Documentaire Van hoge sopraan naar krassende alt: ‘Broken English’, de docu over het bewogen leven van Marianne Faithfull, toont hoe onterecht het is dat de zangeres vooral bekend is als de ex-vriendin van Mick Jagger.
Marianne Faithfull en interviewer George MacKay in 'Broken English'.
Broken English
Van: Iain Forsyth en Jane Pollard. Met: Marianne Faithfull, Nick Cave, Tilda Swinton, George MacKay.
Lengte: 1 uur 39 min.
Te zien in de bioscoop.
„Mag ik wat zuurstof?”, vraagt Marianne Faithfull aan het begin van Broken English. De Britse popzangeres heeft een slangetje in haar neus. Ze worstelde tijdens de opnames van de documentaire met haar gezondheid, maar geestelijk was ze nog buitengewoon scherp. Indrukwekkend nuchter en geestig vertelt ze over haar roerige leven. Faithfull heeft de première van Broken English niet meer meegemaakt, ze stierf begin vorig jaar op 78-jarige leeftijd.
Broken English is geen doorsnee biografische popdocumentaire. Regisseurs Iain Forsyth en Jane Pollard lieten eerder met de Nick Cave-documentaire 20,000 Days on Earth al zien dat ze daar een broertje dood aan hebben. Deze keer bedachten ze een fictief ‘Ministerie van Niet Vergeten’ – een donker, retro-futuristisch instituut dat het collectieve geheugen voedt met mythes en herinneringen onder leiding van De Opzichter (Tilda Swinton). Fictieve archivarissen graven bandjes en documentatie uit Faithfulls leven op, die een fictieve interviewer (George MacKay) voorlegt aan de niet-fictieve chansonnière. In een ministeriële studio verzorgen musici live de soundtrack.
De belangrijkste boodschap van de documentaire is dat de zangeres groot onrecht is aangedaan, dat ze slachtoffer was van misogynie. De eerste helft van haar leven, als society-figuur van Swinging London aan de arm van Mick Jagger, overschaduwde altijd de tweede helft, waarin ze zich ontwikkelde tot gruizige chansonnière, die even makkelijk songs van Kurt Weill zong als van Nick Cave.
Als 17-jarige scholier had Faithfull in 1964 een hit met ‘As Tears Go By’, een compositie van Mick Jagger en Keith Richards, voormannen van The Rolling Stones. Hierna was ze vooral bekend als de Stones-vriendin. De media kregen geen genoeg van haar. Ze waren voornamelijk geïnteresseerd in haar engelachtige, verfijnde verschijning die zo lekker contrasteerde met de ruige mannen van de Stones. Minder aandacht was er voor haar werk als zangeres en actrice.
Faithfull wil het in de documentaire helaas niet hebben over het Redlands-schandaal uit 1967. Eerder zei ze dat dit schandaal een verwoestend effect op haar leven en carrière had gehad. In een poging tot afrekening met The Rolling Stones deden politie en de roddelpers een gezamenlijke inval in de woning van Keith Richards, hopende op een flinke drugsvangst. Volgens de roddelpers werd Faithfull op de bank aangetroffen slechts gehuld in een bontkleed. De documentaire zegt dat dit een bewust verspreide leugen was.
Voor de mannen van de Stones was het wel stoer om bekend te staan als drugsgebruikers. Maar voor een vrouw was het vernietigend. Faithfull werd weggezet als een slonzige slet en ontaarde moeder – ze had een zoon uit haar eerste huwelijk. Haar single ‘Sister Morphine’, die ze in 1969 schreef met Jagger, werd in Engeland al na een week van de schappen gehaald, volgens Faithfull omdat een vrouw die over drugsgebruik zong niet werd geaccepteerd. De versie van de Stones uit 1971 ondervond niets van deze hinder.
In de jaren erna zonk Faithfull weg in heroïneverslaving en anorexia. Haar zoon werd van haar afgenomen, ze werd dakloos. In Broken English zegt ze dat ze 23 jaar verslaafd is geweest, tot in de jaren tachtig.
Marianne Faithfull op 18-jarige leeftijd.
In 1979 maakte ze haar comeback met Broken English, een album dat goed aansloot bij de toen heersende new wave-mode. Sindsdien ontwikkelde zij zich tot veelzijdig chansonnière, die naast indie-rock ook cabaret en trad pop zong. Belangrijk hierbij was de transformatie van haar stem. In de jaren zestig bracht ze folkpop met een hoge sopraan in de joeloeloe-stijl van haar voorbeeld Joan Baez. Na haar verloren jaren kwam ze terug met een bekraste alt, waarmee ze haar liederen kon laten klinken als diep doorleefde monologen.
Broken English is een artistieke documentaire die zich niet wil verlagen tot het verstrekken van basisinformatie zoals het bovenstaande. Namen en data ontbreken goeddeels. Er verschijnen doorlopend mensen in beeld om een lied te zingen of om te bespiegelen, zonder dat ze geïntroduceerd worden. Je mag zelf raden wie het zijn en wat hun rol is in Faithfulls leven. Ik herkende alleen Nick Cave.
De fictieve, pretentieuze vorm van het ‘Ministerie van Niet Vergeten’ voegt eigenlijk niets toe, maar zit ook niet erg in de weg. Dus vooruit. De belangrijkste troef, Faithfull als verteller, krijgt genoeg ruimte, waardoor Broken English toch zijn hoofddoel bereikt: laten zien wat een uitzonderlijke zangeres ze was. En wat een geestige, wijze survivor, die glorieus uit de puinhopen van de jaren zestig en zeventig herrees. In de finale zingt Faithfull zelf een lied in de ministeriële studio. Na het musiceren omringd door haar dierbaren lacht ze opgetogen en bevrijd. Het oude verdriet is uit haar ogen verdwenen.