De gemeenteraad van Gorinchem bepaalt maandagavond of de lokale verkiezingen over moeten. Er zou stemfraude zijn gepleegd. Wat weten we over wat er op 18 maart is gebeurd en wat kunnen de gevolgen zijn?
is media- en cultuurredacteur van de Volkskrant.
Wat is er inmiddels bekend over het verloop van de verkiezingen in Gorinchem?
Daags na de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart zijn er serieuze vermoedens gerezen van stemfraude bij verschillende stembureaus in de gemeente. In de officiële verslagen die de stembureaus na sluiting van de bussen opstellen, is sprake van diverse verdachte situaties.
Zo meldden leden van het stembureau in wijkcentrum Rozenobel dat een plaatselijke partijkandidaat maar liefst vijf keer langskwam. Hij werd telkens vergezeld door ‘één of twee personen’, die opvallend genoeg in het bezit waren van ‘meerdere volmachten’.
Ook de cijfers in dit wijkcentrum vallen op: van de in totaal 650 uitgebrachte stemmen werden er 135 via een volmacht uitgebracht. Dit is een relatief hoog aantal vergeleken met het landelijk gemiddelde.
De wijze waarop deze volmachten waren aangeleverd, wekte ook argwaan; ze waren op identieke wijze voorbereid met telkens twee stempassen, een kopie van het paspoort en een paperclip.
Naast de observaties van de stembureauleden ontving de gemeente Gorinchem een tiental meldingen van burgers over mogelijke ongeregeldheden. Dit alles leidde ertoe dat burgemeester Reinie Melissant donderdag aangifte deed bij de politie wegens stemfraude. De politie en het Openbaar Ministerie (OM) hebben de zaak momenteel in onderzoek.
Moeten de verkiezingen nu opnieuw?
Die vraag moet wettelijk in ieder geval voor 1 april – de dag waarop overal nieuwe gemeenteraden worden geïnstalleerd – beantwoord worden. De Gorinchemse gemeenteraad komt daarom maandagavond bijeen om te beslissen of er genoeg aanleiding is om de gemeenteraadsverkiezingen over te doen.
Een herstemming is een zeldzaamheid in de Nederlandse geschiedenis. Het is deze eeuw nog niet voorgekomen. Eerder moesten inwoners van Vlieland en Wormerland opnieuw de gang naar de stembus maken – respectievelijk in 1986 en 1990 – vanwege verkeerd geadresseerde stempassen of een vormfout bij de tellingen.
De kans dat Gorinchemmers zich in dit zeldzaam rijtje van herstemmingen zullen voegen, lijkt vooralsnog klein. Vorige week schreef de Kiesraad, het bestuursorgaan dat toezicht houdt op verkiezingen, in een memo aan de gemeente Gorinchem dat er onvoldoende grond is voor een herstemming. Aan een herstemming kleeft bovendien het risico dat kiezers hun stemgedrag aanpassen op basis van de eerdere uitslag of niet meer komen opdagen.
De eerste Gorinchemse partijen hebben al laten weten dat ze een herstemming niet zien zitten. Het CDA stelt dat een herstemming ‘met de kennis van nu niet passend en proportioneel’ is. Democraten Gorinchem, de gedeeld grootste partij van Gorinchem, laat aan de Volkskrant weten dat het zich bij deze overweging aansluit en geen heil ziet in een herstemming.
Weten we wie er achter de stembusfraude zit?
Geruchten dat er bij plaatselijke verkiezingen stemmen worden geronseld, doen al jaren de ronde, vertelde burgemeester Melissant vrijdag in NRC. ‘Namen en rugnummers’ bleven altijd uit. Wel bracht het de gemeente ertoe om bij de stempassen een flyer toe te voegen waarin benadrukt werd dat het ronselen van volmachten strafbaar is.
Welke partijkandidaten vermoedelijk stembusfraude hebben gepleegd, is ook op dit moment niet met zekerheid te zeggen. De politie en het OM hebben de zaak in onderzoek, maar verwachten niet voor 30 maart nieuwe bevindingen te kunnen presenteren.
Het lopend onderzoek is voor de Gorinchemse gemeenteraadsleden ook een reden om van een herstemming af te zien. Wellicht krijgen de politie en het OM helemaal niets boven water, en mocht dat wel het geval zijn, dan is het de vraag of bij een eventueel strafrechtelijk proces een veroordeling zal volgen.
Daarnaast, zo stelt CDA Gorinchem: ‘Het feit dat er veel met volmachten is gestemd op een aantal stembureaus, waaronder stembureau Rozenobel, is op zichzelf nog geen verdachte situatie.’
De enige conclusie waar CDA Gorinchem wel op wil vooruitlopen is dat zij – mocht er een fraudeur worden opgespoord en veroordeeld – niet met dit gemeenteraadslid zullen samenwerken.
En wat als op 1 april in Gorinchem een gemeenteraadslid wordt geïnstalleerd dat fraude blijkt te hebben gepleegd?
Vorige week sprak professor Ingrid Leijten de Gorinchemse gemeenteraad toe over deze ongewone situatie en stelde dat een gemeenteraad wel een bestuurlijke afweging – wel of geen herstemming? – kan maken, maar niet iemand kan belemmeren om geïnstalleerd te worden.
‘Wanneer blijkt dat iemand in de gemeenteraad zich inderdaad heeft schuldig gemaakt aan strafbare feiten, volgen juridische stappen. Die kunnen zo lang duren dat de aankomende raadsperiode mogelijk al weer voorbij is.’
Source: Volkskrant