De oorlog tussen het Soedanese regeringsleger (SAF) en de paramilitaire Rapid Support Forces (RSF) duurt al bijna vier jaar. Steeds duidelijker wordt dat de aard van de oorlog begint te veranderen: drones spelen nu een centrale rol, en burgers betalen de prijs.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Hoe ontwikkelt het dronegebruik in Soedan zich?
‘We zien een kantelpunt in de manier waarop deze oorlog wordt gevoerd’, zegt Nathaniel Raymond, die aan de Yale-universiteit onderzoek doet naar de oorlog in Soedan. ‘Het gebruik van drones neemt niet alleen in frequentie toe, maar ook in complexiteit. Zowel de SAF als de RSF heeft zijn luchtcapaciteit in korte tijd sterk uitgebreid.’
De gevolgen zijn de afgelopen tijd duidelijk zichtbaar geworden. De Verenigde Naties spreken van een ‘sterke toename’ in burgerslachtoffers door drones: sinds begin dit jaar zijn al meer dan vijfhonderd mensen omgekomen. Dat is bijna een kwart van de in totaal circa 2.200 doden door drones die sinds het begin van de oorlog in 2023 zijn geregistreerd door onderzoeksorganisatie Acled.
Het meest verwoestende voorbeeld is een aanval op een ziekenhuis in de regio Oost-Darfur deze maand. Daarbij kwamen volgens de Wereldgezondheidsorganisatie zo’n zeventig burgers om het leven, onder wie dertien kinderen, en raakten 146 mensen gewond. Uit analyse van satellietbeelden concludeerde Raymond met zijn team dat het regeringsleger verantwoordelijk was voor de aanval.
Ook elders vallen slachtoffers. Vorige week werden 28 burgers gedood bij droneaanvallen op verschillende markten, onder wie een baby. Wie verantwoordelijk is voor die aanvallen, is nog onduidelijk.
Hoe verandert de opkomst van drones de oorlog?
De snelheid en reikwijdte van het geweld dat beide strijdende partijen kunnen uitoefenen, zijn van een totaal andere orde dan voorheen, zegt Raymond. Vooral de transformatie van de RSF is volgens hem opvallend. De groep, die grotendeels voortkomt uit de Janjaweed-milities die begin deze eeuw genocide pleegden in Darfur, is fundamenteel veranderd.
‘Twintig jaar geleden hadden ze wat roestige geweren, pick-uptrucks en kamelen,’ zegt Raymond. ‘Met steun van onder andere de Verenigde Arabische Emiraten hebben ze nu, dankzij drones, een volwaardige luchtmacht opgebouwd.’ De RSF kan heel Soedan bestrijken met droneaanvallen, tot zo’n 1.760 kilometer ver. Hetzelfde geldt voor het regeringsleger.
‘Drones zijn uitermate geschikt voor een groot land als Soedan’, zegt dronedeskundige Wim Zwijnenburg van vredesorganisatie Pax. ‘Ze zijn goedkoop en er is in Soedan nog niet veel hoogwaardige technologie die de drones kunnen onderscheppen. Bovendien kunnen drones zeer nauwkeurig doelen raken, preciezer dan traditionele bommen. Sommige hulporganisaties hopen dat juist die precisie burgers beter zal beschermen.’
Als drones preciezer zijn, waarom vallen er dan toch zo veel burgerdoden?
Dat drones preciezer zijn dan traditionele wapens, betekent niet dat er minder slachtoffers vallen. Integendeel, zegt Raymond: het hangt vooral af van hoe ze worden ingezet. De RSF gebruikt drones volgens de onderzoeker juist om gericht burgerdoelen aan te vallen, waaronder markten, ziekenhuizen en energie-infrastructuur. Drones zijn dan bijzonder effectief.
Het regeringsleger lijkt volgens Raymond minder systematisch burgerdoelen aan te vallen, maar de aanval op het ziekenhuis in Oost-Darfur illustreert dat ook de SAF oorlogsmisdaden tegen burgers pleegt. ‘Burgers zijn verschrikkelijk kwetsbaar door de drones’, zegt Raymond. ‘Of het nu de SAF of de RSF is, burgers betalen de prijs.’
Wat voor drones worden er gebruikt?
Volgens Zwijnenburg maken beide partijen gebruik van een combinatie van geavanceerde en relatief simpele drones: ‘Je ziet eigenlijk twee hoofdtypen: bewapende drones die je kunt besturen en laten terugkeren, en zogenoemde one-waydrones: kleine vliegende bommen. Ook wel kamikazedrones genoemd.’
De RSF gebruikt vooral Chinese one-waydrones, gekocht en geleverd door de Verenigde Arabische Emiraten. ‘Sommige modellen zijn gewoon online te koop, bijvoorbeeld via AliExpress, voor zo’n 50 duizend tot 90 duizend dollar’, zegt Zwijnenburg.
Het regeringsleger gebruikt voornamelijk Turkse militaire drones, deels gefinancierd door internationale partners zoals Turkije, Egypte en Saoedi-Arabië. Ook deze drones zijn relatief goedkoop, legt Zwijnenburg uit: ‘Grotere bewapende drones die kunnen terugkeren, kosten tussen de 500 duizend en 1 miljoen dollar. Ter vergelijking: een F-16 kost al snel rond de 20 miljoen dollar.’
Tegelijkertijd verschijnen aan beide kanten steeds vaker kleine, commerciële drones, wat Zwijnenburg ‘Mediamarkt-drones’ noemt. ‘Die kun je zelf in elkaar zetten en kosten vaak maar 250 tot 1.000 dollar.’ Ze vliegen minder ver, maar zijn geschikt voor verkenning of kleinschalige aanvallen, en worden in toenemende mate ingezet.
Wat betekent de toename in drones voor het verdere verloop van de oorlog?
Volgens Raymond en Zwijnenburg zal het gebruik van drones alleen nog maar verder toenemen, en daarmee ook het aantal burgerdoden. Zwijnenburg ziet een duidelijke verschuiving naar goedkopere drones. Goedkopere systemen maken massale aanvallen mogelijk en verlagen de drempel om ze in te zetten.
Het gebruik van drones heeft wereldwijd geleid tot een revolutie in militaire technologie, maar internationale wetgeving blijft achter. In theorie zijn er wel middelen om het dronegebruik te beteugelen, zoals een no-flyzone met internationale patrouilles. Maar politiek ingrijpen blijkt in de praktijk verre van haalbaar.
‘Effectief optreden vereist steun van de VN-Veiligheidsraad,’ zegt Raymond. ‘En daar ligt al een probleem: een van de vermoedelijke hoofdleveranciers van drones, China, is een van de vijf permanente leden en heeft daarmee vetorecht. Zo’n meerderheid gaat er dus niet komen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant