals je hieronder kunt zien, zijn de gasbergingen van Norg en Bergermeer het grootste.
Vaak wordt 1 april als startdatum van het vulseizoen genoemd. Maar een vast startmoment bestaat eigenlijk niet, zegt Heleen Makkinga van brancheorganisatie Energie-Nederland. "Het vullen begint wanneer het weer warmer wordt."
De grote vraag is of commerciële bedrijven dit jaar voldoende gas zullen opslaan. Bedrijven doen dat alleen als dat loont. Ze kopen gas tegen lage prijzen in de zomer, slaan dat op in de gasbergingen en verkopen dat in de winter tegen hogere prijzen.
De gasprijzen zijn nu erg hoog, en het is de vraag of ze de komende tijd gaan dalen. Als gas komende winter goedkoper is dan in de zomer, draaien bedrijven verlies als ze de gasopslagen in de zomer met duur gas vullen.
Daardoor lijken bedrijven vooralsnog terughoudend om de gasbergingen te vullen. Gasunie en het ministerie van Economische Zaken houden die situatie nauwlettend in de gaten. Want het is van groot belang dat de bergingen aan het begin van de volgende winter weer voldoende gevuld zijn.
"Nederland verbruikt in de winter meer gas dan het kan importeren", zegt Martien Visser, lector Energietransitie aan de Hanze Groningen. "Zonder gasopslag komen we de winter niet door. Zeker bij koude periodes zijn de bergingen onmisbaar om tekorten te voorkomen."
Ondanks de hoge gasprijzen is de situatie momenteel stabiel, benadrukt Gasunie. "Wij houden de gasstromen nauwlettend in de gaten. Mede dankzij de inzet van de lng-terminals op de Maasvlakte en in de Eemshaven en de aanvoer via pijpleidingen is de aanvoer van gas de afgelopen periode op niveau gebleven."
Het is volgens Gasunie belangrijk dat de gasbergingen tegen het einde van het jaar gevuld zijn. "De lage vulgraad van de gasopslagen nu bij de start van het vulseizoen, in combinatie met hoge gasprijzen en geopolitieke onzekerheid, baart ons zorgen en vraagt om extra alertheid."
Voor de komende winter heeft Gasunie als advies gegeven de gasbergingen voor 115 terawattuur te vullen. Als dat lukt, zijn de bergingen voor ongeveer 75 procent gevuld. Die hoeveelheid is voldoende om heel Nederland ongeveer honderd winterdagen van gas te voorzien.
Als commerciële partijen te lang wachten met het vullen van de bergingen, kan de overheid ingrijpen. In dat geval krijgt EBN de opdracht om gas te kopen en op te slaan om de leveringszekerheid in de winter te garanderen.
Dat is de afgelopen jaren ook gebeurd. Maar zo'n ingreep heeft gevolgen voor de markt. "Als je in korte tijd massaal gaat inkopen, jaag je de prijs omhoog. Dat zagen we bijvoorbeeld in 2022", zegt Visser. "Toen leidde een late en grootschalige inkoopronde in augustus tot een sterke prijsstijging."
Tegelijk brengt overheidsingrijpen financiële risico's met zich mee. Gas dat nu duur wordt ingekocht, moet in de winter mogelijk tegen lagere prijzen verkocht worden. Het verschil komt dan voor rekening van gasverbruikers.
Daardoor ontstaat een spanningsveld tussen leveringszekerheid en kosten. Meteen gaan vullen kost vanwege de huidige hoge gasprijzen veel geld. Maar wachten met vullen en extra snel vullen zodra het kan, kan de gasprijs op dat moment fors opdrijven. Tegelijk leveren slecht gevulde opslagen aan het einde van het vulseizoen weer risico's op voor de winter.
Gasunie benadrukt dat meerdere partijen een rol hebben bij het vullen van de bergingen. De marktpartijen bezitten de opslag, terwijl de overheid eindverantwoordelijk is voor de leveringszekerheid en kan bijsturen als dat nodig is.
"Het vullen van gasopslagen is in de basis de rol van energiebedrijven", benadrukt Makkinga van Energie-Nederland. "Deze bedrijven hebben een belang om genoeg gas te hebben in de winter door verplichtingen aan klanten. Een te actieve inmenging van de overheid kan tot verstoring van de gasmarkt leiden met hoge kosten tot gevolg."
Daar is Visser het niet helemaal mee eens. De rol van de overheid is volgens hem duidelijk. "Als de markt de bergingen niet vult, moet de overheid zorgen voor volle bergingen. Marktwerking is een middel, geen doel."
De huidige situatie legt volgens Visser ook een breder probleem bloot: Nederland heeft geen structurele strategische gasvoorraad, zoals die er voor olie wel is.
Een strategische gasvoorraad zou volgens Visser veel onzekerheid kunnen wegnemen. Daarbij betalen gebruikers een kleine bijdrage voor het aanhouden van een noodvoorraad, die alleen wordt ingezet bij tekorten.
"Het is goed als de overheid voor extreme situaties, zoals het opblazen van gaspijpleidingen, een reserve achter de hand houdt", vindt ook Energie-Nederland. "Met dat soort situaties kun je als energiebedrijf namelijk redelijkerwijs geen rekening houden."
Source: Nu.nl algemeen