Meer dan duizend mannen in Kenia zijn door Rusland gerekruteerd om te vechten – en te sterven – in Oekraïne. Hun families eisen opheldering: wat is er met hun zoons gebeurd? De kritiek op de Keniaanse overheid, die aanvankelijk een oogje toekneep, groeit.
Door Ana van Es
Fotografie Sven Torfinn
Je kunt bijna niet verder verwijderd zijn van de wereldpolitiek dan in Uplands, een dorp in Kenia: lage huizen aan onverharde wegen in een idyllisch groen heuvellandschap, op een uur rijden van de hoofdstad Nairobi. Toch sloeg in deze kleine gemeenschap een wervingsagent van het Russische leger zijn hengel uit.
In haar gehuurde eenkamerwoning in Uplands vertelt Jane Wanjiko (24) hoe het vorig jaar begon. In het voorjaar van 2025 woonde ze hier met haar man James Kamau (32) en baby Emily. James werkte in de plaatselijke supermarkt, een zaak die al tijden half op omvallen staat. Het was schrapen om rond te komen, zeker na de geboorte van Emily. Maar ineens kwam er een fantastisch aanbod, het leek wel een wonder, van een Keniaanse tussenpersoon die handelde in opdracht van Rusland.
Op een avond vertelde James haar over de kans die hij in de schoot geworpen kreeg van deze ‘Gilbert’, een agent die bemiddelde in buitenlandse banen. Hij kon bij het Russische leger aan de slag als ‘chauffeur’ of ‘kok’.
Rusland? Jane wist niet waar het lag. De oorlog met Oekraïne? Daar had de jonge moeder naar eigen zeggen nog nooit van gehoord. Gewoon doen, moedigde ze James aan. Ga naar Rusland, voor mij en voor Emily. ‘Ik vind het goed.’
Jane Wanjiko laat op haar telefoon een foto zien die haar man James Kamau stuurde van zichzelf, gewapend en in militair uniform. Daarna viel de telefoon van James stil.
De Russen beloofden veel geld. Jane straalt nog als ze erover vertelt. Omgerekend meer dan 2.000 euro zou direct na de indiensttreding worden overgemaakt en daarna natuurlijk elke maand salaris. ‘James zei dat hij het geld meteen zou sturen.’ Jane droomde van een wasmachine. Zoals zoveel vrouwen in Uplands is ze hele dagen kwijt met het doen van de was in een emmer.
James droomde groter. Hij hoopte dat de verdiensten in Rusland toereikend zouden zijn voor het kopen van een lapje grond, het bouwen van een eigen huis. ‘Zodat Emily niet zou opgroeien in dit huurhuis’, zegt Jane.
Op 28 juni 2025 vertrok James naar Rusland. Jane bewaart de foto’s op haar telefoon. Ze tonen een uitgelaten familie bij het afscheid op het vliegveld van Nairobi. Zijzelf, de kleine Emily, haar eigen ouders en Hannah, de moeder van James, stralend van trots. Iedereen schaarde zich rond James, de man die het in Rusland zou gaan maken.
Het was de laatste keer dat ze hem zagen. Niet lang daarna verdween James spoorloos, ergens aan het front met Oekraïne.
Dit was al langer duidelijk: overal op het Afrikaanse continent rekruteert Rusland mannen om te vechten – en te sterven – in Oekraïne. Het gebeurde de afgelopen jaren in Kameroen, Ghana, de Centraal-Afrikaanse Republiek, Zuid-Afrika en ook in Kenia.
‘Steun voor de transitie’: een poster met de beeltenissen van Vladimir Poetin en Ibrahim Traoré, de juntaleider van Burkina Faso, in de hoofdstad Ouagadougou.
Getty Images
Dit is nieuw: getroffen Keniaanse families van uitreizigers naar Rusland accepteren het niet langer. Ze menen dat de overheid in Nairobi te weinig doet om hun zoons thuis te krijgen, of opheldering te krijgen over hun lot. In maart protesteerden ouders en andere achterblijvers bij het Keniaanse parlement. Tientallen families dreigen de staat aan te klagen. Ze krijgen groeiende politieke steun.
Een protestmars in Nairobi van familieleden van door Rusland gerekruteerde mannen.
Onder druk van het thuisfront reisde de Keniaanse kabinetssecretaris Musalia Mudavadi onlangs naar Moskou. Hij kwam terug met een belofte van de Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov: Rusland zal stoppen met het ronselen van Kenianen. Maar voor families van mannen die al eerder naar Rusland vertrokken, brengt dat nog geen duidelijkheid over het lot van hun zonen, echtgenoten en vaders.
De Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov en zijn Keniaanse ambtgenoot Musalia Mudavadi in Moskou, half maart.
AFP
In een opzienbarend rapport waarvan alleen de conclusies openbaar zijn gemaakt, stelde de Keniaanse inlichtingendienst onlangs dat meer dan duizend mannen naar Rusland zijn uitgereisd. De Keniaanse regering stelt in een persverklaring dat het om minder rekruten zou gaan: ‘slechts’ 252 uitreizigers. Mogelijk slaat dit laatste getal op de mannen die met naam en toenaam bekend zijn.
Enkele huurlingen keerden tot dusver veilig terug naar huis. Zoals Samuel Kariuki, die onlangs vanuit Oekraïne terugkwam bij zijn familie. ‘We weten niet wat hem is overkomen’, zegt zijn zus Lesley aan de telefoon. ‘Hij praat niet. Hij zegt helemaal niets. Mentaal is hij er slecht aan toe.’
De anderen, zijn die omgekomen? Krijgsgevangen genomen? Of leven ze nog?
Evans Kibet uit Kenia tijdens de lunch in een detentiecentrum voor Russische krijgsgevangenen in het westen van Oekraïne, afgelopen november. Kibet werd aan het front in Oekraïne gevangengenomen.
Genya Savilov / AFP
‘Zelfs de ambassadeur van Moskou is niet ontboden om opheldering te vragen: wat is er met deze mannen gebeurd?’, moppert Okoiti Omtatah, parlementslid in de oppositie. Hij trekt samen op met de getroffen families. Hij benadrukt: de jongemannen die Rusland ronselde, dat zijn ‘gewone Kenianen’ die zich lieten verleiden door de belofte van een goedbetaalde baan.
Dat de overheid zich aanvankelijk op de vlakte hield, heeft te maken met de ingewikkelde relatie die Kenia en andere Afrikaanse landen onderhouden met Rusland. Geen ruzie zoeken met Moskou, lijkt het devies. Hoewel kabinetssecretaris Mudavadi in eigen land onder druk staat om de rekrutering aan te pakken, benadrukte hij tegenover persbureau Reuters tegelijkertijd ook dat hij een ‘confrontatie’ met het Kremlin wil vermijden.
Het lijkt erop dat de Keniaanse autoriteiten de rekruteringspogingen van Rusland aanvankelijk oogluikend toelieten. Officieel is het in Kenia verboden om in vreemde krijgsdienst te gaan. Maar een goedbetaalde baan accepteren onder schimmige voorwaarden in een land ver weg, dat past ergens ook wel weer in het overheidsbeleid van de afgelopen jaren.
Kenia kampt met een hoge jeugdwerkloosheid. President William Ruto, sinds 2022 aan de macht, zoekt de oplossing in het buitenland: Kenianen worden over de grens vermarkt als goedkope arbeidskrachten. Reclamecampagnes van de overheid tonen juichende mannen, zwaaiend met hun paspoorten, klaar om hun geluk te beproeven in Saoedi-Arabië, Qatar en landen in Europa.
Zeker vierhonderdduizend Kenianen vonden de afgelopen jaren werk in het buitenland, soms met een door de overheid betaald vliegticket. Zo doen ze werkervaring op en kunnen ze hun gezinnen onderhouden, is het idee. De nadelen, zoals uitbuiting en mishandeling, legt de regering-Ruto niet onder een vergrootglas.
Rusland kon doordringen in Kenia dankzij de reisbureaus die de afgelopen jaren overal verrezen om jongeren naar het buitenland te sturen. Eén wervingsagent, Festus O., is gearresteerd vanwege het ronselen van 22 Kenianen voor de Russische zaak. Zijn bureau Global Faces Human Resources bemiddelde ook voor banen in bijvoorbeeld Qatar.
Wervingsagent Festus O. tijdens zijn rechtszaak in Kiambu, eind februari.
Monicah Mwangi / Reuters
Volgens de inlichtingendienst kocht Moskou bovendien douane- en vliegveldambtenaren om. ‘Alles wijst erop dat de overheid samenwerkt met beruchte slechteriken’, stelt senator Okoiti. ‘Er is verwevenheid met de onderwereld.’
Op een bijeenkomst voor gedupeerde families vertelt Marion Njeri over haar zoon Peter Mania, 31, vader van jonge kinderen. Peter vertrok in juli 2025 naar Rusland. In Kenia was hij politieagent. ‘Daarom wilden de Russen hem in dienst nemen’, stelt Marion. ‘Hij had al geleerd met wapens om te gaan.’ Peter ging op de uitnodiging in, want in Rusland lonkte het grote geld.
Dit heeft ze nu nog van haar zoon: zijn vliegticket, geboekt door reisbureau White Travel in het Russische Sint-Petersburg, een kopie van zijn contract met het Russische leger, een foto van een militair identificatieplaatje en foto’s van Peter in een camouflagepak. Peter wordt al maanden vermist.
In haar eenkamerwoning in Uplands herinnert Jane zich het moment waarop ze argwaan kreeg over het Russische avontuur van James. Ze wijst naar de enige kast die in huis prijkt. Bovenop staat een gloednieuwe beige weekendtas, gevuld met kleren. Het was de bedoeling dat James deze tas zou meenemen naar Rusland. ‘Hij had goed gepakt.’
Maar op het vliegveld van Nairobi werd zijn bagage geweigerd door agent Gilbert, die de rekruten naar Rusland hielp vertrekken. (Jane weet de achternaam van Gilbert niet, zodat het onmogelijk is om hem te achterhalen.) Ze moest de tas mee terugnemen naar huis. ‘De Russen zouden alle noodzakelijke kleren zelf geven, was het verhaal.’
Onderweg naar Rusland belde James met zijn hartsvriend Denis Kiragu, 32. Denis werkt als bewaker bij een hotel, een baan waarmee hij zijn gezin nauwelijks kan onderhouden. In de ogen van Denis belichaamde James het Keniaanse ideaal van een man die over de grens het avontuur zoekt als het thuis tegenzit. Eerder, voor zijn trouwen, werkte James ook al in buurland Tanzania en daarna in Qatar.
‘Ik krijg een baan in Rusland’, zo herinnert Denis zich de boodschap van James. ‘Je moet ook komen! Mijn contactpersoon regelt je visum binnen een week.’ Rusland? Het leek Denis een geweldig plan. Ook hij begon met het verzamelen van documenten. Maar zijn aanvraag kon niet worden verwerkt. Denis’ paspoort bleek verlopen. ‘Achteraf denk ik: goddank.’
James stuurde een verontrustende foto. Een portret, in een militair vlekkenpak, waarop hij een lang wapen vasthoudt. Wist James van tevoren dat hij naar het front zou worden gestuurd? Nee, is de overtuiging van Denis. ‘Maar James wist wel dat de baan iets met het leger was. Dat je een wapen moest kunnen vasthouden voor het geval er iets zou gebeuren.’
Zijn portret met het wapen stuurde James ook aan familieleden. ‘Ik moest huilen’, zegt Jane. Daarna viel de telefoon van James stil.
Op 23 juli 2025, toen James bijna een maand in Rusland was, kreeg ze bericht via WhatsApp van een onbekend Russisch nummer. Ene ‘Alexei’ stuurde een foto van James en andere Kenianen die schouder aan schouder staan met een blozende Russische legerinstructeur.
Een foto van James Kamau (tweede van links) en andere Keniaanse rekruten met een Russische militair. Jane Wanjiko ontving de foto via een Russisch nummer.
Privécollectie
Ook stuurde Alexei een bericht in het Swahili, de voertaal in Kenia. Jane gaat ervan uit dat James dit bericht heeft geschreven, al is dat niet zeker. James’ telefoon is om ‘tactische redenen’ afgenomen, was de mededeling. Maar dankzij Alexei konden ze toch communiceren.
Via het nummer van Alexei videobelde James de volgende dag enkele minuten met Jane. ‘O schat, ik ben zo blij dat ik je gehoord heb, moge de almachtige God je beschermen’, schreef zij daarna. ‘Ik hou zoveel van je.’ Maar James liet niets meer van zich horen. In de weken daarna bleef Jane bij de Russische Alexei vragen naar haar man:
Het nummer van Alexei blijkt nog steeds actief. Als de journalist van de Volkskrant hem via WhatsApp vraagt of hij zich James Kamau uit Kenia herinnert, reageert hij meteen. ‘Ik herinner me niets meer. Goodbye. Good luck!’
In februari 2026 bracht het Keniaanse ministerie van Buitenlandse Zaken aan de familie het bericht waarvoor Jane vreesde: James is gesneuveld in Oekraïne. Hij stierf op 21 augustus vorig jaar, nog geen twee maanden nadat hij in Rusland was gearriveerd. Van zijn stoffelijke resten ontbreekt elk spoor. ‘Hoe weten we dat hij dood is?’, vraagt Jane. ‘We hebben geen kleren, geen identificatieplaatje, geen lichaam.’
Toch organiseerde zijn familie onlangs een rouwdienst voor James, op het erf van zijn ouderlijk huis. Pastoor Joseph Ndinguri, die James van kinds af aan kende, waarschuwde daar voor ‘groene weiden’ in het buitenland waarmee Kenianen worden verleid. ‘Als zich uitzicht op een groene weide openbaart, moeten jongeren kritische vragen stellen’, aldus de pastoor. ‘En de overheid moet dit stoppen. Ambtenaren moeten voorkomen dat jonge levens zo eindigen.’
Jane Wanjiko, met baby Emily, tijdens een afscheidsceremonie voor James Kamau afgelopen maand. In februari kreeg ze het bericht dat ze vreesde: James is gesneuveld.
Of Kenianen nu naar Rusland gaan, naar Qatar of een ander ver land, het komt vaak op hetzelfde neer, zegt de pastoor desgevraagd: grootse beloften en vervolgens uitbuiting, in het ergste geval met de dood tot gevolg. ‘Officieel mag het geen slavernij heten, maar het is wel bijna slavernij.’
Van het salaris dat James verdiende tijdens zijn twee maanden in Rusland, heeft Jane nooit iets ontvangen. De huur van haar krappe woning kan ze niet meer betalen. Met schoonmaakwerk en andere klusjes probeert ze bij te verdienen. ‘Ik moet nu vader en moeder tegelijk zijn.’ Als ze de was doet, loopt peuter Emily in de weg.
Dit is de eerste bijdrage van de nieuwe correspondent Afrika vanuit standplaats Nairobi, Kenia.
Kenia en Nigeria bekritiseren de Russische president Vladimir Poetin omdat die Afrikanen als ‘kanonnenvoer’ inzet in Oekraïne. Zuid-Afrika is ondertussen ‘dankbaar’ dat Poetin rekruten laat gaan.
Rusland is begonnen aan een nieuw lenteoffensief in de Donbas, tot dusver met weinig succes, zegt Oekraïne. Kyiv sloeg zondagnacht opnieuw toe bij doelen diep in Rusland: de olie-exporthaven bij Primorsk en een olieraffinaderij in Oefa.
Aan de Russische kant van het front in Oekraïne duiken steeds vaker Afrikaanse soldaten op. In Kameroen worden mensen gelokt met valse beloften, of gedreven door armoede en een afkeer van het Westen. Maar hoe kom je van Kameroen in Rusland terecht?
Source: Volkskrant