Er bestaan twee versies van Rembrandts Oude man met een gouden ketting. Eén daarvan werd geschilderd door iemand anders. Dat was tenminste lang de gedachte, maar volgens kenner Gary Schwartz is ook dat werk van Rembrandt zelf.
schrijft voor de Volkskrant over tentoonstellingen, musea, kunst en geschiedenis.
Beide kunstwerken hangen nu zij aan zij in het Art Institute of Chicago. Volgens dat museum, eigenaar van het origineel, is de vermeende kopie gemaakt in Rembrandts atelier. Gary Schwartz gaat een stapje verder: volgens hem is het doek van de meester zelf.
De voorstelling is een tronie van een oude man. Op zijn hoofd draagt hij een baret met veren, en om zijn nek een stalen halsberg, onderdeel van een militaire uitrusting. De ongeïdentificeerde man is een favoriet model van Rembrandt, die vaker voorkomt op zijn vroege kunstwerken. Ooit werd gedacht dat hij Rembrandts vader was.
Stel: een klant wilde een kopie van dat aantrekkelijke schilderij, legde Gary Schwartz The Guardian voor. Dan was het, volgens de kunsthistoricus, logischer dat Rembrandt dat zélf schilderde. De voorstelling zat hem immers nog vers in het geheugen. En als hij het een leerling had laten doen, dan had hij die waarschijnlijk moeten corrigeren – maar deze kopie toont van correcties geen spoor.
Deze uitleg verklaart de uitzonderlijke kwaliteit van de kopie, aldus Schwartz. Bovendien waren er veel 17de-eeuwse kunstenaars die hun eigen werk kopieerden. ‘Het gaat er alleen om of we willen accepteren dat Rembrandt dat deed’, zei hij tegen de Britse krant.
Rembrandt staat er niet om bekend replica’s van zijn eigen werk te maken. De leerlingen in zijn atelier, daarentegen, leerden juist de kneepjes van het vak door kunstwerken van hun meester na te schilderen, of voorstellingen af te maken waarmee hij was begonnen.
De kopie is net iets kleiner dan het origineel, dat zo’n 83 bij 76 centimeter is. Het origineel is geschilderd op paneel, de tweede versie op doek. De replica komt uit de privécollectie van Francis Newman, een ondernemer uit Cambridge.
De overgrootvader van Francis Newman kocht het schilderij in 1898, als een echte Rembrandt. Maar toen in 1912 de tweede versie op paneel opdook, werd die al snel gedoopt tot het originele kunstwerk. De Duitse kunsthistoricus Wilhelm Bode noemde Newmans doek destijds ‘een slimme kopie’.
De werken lijken bijna exact hetzelfde geschilderd, maar er zijn minieme verschillen tussen te ontdekken. Dat zagen onderzoekers van het Art Institute of Chicago toen ze de schilderijen onder de microscoop bekeken. Zo ziet de glinstering op de pareloorbel er op beide kunstwerken nét anders uit: op het doek is die neergezet met vele, kleine penseelstreekjes; op het paneel met slechts een paar, ‘zelfverzekerde’ streken.
De Engelse versie is tot 17 mei te zien in Chicago, waarna het naar Duitsland zal reizen. Daar zal het worden opgenomen in de tentoonstelling Rembrandt 1632, een samenwerking tussen de Gemäldegalerie Alte Meister in Kassel en de Friedenstein Foundation in Gotha. In het Herzogliches Museum in Gotha zal de kopie vanaf 6 september te zien zijn.
Justus Lange, curator van die tentoonstelling, is het niet per se eens met de toeschrijving van Gary Schwartz, zei hij tegen The Art Newspaper. Of de Oude man op doek is geschilderd door Rembrandt zelf, door zijn leerlingen, of misschien door zowel hemzelf als zijn leerlingen, is volgens hem ‘onmogelijk te bepalen’.
Als het schilderij echt een Rembrandt is, dan zal het niet aan de muur van Francis Newman blijven hangen, zei de verzamelaar tegen The Art Newspaper. In dat geval zal het naar een museum gaan.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant