In november vorig jaar kregen liefst 125 duizend huishoudens in Utrecht het advies hun drinkwater tot nader order te koken. Het was besmet geraakt. Om herhaling te voorkomen gaat deze week de zaag in 113 bomen in Utrecht.
is verslaggever van de Volkskrant.
Hoog in de lucht, aan een uitschuifbare kraan, gaan twee gestrekte armen van een grijper met daaronder een cirkelzaag op weg naar de volgende van de 113 bomen die moeten verdwijnen. Ze vormen een bedreiging voor wat zich onder hun wortels bevindt: het 12 miljoen liter grote drinkwaterreservoir in Utrecht.
Bijna teder, als het begin van een dans, omhelzen de armen de stam een meter of drie onder de kruin. Dan gaat de zaag erin. Na tien tellen en een duidelijke ‘krak’ nemen de grijparmen het stuk boom sierlijk mee, leggen het op een houtstapel en dansen terug voor de volgende omhelzing.
Zo ziet een spoedkapprocedure er dus uit. De bomen worden veel eerder gekapt dan gepland. In november vorig jaar leidden ze ertoe dat een ongekend groot aantal van 125 duizend huishoudens in Utrecht, Bunnik, Houten en Odijk het in Nederland zeldzame, doch dringende advies kregen om voor consumptie hun drinkwater te koken. Een soortgelijk advies kregen inwoners van Amersfoort later in het jaar, maar het gaat om losstaande gebeurtenissen.
In het drinkwater was de enterokokkenbacterie aangetroffen. Op zich is de darmbacterie vrij onschuldig, maar mensen met een zwakke gezondheid kunnen er ziek van worden. Supermarkten konden destijds ternauwernood aan de vraag naar verpakt water voldoen, met lange rijen tot gevolg.
De oorzaak van de besmetting vond waterleidingbedrijf Vitens uiteindelijk in zijn zogenoemde reinwaterkelder in de Utrechtse wijk Kanaleneiland. De loofbomen die na de bouw van het bassin rond 1960 op het dak zijn gegroeid, bleken door hun gewicht en met hun wortels een scheur in de dakbedekking te hebben veroorzaakt. Daar drong besmet water doorheen en dat kwam terecht in de miljoenen liters brandschoon drinkwater.
Dat de bomen op termijn weg zouden moeten, was al besloten ruim voor de besmetting. Daarna werd de kap met spoed naar voren gehaald om nieuwe beschadigingen en mogelijke drinkwaterverontreiniging te voorkomen. Kappen moet voordat de bomen in blad staan en zoveel wind vangen dat ze meer dan hun eigen gewicht op het dak drukken.
‘Yo, sick! Zag je dat? Hij pakt dat hele stuk boom gewoon op als een takje.’ Buurtbewoner Joris van Galen (39) is op weg naar het ziekenhuis voor nieuw gips om zijn gekwetste linkerarm en kijkt bewonderend omhoog naar de bomenkap. ‘Waarom is dat?’
Dat ergens in Park Transwijk een drinkwaterreservoir ligt wist hij wel, maar niet dat die zo groot is – 40 bij 40 meter en bijna 8 meter diep. En ook niet dat dat enorme bassin ligt onder de kunstmatige heuvel waarvan hij eerder dit jaar nog een paar keer tussen de bomen door is afgeskied. ‘Kijk, daar ga ik’, is het commentaar van Van Galen bij een winters filmpje op zijn telefoon.
Op 5 mei vormt de heuvel een tribune voor het jaarlijkse bevrijdingsfestival op het uitgestrekte grasveld onder aan de helling. ‘We waren net aan het checken wie dan optreedt, toen we zagen dat hier bomen worden gekapt.’
Het in de buurt verspreide bericht over het waarom daarvan, heeft Van Galen gemist. Het kookadvies in november staat hem wel nog scherp voor de geest, maar dat de besmetting van destijds in het drinkwater onder zijn skiheuvel zat, wist hij niet.
Van Galen en zijn vriendin Eline de Vries (29) namen dat kookadvies halfslachtig ter harte. ‘We zijn daar wat laks in’, zegt De Vries. ‘Het was veiligheidsmarge op veiligheidsmarge’, herinnert Van Galen zich, ‘en voor ons was het risico uiteindelijk nagenoeg nul. Begrijp me niet verkeerd: voor kwetsbare mensen was het heel goed dat er geen risico werd genomen.’
‘We nemen geen enkel risico met de kwaliteit van ons drinkwater’, zegt de woordvoerder van Vitens, het grootste waterleidingbedrijf van Nederland. Toen de bron van de besmetting gevonden was, is de reinwaterkelder in december leeggepompt en ontsmet. Het dak werd van onderaf hersteld.
De foto’s die Vitens toen maakte van het lege drinkwaterreservoir zijn niet beschikbaar, want de drinkwatervoorziening in Nederland behoort tot ’s lands vitale infrastructuur. Het bevorderen van de veiligheid daarvan, denk aan cyberaanvallen, is één van de taken van inlichtingendienst AIVD.
Hoe de bak, waarin net zoveel water past als in bijna vijf olympische zwembaden, er van binnen uitziet, tonen zwart-wit foto’s van de bouw ruim zestig jaar geleden. Die laten een woud van strakke, betonnen zuilen zien. Het lijkt een moderne versie van de Basilica Cisterne, de Byzantijnse waterkelder uit de 6de eeuw in het huidige Istanbul.
De houthakkers hebben ruim een week de tijd om alle bomen, sommige zijn een meter dik, te kappen. ‘In dit tempo zijn we na twee dagen klaar met zagen’, zegt een van hen, staand naast een bestelbus met ‘Sterk in bomenwerk’ erop. Daarna worden de wortels van de bomen verwijderd en vervolgens gaat voor het eerst in zestig jaar de een meter dikke zandlaag van het dak, zodat dat kan worden vernieuwd. Daarna komen er inheemse heesters op.
Omdat het bouwwerk van Vitens is en de grond van de gemeente, dragen beide samen de kosten. Het herstel gebeurt met de grootst mogelijke zorgvuldigheid, aldus de eigenaar van het waterreservoir, om een nieuwe besmetting te voorkomen. De kelder zit immers weer helemaal vol met kraanwater dat volgens experts tot het beste van de wereld behoort. ‘De reinwaterkelder blijft in bedrijf’, zegt Vitens, ‘want het kan niet gemist worden.’
De bomen evenmin. Verspreid over Park Transwijk zal de gemeente aan het begin van het plantseizoen in november, een jaar na het kookadvies, 81 nieuwe bomen terugzetten. Niet evenveel als op het waterreservoir stonden; voor 113 nieuwe bomen is in het park geen plek.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant