In de rubriek Gespreksstof geeft de opinieredactie van de Volkskrant iedere maand enkele tips die het lezen, bezoeken, beluisteren, bekijken en vooral het bediscussiëren waard zijn.
‘Nu de oorlog van de VS en Israël tegen Iran al vier weken aan de gang is, is één conclusie onontkoombaar: onze leiders hebben de beschikking over een uitzonderlijke vernietigingsmachine, maar ze blijven opvallend stompzinnig als het gaat om de mens – om zijn trots, schaamte, overtuigingen en historisch besef.’
Aan het woord is Yonatan Touval, geopolitiek expert uit Tel Aviv. In een prikkelend essay in The New York Times (‘Is it 1914 in America?’) laat hij geen spaan heel van de westerse grootmachten, die briljant zijn in spionage en dataverwerking, maar blind voor de menselijke psyche. Alsof het doden van ayatollahs leidt tot onderhandelingen, in plaats van nog hardere opvolgers. Alsof Iraanse dissidenten in opstand komen onder een bommenregen.
Nee, oorlog is nooit louter een zaak van wapens en technologie, en wie zijn klassiekers kent, zou dat weten. ‘What this war exposes, then, is a failure not only of strategy but of literacy’, schrijft Touval. Maar of Shakespeare nog welkom is in het Witte Huis?
‘Is it 1914 in America?’, Yonatan Touval, The New York Times, 29/3/2026.
De term ‘progressief’ impliceert beweging of verandering, maar zegt weinig over welke kant die op zou moeten gaan. Daar wees oud-politicus Erik Meijer fijntjes op in zijn opiniestuk over de naamsverandering van GroenLinks-PvdA in ‘Progressief Nederland’. Een mooi moment om even terug te graven in de geschiedenissen van de PvdA en GroenLinks, om te zien uit welk DNA deze partijen eigenlijk bestaan. De fuserende partijen zijn namelijk zelf ook het resultaat van fusies tussen de nodige partijen.
Aanrader is bijvoorbeeld de Andere Tijden-aflevering Van Klein Links naar GroenLinks. Het mooie is dat er enerzijds genoeg in te herkennen is van de huidige partij – de intellectuele pacifisten van de PSP en het ietwat prekerig rentmeesterschap van de EVP, bijvoorbeeld – maar ook vooral hoeveel er al van hun oorspronkelijke koersen is bijgestuurd. Want hoe bepaal je met elkaar wanneer een verandering een verbetering is? En is het voor een kleinere beweging makkelijker om alle neuzen dezelfde kant op te krijgen?
Andere Tijden: Van Klein Links naar GroenLinks, uitgezonden op 8 oktober 2023, terug te kijken via NPO Start.
Een ‘briljante vlecht van een ijzersterk journalistiek onderzoek en schrijnende verhalen’ noemde de jury van de Stichting Verhalende Journalistiek de podcast Niemandsland, toen ze Volkskrant-journalist Elsbeth Stoker en DPG-podcastmaker Dija Kabba afgelopen maand tot Meesterverteller bekroonden.
In de zesdelige reeks vertellen Stoker en Kabba de verhalen achter misdrijven die werden gepleegd door ‘een verward persoon’. Het gaat daarbij namelijk om mensen met complexe psychiatrische problemen die voor de dag waarop alles misging al patiënt waren, of dat hadden moeten zijn. Hoe kan het dat juist deze mensen door de mazen van het zorgstelsel kunnen glippen?
Zoals huisarts en columnist Rinske van der Goor al beschreef, zullen we in Nederland waarschijnlijk steeds vaker psychisch ontregelde mensen op straat tegenkomen. De lange wachttijden in de ggz laten zich daar moeilijk van los zien, en die lijken ook de komende tijd nog niet zo snel opgelost. Niemandsland, dat ons de mens en de vraag om hulp achter het gedrag laat zien, blijft daarom dus (helaas) nog wel even relevant.
Niemandsland. Journalistiek, 6 afleveringen, door Elsbeth Stoker en Dija Kabba / de Volkskrant.
Children of Men (2006), Blade Runner (1982), Mad Max (1979). Zomaar drie dystopische films die instant-klassiekers werden. Blijkbaar is er iets aan het verbeelden van grimmige vergezichten dat kijkers aantrekt. Films over utopische toekomsten zijn zeldzamer, maar kunnen ook een diepe invloed hebben op onze verbeelding. Denk aan Black Panther (2018) en sommige afleveringen van Star Trek.
In het kader van het Go Short Film Festival organiseert de Radboud Universiteit in het Nijmeegse Lux een avond over de verbeelding van alternatieve toekomsten. Religiewetenschapper Seth Bledsoe en cultuurwetenschapper Christopher Cusack bespreken hoe we met verhalen de wereld om ons heen creëren. Waarom verbeelden we zo vaak verschrikkelijke eindes van de ons bekende wereld? Zou het dan niet beter zijn om utopieën te bedenken, of helpen doemscenario’s juist om te onderzoeken hoe we dingen anders kunnen doen? Misschien geen overbodige luxe nu de politieke realiteit vandaag de dag al vrij apocalyptisch overkomt.
How Dystopian and Utopian Stories Shape Our Future, 9/4, 20.00 uur, Lux, Nijmegen, 13 euro. Voertaal: Engels.
In dezelfde categorie als het eindeloos struinen op Marktplaats, of het vinden van schitterende of juist afschuwelijke huizen op Funda onder de hashtag #fundafun, is er ook nog een ander platform aan te bevelen waar je ter ontspanning oneindig in rond kunt blijven dwalen: Delpher. Je vindt er tientallen miljoenen gedigitaliseerde kranten, tijdschriften, boeken en radioteksten die je allemaal – gratis en voor niets, zonder account – woord voor woord kunt doorzoeken. Van 1995 terug tot aan teksten uit 1618.
De site zelf bestaat al sinds 2013. Maar aan het gebruiksgemak van de site kan menig commercieel platform inmiddels een puntje zuigen, en het aantal gedigitaliseerde en toegankelijk gemaakte archieven blijft zich opstapelen. Zo werden in 2025 bijna 2,5 miljoen pagina’s aan tijdschriften vrij online toegankelijk – denk aan Vrij Nederland (1970-1994) en Margriet (1970-1974) – en ook het archief van uw eigen favoriete krant is er allemaal te lezen. Dit voorjaar worden er weer 70 duizend nieuwe boeken aan de collectie toegevoegd. Er zijn, kortom, vervelendere plekken om tijdens een regenachtige dag eens helemaal in te verdwalen.
www.delpher.nl, ontwikkeld en beheerd door KB, de Nationale Bibliotheek van Nederland.
Samenstelling: Meredith Greer
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant