De Amerikaanse president Donald Trump dreigt voortdurend dat hij Iraanse energiecentrales zal bombarderen. Iran zweert dan met gelijke munt terug te betalen in de regio. Wat zouden de gevolgen zijn van deze escalatie?
Hoe concreet zijn de dreigementen van president Trump?
Als vergelding tegen de blokkade van de Straat van Hormuz kondigde de Amerikaanse president op zondag 22 maart aan binnen 48 uur te willen beginnen met het bombarderen van Iraanse energiecentrales, ‘te beginnen met de grootste’. Een dag later schoof Trump de deadline vijf dagen op, vanwege wat hij omschreef als ‘goede en productieve gesprekken’ met Iran.
Nadat Iran vorige week een Amerikaans 15-puntenplan om de oorlog te beëindigen had afgewezen en met een tegenbod kwam, herhaalde het Witte Huis Trumps dreigement: de VS zouden bereid zijn hard in te grijpen. Een dag later verschoof Trump de deadline met nog eens tien dagen, naar 6 april. Volgens Trump deed hij dat op verzoek van de Iraanse regering en vanwege ‘goed lopende’ gesprekken. Iran heeft tot nu toe steeds ontkend met de VS te onderhandelen.
Amnesty International waarschuwde maandag dat een aanval op civiele infrastructuur een oorlogsmisdaad is, aangezien burgers daar de gevolgen van ondervinden.
Op welke elektriciteitscentrales hebben de VS het gemunt?
Dat is onduidelijk. Het Amerikaanse Bloomberg en het Canadese CBC berichtten op basis van anonieme bronnen dat het mogelijk om Irans enige kerncentrale gaat, Busher. IAEA-directeur Rafael Grossi waarschuwde alvast dat schade aan de centrale ‘kan leiden tot een ernstig radiologisch ongeval met gevolgen ver buiten de Iraanse grenzen’.
Volgens Youri Verschoor, defensie-expert bij Clingendael, is het onwaarschijnlijk dat de VS de kerncentrale onder vuur neemt. ‘Dat is een escalatieniveau dat de VS op dit moment niet nastreven. Het is waarschijnlijker dat ze zich focussen op de grote fossiele-stroomcentrales.’
De tien grootste elektriciteitscentrales van Iran staan verspreid over het land en wekken 20 procent van de totale stroom op. Bijna alle centrales in Iran draaien daarbij op gas. De grootste centrale is de Damavand-centrale nabij Teheran, goed voor ongeveer 3 procent van de stroomopwekking. Voor de hoofdstad zou het uitvallen van deze centrale een aderlating zijn: hij levert volgens Iran Open Data 43 procent van de elektriciteit van Teheran, een stad van 10 miljoen inwoners.
Hoe kwetsbaar is het elektriciteitsnetwerk van Iran voor een eventuele aanval van de VS?
‘Vanwege de spreiding is het niet eenvoudig om het stroomnet in één klap volledig plat te leggen’, zegt Verschoor. Iran heeft een uitgebreid netwerk van elektriciteitscentrales, verspreid over een gebied ter grootte van West-Europa. Volgens de Global Energy Monitor (GEM) gaat het in totaal om honderd operationele gascentrales die samen 85 procent van de totale capaciteit genereren.
Wel stelt Verschoor dat de centrales verouderd zijn en moeilijk te herstellen na een aanval. ‘Bovendien staat het Iraanse stoomnet erom bekend vrij overbelast te zijn, waardoor er weinig buffer is om de uitval van een centrale op te vangen.’
Aangezien veel centrales draaien op gas, is Iran ook kwetsbaar door de aanvallen op gasvelden. Ruwweg twee derde van het Iraanse gas komt uit het South Pars-gasveld, een van de grootste gasvelden ter wereld, waarop het Israëlische leger eerder al aanvallen uitvoerde.
Hoe reageert Iran op de dreigementen van Trump?
Mochten de VS overgaan op het aanvallen van energie-infrastructuur, dan zal Iran in omliggende landen terugslaan, zo heeft het land aangekondigd. Het zal in dat geval de elektriciteitscentrales en kritische infrastructuur onder vuur nemen. De kleine Golfstaten en Israël zijn daarbij extra kwetsbaar. Aangezien er maar een paar grote centrales op een relatief klein oppervlak staan, zijn ze eenvoudiger uit te schakelen.
Die grote centrales wekken bovendien een groot deel van de stroom op in die landen. Als de drie grootste elektriciteitscentrales van Israël worden geraakt – Orot Rabin ten noorden van Tel Aviv, Eshkol bij Ashdod en Rutenberg in Ashkelon — kan bijna 30 procent van de Israëlische capaciteit wegvallen. Ook de Golfstaten leunen op relatief weinig centrales. Koeweit heeft er twee, die samen 60 procent van de elektriciteit van het land opwekken. Qatars vier grootste centrales leveren 60 procent van de capaciteit.
Wat zouden burgers in de regio merken van Amerikaanse aanvallen?
Aanvallen op de Iraanse energie-infrastructuur zullen directe impact hebben op de bevolking, verwacht Verschoor van Clingendael. ‘Het stroomnet kampt vooral in de hete zomers met overbelasting door het gebruik van airconditioners, waarbij verdere schade dit alleen maar zal verergeren.’
De Golfstaten gebruiken door een hoger welvaartsniveau gemiddeld vijf keer zoveel energie per inwoner als Iran. Daar komt bij dat Israël en de Golfstaten voor het overgrote deel van hun drinkwater afhankelijk zijn van ontziltingsfabrieken, die ook op elektriciteit draaien. Omdat ontzilt water ook als koelwater dient bij stroomopwekking, versterken de uitval van stroom en uitval van water elkaar.
Eventuele aanvallen op de stroomnetwerken in de olieproducerende Golfstaten zullen bovendien de internationale olie- en gasprijzen naar verwachting verder opdrijven, omdat elektriciteit ook weer onmisbaar is bij de winning van olie en gas.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant