Na jarenlang oplopende termijnen zijn verzoeken voor de Wet open overheid (Woo) vorig jaar een stuk sneller beantwoord. Het duurt nog steeds te lang en er zijn grote verschillen tussen ministeries, maar kenners zien lichtpuntjes.
Dat blijkt uit een onderzoek dat het Instituut Maatschappelijke Innovatie, Open State Foundation (een ngo die ijvert voor een transparante overheid) en de Universiteit van Amsterdam dinsdag aanbieden aan de Tweede Kamer.
Informatieverzoeken van burgers, maatschappelijke organisaties en journalisten werden vorig jaar gemiddeld na 143 dagen beantwoord. In 2024 was dat nog 188 dagen. De wettelijke, maximale termijn bedraagt 42 dagen. Die wordt, ondanks een lichte verbetering, nog steeds in minder dan een kwart van de gevallen gehaald.
De Wet open overheid (voorheen de Wob, de Wet Openbaarheid van Bestuur) is al jaren een hoofdpijndossier. Ministeries klagen dat ze te veel tijd en werk kwijt zijn aan de verzoeken om stukken, rapporten en e-mails. De indieners zijn op hun beurt ontevreden dat de informatie vaak veel te laat en geregeld niet volledig wordt verstrekt.
Dat komt doordat delen van de stukken ‘gelakt’ zijn, ofwel onleesbaar gemaakt. In negen op de tien gevallen wordt de uitzonderingsgrond ‘eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer’ gebruikt om informatie niet te openbaren. Maar in meer dan de helft van de gevallen wordt ook ‘het goed functioneren van de Staat’ ingezet om delen te lakken. Die ‘vage’ bepaling wordt als ‘duizenddingendoekje’ gebruikt om informatie onder de pet te houden, concluderen de onderzoekers.
Vooral de ministeries van Algemene Zaken (66 dagen), Onderwijs en Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (beiden 87 dagen) doen het goed met het snel afwikkelen van verzoeken. De ministeries van Volksgezondheid (221 dagen) en Asiel en Migratie (254 dagen) zijn het traagst.
Open State-directeur Serv Wiemers is voorzichtig positief over de trendbreuk. ‘Dit onderzoek laat zien dat de Woo wel goed kan werken. Dit kabinet moet vol inzetten op de leerpunten. Want een open overheid is noodzakelijk voor herstel van vertrouwen.’
Volgens Wiemers blijken ministeries toch geluisterd te hebben naar de jarenlange kritiek van onder meer het Adviescollege Openbaarheid en Informatiehuishouding (ACOI). De processen bij de ministeries zijn gestroomlijnd.
Er is ook een trendbreuk te zien in de aantallen gepubliceerde besluiten. Dat daalde vorig jaar voor het eerst, van ruim tweeduizend naar 1.923. De veelgehoorde angst bij de overheid voor een almaar groeiende berg Woo-verzoeken blijkt dus ongegrond, aldus de onderzoekers.
Het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur publiceerde 442 Woo-besluiten, waarbij ook nog eens de behandelingstermijn werd teruggebracht van 173 naar 114 dagen. Een notoir slecht track record hebben, behalve Asiel en Migratie en Volksgezondheid, de ministeries van Economische Zaken (inclusief Klimaat en Groene Groei), Financiën en Sociale Zaken. Zij overschrijden de wettelijke termijnen al jaren met meer dan 400 procent.
De onderzoekers pleiten ervoor dat ministeries naar elkaars aanpak kijken, zodat de achterblijvers kunnen aanhaken bij de koplopers. Ook adviseren ze direct contact op te nemen met de indiener van een Woo-verzoek – nu duurt dat gemiddeld elf dagen. Verder zouden ambtenaren terughoudend moeten zijn met lakken, zeker wanneer als reden de algemene uitzondering ‘het goed functioneren van de Staat’ wordt opgegeven.
Het ministerie van Binnenlandse Zaken, dat eindverantwoordelijk is voor de afhandeling van Woo-verzoeken, is blij met de trendbreuk. Het zegt dat de afgelopen periode flink is geïnvesteerd in het verbeteren van de informatiehuishouding.
‘Tegelijk laat het rapport ook zien dat we er nog niet zijn’, concludeert het ministerie, waar VVD-staatssecretaris Eric van der Burg de portefeuille ‘slagvaardige overheid’ beheert. Daarom wordt ingezet op beter en sneller contact met de indieners van een Woo-verzoek, op het stroomlijnen van de afhandeling en het uitwisselen van ‘best practices’ tussen ministeries.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant