Martyn F. Overweel, illustrator van vele kranten en tijdschriften waaronder de Volkskrant, overleed afgelopen week na een kort ziekbed. Als tekenaar nam hij alle vrijheid die hij kreeg en deinsde hij niet terug voor een beetje provoceren.
schrijft voor de Volkskrant over beeldende kunst.
Zelf had hij helemaal niets met strips, vertelde Martyn F. Overweel in een reportage over hem voor RTV NH. Opmerkelijke uitlating voor een illustrator, onder meer van de Volkskrant. Strips hebben te veel herhaling in zich, vond hij. ‘Ik kan niet steeds dezelfde figuur tekenen.’ Elke tekening moest uniek zijn. Reden ook dat hij niet op de computer werkte, maar op papier. En karton. In alle soorten, maten en kleuren. En daarbij, een tekening kon je nog eens verkopen. Een uitdraai van iets digitaals was toch gewoon maar, euh, een uitdraai. Geen handwerk. Niet origineel.
De uitspraken typeren de geboren Haarlemmer die woonde en werkte in de Nieuwmarktbuurt in Amsterdam. Afgelopen week overleed hij na een kort ziekbed. Te jong. Nog te veel bezig. Zoals dus voor de Volkskrant, waar hij in 2003 begon, twee jaar nadat hij was afgestudeerd aan de Koninklijke Academie in Den Haag, afdeling Grafisch Ontwerpen en Beeldende Kunst. Vanaf die eerste bijdrage ging het bergopwaarts. Zijn portfolio beslaat een eindeloze rij klanten. Ook Vrij Nederland, Het Parool, Nieuwe Revu, De Standaard, Saar Magazine, Humo, Viva, Zin Magazine, Gay Krant, et cetera.
De omschrijving ‘illustrator’ vatte hem niet helemaal. Ja, zijn tekeningen werden voor artikelen gemaakt en daarbij afgedrukt. Maar het ging veel verder. Het was ook veel eigenzinniger. Losgeslagen. Alsof het artikel een illustratie was bij zijn tekeningen.
Kenmerken? Niet om hem tekort te doen, maar toch: veel bloot. Seks. Borsten, piemels, vagina’s. In alle mogelijke combinaties. Dat gaf hij zelf ook toe, als ‘dirty mind’. Vroeg of laat moest er ergens een trui uit. Een broek. Want ja, ‘iedereen is bloot onder zijn kleren’. Een van de hoogtepunten: Charles Darwin met borsten en damesslip. Dat zei wel wat over diens evolutieleer, moet Overweel hebben gedacht. Dat in die theorie ook aberraties zitten. Uitzonderingen.
Het moest een beetje ‘provocerend’ zijn, gaf hij toe. Niet woke, want dat is te braaf. Tegelijkertijd zat het soms op het randje van nostalgie. Wellicht kwam dat door het realistische gehalte. Met penseeltje en Oost-Indische inkt schilderde hij de lijnen zoals hij ze op een foto ontwaarde, om er vervolgens een eigen draai aan te geven. Met bijgevoegde teksten die iedereen op het verkeerde been zetten. Relativerend, humoristisch, becommentariërend, melancholisch.
Ander kenmerk: dat sympathieke geklieder van hem. Overal zitten vlekken en inktdruppels. Papier lijkt zo uit de ringband getrokken, half afgescheurd, beduimeld, verfrommeld en weer glad gestreken. Overweel nam het niet zo nauw met een schoon eindresultaat. Een foute lijn corrigeerde hij zichtbaar met tipp-ex, om er daarna overeen te tekenen. Waarom daar moeilijk over doen? Of vrij naar Goethe: in de onvolkomenheid toont zich de meester.
Wat duidelijk is: Overweel permitteerde zich veel vrijheid. Zo veel dat hij misschien toch eerder een kunstenaar was dan een dienstbaar uitbeelder. Het past ook bij deze tijd. De vrijheid die een krant toelaat; de vrijheid die iemand inneemt. Plus de losse verhouding tussen opdracht en eigen fascinaties.
Reden waarom hij ook exposeerde. Een van de meest memorabele: de openluchttentoonstelling tegen de buitengevel van muziektempel Paradiso in Amsterdam, vorig jaar. Of de tekeningen die daar hingen autonoom werk waren of gemaakt voor kranten en tijdschriften, bleek volstrekt onduidelijk. Steeds weer die losheid, altijd die gevatheid. Het liet zien dat Overweel geen opdrachtgever nodig had. Die was hijzelf.
Luister hieronder naar onze podcast Culturele bagage. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Source: Volkskrant