Big Tech
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
De opzienbarende uitspraak over sociale media in Californië is goed nieuws, op den duur mogelijk voor jonge mensen wereldwijd. Een jury oordeelde daar vorige week dat Meta (Instagram, Facebook, Whatsapp) en YouTube verantwoordelijk zijn voor psychische schade bij een gebruikster die sinds zesjarige leeftijd actief was op de platforms.
Tot nu toe verscholen de techbedrijven zich bij klachten over mentale schade achter het argument dat zij slechts een platform bieden en niet verantwoordelijk kunnen worden gehouden voor wat gebruikers daar plaatsen. Maar in de zaak die deze gebruikster aanspande lag de nadruk op de kenmerken van de platforms zelf. Doorscrollen zonder dat er een eind aan komt, algoritmes die steeds nieuwe aanbevelingen doen en het automatisch afspelen van video’s werken verslaving in de hand. Bovendien komen kinderen zo sneller in aanraking met schadelijke inhoud, zoals geweld of pestgedrag.
Het was de hoogste tijd dat Meta en YouTube (eigendom van Google) bij het uitblijven van regulering door overheden hier in een rechtbank op werden aangesproken en veroordeeld, in dit geval tot schadevergoedingen van tezamen 6 miljoen dollar. Ook sterk aan de zaak was dat die tegen een bredere groep techbedrijven was gericht. Met Snap (Snapchat) en TikTok werd vooraf geschikt.
Want hoewel sociale media de mens veel te bieden hebben, komen techbedrijven veel te makkelijk weg met de excessen. Excessen die meestal niet het gevolg zijn van onwetendheid of nalatigheid, maar bewuste strategie. Het is al jaren bekend dat algoritmes extreme inhoud prominenter maken, omdat dit de aandacht langer vasthoudt en dus meer advertentie-inkomsten genereert. Een klokkenluider vertelde onlangs aan de BBC (die nu een oud-manager van Google aan het roer krijgt) dat hij als medewerker van Meta opdracht kreeg om het algoritme af te stellen op meer vrouwenhaat en complottheorieën. Dit om de concurrentie van TikTok bij te houden.
Ook wordt steeds opnieuw duidelijk dat contentmoderatie tekortschiet. Meta-baas Mark Zuckerberg schaalde vorig jaar bij het aantreden van de Amerikaanse president Trump de moderatie zelfs drastisch af, met het Trump-gezinde argument dat de vrijheid van meningsuiting gevaar liep.
De belangrijkste aanwijzing dat er iets moet veranderen is nog wel dat jongeren, ook in Nederland, zélf zeggen dat ze dagelijks meer tijd op sociale media doorbrengen dan ze willen, omdat ze moeilijk weerstand kunnen bieden. Het World Happiness Report constateerde eerder deze maand dat jongeren in West-Europa en Noord-Amerika veel minder gelukkig zijn dan vijftien jaar geleden, en legde een verband met intensief gebruik van sociale media.
Een ander overduidelijk signaal vormen de duizenden rechtszaken die in de VS nog in de pijplijn zitten, aangespannen door gebruikers, ouders, scholenorganisaties en overheden. Een mogelijk Big Tobacco-moment in de maak, waarbij net als in de jaren negentig met roken, de aanbieders niet meer kunnen ontkennen dat hun product schadelijk is. Zo ziet het er op dit moment althans uit; Meta en YouTube tekenen beroep aan tegen de uitspraak in Californië.
Ook Europa komt steeds meer in actie. Vorige week verbood een rechter in Nederland de ‘uitkleedfunctie’ van chatbot Grok. Frankrijk, Denemarken, Spanje en Oostenrijk maken werk van een verbod op sociale media voor kinderen. Het Nederlandse kabinet wil een verbod op Europees niveau. Dit paardenmiddel functioneert verre van perfect, zo blijkt uit Australisch voorbeeld, maar is te verkiezen zolang de platforms niet vrij zijn van ingebouwde schadelijke mechanismes.
Het belangrijkste is dat dergelijke acties, zoals een verbod op verslavende algoritmes, nu vaart krijgen. Een halve generatie groeit al op met een te grote plaats voor sociale media in haar leven, dat is te veel. Bovendien zijn de argumenten om niet in te grijpen onderhand echt uitgeput.
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet