In de tentoonstellingsruimte van De Nederlandsche Bank is te zien wat kunstwerken doen als er niemand kijkt. Dit werk van Jordan Herregraven, de Dood die een vogeltje naar de onderwereld brengt, rust even uit.
schrijft voor de Volkskrant over hedendaagse beeldende kunst en taal.
Curator Maia Kenney vroeg zich af wat er gebeurt met kunstwerken in bedrijfscollecties als de werknemers naar huis gaan. Als de kantoorlichten doven en de verwarming koud wordt, voeren de kunstwerken dan een gesprek, gaan ze slapen na hun lange werkdag, doen ze een wilde dans? Ze bedacht een vernieuwend plan voor een tentoonstelling, won daarmee vorig jaar de VBCN Open Curatorenprijs en mocht haar idee realiseren in de expositieruimte van De Nederlandsche Bank in Amsterdam.
Voor de expositie Greige Fantastic nodigde Kenney de Italiaanse multimediakunstenaar Ginevra Petrozzi uit om zeventien kunstwerken die normaal gesproken ergens in een kantoor, bank, ziekenhuis of crematorium hangen tot leven te wekken. Petrozzi bedacht daar een prachtige vorm voor, geïnspireerd door magisch denken en surrealistische schrijftechnieken. In gesprek met degenen die het kunstwerk het beste kenden, namelijk de kunstenaars, onderzocht ze wat elk kunstwerk misschien wel miste of heimelijk nodig had, en probeerde daar een visuele ingreep bij te bedenken. De interviews met de kunstenaars zijn bij de kunstwerken te lezen.
In de rubriek ‘Kunstwerk van de week’ bespreekt de Volkskrant elke week een kunstwerk dat juist nu om aandacht vraagt.
Een van de hoogtepunten is een sculptuur van een klein diertje, vastgebonden op de rug van een groot donker wezen met vier poten. Het stelt een vogeltje voor dat gestorven is en naar het rijk van de doden wordt gebracht. Het is gemaakt door de Nederlands-Amerikaanse hedendaagse kunstenaar Jordan Herregraven, maar ziet eruit alsof het eeuwenoud is.
Petrozzi voegde er een nieuwe laag aan toe: ze legde het kunstwerk, dat gewoonlijk rechtop staat, zorgzaam neer op een groot, zacht kussen. Zo wilde Petrozzi ook het grote dier, dat de Dood zelf voorstelt, een moment van rust gunnen op zijn lange tocht. Het definitieve einde der einden wordt heel even uitgesteld, het leven van het vogeltje kan nog heel even gevierd worden. Op het kussen staat bij wijze van hommage aan het vogeltje: ‘Blessed be the eyes that saw her alive’ (gezegend zijn de ogen die haar zagen toen ze nog leefde).
In veel mythen en religies komt een figuur voor die de gestorven mensen overbrengt naar gene zijde; er is zelfs een woord voor: psychopompos. De Egyptenaren hadden Anubis, een mens met de kop van een jakhals, die de zielen naar het hiernamaals bracht. Bij de Grieken roeide Charon de doden over de Styx naar het rijk van Hades, zoals begin 16de eeuw prachtig werd verbeeld door de Vlaamse schilder Joachim Patinir in De oversteek naar de onderwereld (gemaakt rond 1515-1524, te zien in het Prado in Madrid). Een enorme Charon ontfermt zich hierop over een heel klein mensje.
Kunstenaar Herregraven kwam op het ontroerende idee om niet alleen mensen te laten overbrengen naar hun eeuwige rustplaats, maar ook dieren, of in elk geval kleine vogeltjes. Petrozzi ging een stap verder, met een rustplaats voor de Dood.
De vragen die Petrozzi voor deze expositie stelde aan de kunstenaars zijn soms zo poëtisch dat ze zelfs zonder antwoord al de moeite waard zijn om te onthouden. Gewoon, om later nog eens aan te denken bij het zien van weer andere kunst, omdat ze de luiken van de verbeelding lekker wijd openzetten. Is het kunstwerk gelukkig? Voelt het zich meer thuis in de nacht of overdag? Hoe beweegt het zich voort? Wat voor geur zou erbij kunnen horen? Is het in staat tot liefhebben? En naar welke muziek luistert het?
Het kunstwerk van Herregraven is in staat tot liefhebben, aldus de kunstenaar zelf. Het wandelt, voelt zich thuis in de nacht, ruikt naar koude herfst en luistert naar de muziek van Leonard Cohen.
Jordan Herregraven (36)
Wat Pneumanima 3 (Little Bird Carried by Night)
Collectie Stichting Kunst & Historisch Bezit a.s.r. & Aegon
Van een interventie voorzien Door Ginevra Petrozzi
Waar Op de expositie Greige Fantastic, De Nederlandsche Bank, Amsterdam.
Wanneer T/m 19/6.
Leuk om te weten De expositie is bijzonder vormgegeven door designcollectief Paskamer: als een koortsige kantoordroom, met mosgroene gordijnen en stellingkasten vol non-descripte dozen.
Source: Volkskrant