David Bezmozgis Uit straatboekenkastjes in heel Nederland haalt Arjen Fortuin steeds een boek, bespreekt het en geeft het door. Deze week een migrantenverhaal in een Zeeuws kastje.
De held is hier een hond met een migratieachtergrond. Hij heette Bläsz en was een Appenzeller sennenhond wiens ouders door de burgemeester van Burgh-Haamstede uit Zwitserland waren gehaald. Bläsz (1951-1955) was verkocht aan een boer in Scharendijke waar hij hielp met de zorg voor het vee. Dat deed hij ook toen op 1 februari 1953 de boerderij van zijn baasje onderstroomde. Het vee stond verstijfd in de stal, maar Bläsz blafte en beet in staarten en poten, tot de dieren op de dijk stonden. Uren was hij bezig en uiteindelijk redde hij zo 45 dieren van de verdrinkingsdood.
Zijn heldendaden haalden de internationale pers, Bläsz werd beloond met een onderscheiding en een leverworst. In juni 1953 werd hij voorgesteld aan koningin Juliana. Twee jaar daarna stierf het dier onder de wielen van een tractor. In februari 2023 is er op het Bethlehemplein in Scharendijke een standbeeld voor hem opgericht.
Uit een Scharendijker straatboekenkastje (in de Julianastraat!) blijkt dat niet elke hond voor het heldendom is voorbestemd. Het mooie Natasja (in 2004 vertaald door Albert Witteveen) van David Bezmozgis begint met het verhaal over het hondje Tapka. Dat is net als de menselijke hoofdpersonen van het verhaal begin jaren tachtig vanuit vanuit de Sovjet-Unie naar Canada geëmigreerd.
In zijn nieuwe land gaat hij buitenspelen met de kinderen van de enige vrienden die zijn baasjes hebben, maar zoals dat gaat: zesjarige kinderen zijn niet de beste hondenoppassers. Tapka wordt aangereden en belandt ernstig gewond bij de dierenarts. De kinderen zijn niet helemaal eerlijk over de precieze toedracht. Zijn baasje maakt de vader van de jonge hondenoppas bittere verwijten als die de mogelijkheid van een nieuwe hond oppert: „Wat bedoel je, een nieuwe? Ik wil helemaal geen nieuwe. Waarom neem jij geen nieuwe zoon? Een nieuwe kleine leugenaar?”
Strikt genomen is Natasja een verhalenbundel, maar alle verhalen gaan over dezelfde joodse familie Berman, verteld door de jonge Mark, die zo slecht op Tapka paste. Het mooiste verhaal is ‘De op een na sterkste man’. Vader Roman Berman trainde voor hun emigratie gewichtheffers in Riga en slaagde erin om een groot talent te ontdekken. Deze Sergei Federenko werd ook de favoriet van de peuter Mark, die aan Sergeis biceps mocht hangen alsof het een rekstok was. En als Mark ’s avonds in bed lag, tilde Sergei hem met ledikant en al even op ten afscheid.
Een kinderheld, kortom. Én een oude bron van nostalgische trots voor Roman Berman. Groot is dan ook de vreugde als Sergei, inmiddels wereldrecordhouder, voor een wedstrijd naar Toronto komt. Tranen, natuurlijk. En wodka, zelfs met de KGB-agent die om Sergei heen cirkelt. Die laatste taalt naar meer vrijheid dan er in de Sovjet-Unie ooit zal bestaan, de Bermans realiseren zich hoe moeizaam hun Canadese droom tot dan toe is verlopen. Natasja is zo’n boek waarin iedereen een opsodemieter van de geschiedenis heeft gekregen.
Tot overmaat van ramp verliest Sergei zijn wedstrijd. Daarop drinkt hij een fles wodka leeg en begint hij in diens slaapkamer tegen Mark te oreren. Dan besluit hij nog één keer Mark met bed en al op te tillen, al slaapt de jongen allang niet meer in een kinderledikantje. Godzijdank lukt het hem.
Wilt u het besproken exemplaar van Natasja hebben? Mail naar boekuitdekast@nrc.nl; het boek wordt onder inzenders verloot, de winnaar krijgt bericht.
Het laatste boekennieuws met onze recensies, de interessantste artikelen en interviews