Jazzfestival Het Utrechtse Transition wisselt gevestigde namen af met nieuwe talenten. Muzikanten vervormen gretig het geluid van hun instrumenten: vaak met elektronica, soms met het hele lijf.
Dominique Fils-Aimé trekt in het Engels en Frans een funky spoor door gospel, blues en jazz. Ze was een van de weinige vrouwelijke muzikanten op Transition.
Festival Transition.
Gehoord: 28/3, TivoliVredenburg, Utrecht.
De doorgewinterde saxofonist Jasper Blom bespeelt zijn instrument met één hand, de andere is voortdurend in de weer met knoppen en effecten. Elk geluid lijkt mogelijk: het ruist, het zingt, het gromt, het kraakt. Soms balt het samen tot iets wat een melodie kan zijn. Totdat er weer een knop omgaat.
Zo avantgardistisch als ’s middags bij het trio van Blom werd het de rest van de lange jazzdag die Transition heet niet meer, maar de elektronische bewerking blijkt een constante. Het Utrechtse festival brengt grote namen en jonge talenten samen, verspreid over vier goedgevulde zalen in TivoliVredenburg. Op papier waren er veel klassieke jazztrio’s en -kwartetten: bas, drums, piano en eventueel een blaasinstrument. Maar echt traditioneel was het zelden, er lijkt geen solist meer die het geluid niet vervormt met elektronica.
Op de beste momenten is te horen en te zien hoe dat samengaat met de lijfelijkheid die jazz ook in zich draagt. Zo propt Blom, ondanks alle technische mogelijkheden, toch af en toe een viezige zakdoek in de beker van zijn sax, want daar vraagt de sound om. Ondertussen kronkelt de ex-skateboarder Leif Berger over zijn drumstel, strekt zich al dansend op zijn kruk uit om precies de achterkant van de verste bekken te raken met de achterkant van de drumstick, want dat is het accent dat hij zoekt voor die ene halve tel.
Ook het Belgische trio De Beren Gieren heeft zich in een nieuwe project volledig toegelegd op synthesizers. Het podium staat vol kleine klavieren. Drummer Simon Segers heeft naast de elektronica toch een paar mini-bekkens meegesmokkeld en bassist Lieven van Pée neemt de basgitaar op schoot. Met lange spanningsbogen en pulserende synths krijgt de elektronische jazz de euforie van rave en house.
Het gepiel aan de knoppen kan de vrijheid beperken: fysiek, maar ook in geluid en communicatie. Dat blijkt bij de gevierde trompettist Theo Croker in de grote zaal. Zijn sound is rond en eigentijds, maar na elke ademhaling, na elke uithaal gaat zijn rechterhand naar de draaiknop, zonder hoorbaar effect. Hij lijkt geïsoleerd en klinkt plichtmatig. Geen moment heeft hij oog voor het publiek of zijn bandleden.
Dat verandert pas wanneer supertalent Tyreek McDole – eerder te zien met zijn eigen trio – als gast op het podium verschijnt. De vocalist met Haïtiaanse wortels heeft alleen het eigen lijf als instrument en lijkt daarmee onbeperkt. Losjes improviserend barst hij uit in vocale gospel-jazz-acrobatiek en neemt Crokers trompetspel mee de hoogte in, diens handen eindelijk verlost van de knoppen.
Op deze negende editie legde Transition ook nadruk op de stem. Zo blijkt het lijf van gitarist Lionel Loueke evengoed een effectenkast, hij voorziet het harmonieuze spel van meesterbassist Dave Holland van subtiele beatboxklanken. Een andere indrukwekkende stem is die van Dominique Fils-Aimé die in het Engels en Frans een funky spoor door gospel, blues en jazz trekt. Transition weet zo oude bekenden te eren en te verrassen met nieuwe namen. Storend en weinig vernieuwend is helaas het ernstige tekort aan vrouwelijke muzikanten op de podia. De frontvrouwen waren óf zangeres, óf simpelweg afwezig, met als enige uitzondering saxofonist Kika Sprangers en haar band Fenix.
Het beste feestje van de dag komt van Ife Ogunjobi. De Londense trompettist viert zijn Nigeriaanse roots in een eigentijds mix van Fuji-muziek, jazz met een hiphop-benadering. Hij wordt onder meer begeleid door de zandlopervormige doendoen, de talking drum die van toon verandert door hem onder de oksel te klemmen: een oeroude effectenbox bespeeld met het hele lijf.
Elke donderdag de mooiste verhalen over kunst en cultuur: interviews, recensies en achtergronden