De partij van de ‘kleine man’ dreigt een dwerg te worden, schreef de Süddeutsche Zeitung na verkiezingsnederlagen van regeringspartij SPD. Partijleider Lars Klingbeil deed ingrijpende voorstellen om de economie te hervormen. Maar heeft de partij de kracht om ze door te voeren?
is buitenlandredacteur van de Volkskrant en schrijft over de EU en internationale samenwerking. Hij woont in Berlijn.
Afgelopen zondag verloor de SPD het premierschap in de deelstaat Rijnland-Palts, voor het eerst in 35 jaar. Twee weken daarvoor werd de partij in Baden-Württemberg totaal overvleugeld door de Groenen, waardoor de sociaaldemocraten nog maar nauwelijks de kiesdrempel van 5 procent haalden.
Ondertussen verloor de SPD ook het burgemeesterschap van München, voor het eerst sinds 1984. Het hielp niet dat burgemeester Dieter Reiter een bijbaantje voor 20 duizend euro per jaar in de raad van toezicht van voetbalclub Bayern München had verzwegen.
Als er nu landelijke verkiezingen zouden worden gehouden, zouden de sociaaldemocraten slechts 14,2 procent van de stemmen halen, weer 2 procentpunt minder dan bij het historisch dieptepunt bij de verkiezingen van vorig jaar.
De partijleiding, bestaande uit minister van Financiën Lars Klingbeil en minister van Arbeid Bärbel Bas, ligt zwaar onder vuur. Vooral Klingbeil moet het ontgelden. De centrumlinkse Süddeutsche Zeitung omschrijft hem als een partij-organisator zonder ideeën en autoriteit, gericht op de macht.
‘Het enige wat Klingbeil en Bas nu beschermt, is het feit dat zich geen alternatief opdringt’, aldus de Süddeutsche. De populairste politicus van Duitsland, SPD-minister van Defensie Boris Pistorius, heeft geen belangstelling voor het partijleiderschap.
Ook met een briljante partijleider zouden de sociaaldemocraten voor een ingewikkelde opgave staan. Met de christendemocratische coalitiepartner CDU/CSU delen zij de overtuiging dat de Duitse verzorgingsstaat in zijn huidige vorm niet langer houdbaar is.
Voor 2028 en 2029 worden tekorten van 60 miljard euro voorzien. Daarom moeten onder meer de ziektekostenverzekering, de zorg en het pensioenstelsel worden hervormd. ‘Wie op de status quo inzet, kiest voor het verval’, zei Klingbeil woensdag. Alleen door economische groei krijgt Duitsland weer perspectief. Daarmee kan de opmars van de radicaal-rechtse AfD worden gestuit, zo geloven de coalitiepartners.
Over de invulling van de hervormingen verschillen de coalitiepartners echter van mening. Voor de denktank Bertelsmann Stiftung deed Klingbeil woensdag enkele concrete voorstellen. Zo wil hij de belastingen verlagen voor mensen die 3.000 tot 4.000 euro verdienen. Dat zou gecompenseerd moeten worden door hogere belastingen voor de hoogste inkomens en een verhoging van de erfbelasting. Ook stelde hij dat de Duitsers ‘als samenleving’ meer moeten werken. Ze moeten later met pensioen en vooral vrouwen moeten met fiscale maatregelen worden gestimuleerd om meer uren te maken.
In de coalitie staat de SPD voor een strategisch dilemma. Als zij haar sociaal gezicht benadrukt, blaast zij mogelijk de regering op. Maar als ze te veel meegaat met de christendemocraten, dreigt ze electoraal nog verder weg te zakken.
Klingbeil hoopt aansluiting te vinden bij ‘het werkende midden’, de gewone Duitsers die zich zorgen maken over hun baan en de toekomst van de Duitse economie. Maar zelfs als hij slaagt in zijn opzet, is het de vraag of zijn boodschap overkomt bij de arbeiders die ooit de kern van het SPD-electoraat vormden.
In Rijnland-Palts beschouwde 60 procent van de kiezers de SPD als een partij voor uitkeringsgerechtigden, niet voor werkende mensen. Bij de deelstaatverkiezingen stemden veel arbeiders op de AfD, die 20 procent van de stemmen haalde, een score die nooit eerder was vertoond in het westen van Duitsland.
De AfD spreekt de taal van ‘het volk’. De SPD is saai geworden, zegt een niet bij naam genoemde partijveteraan in de Süddeutsche Zeitung. Partijleider Klingbeils ‘werkende midden’ is een doodse, sociologische term, aldus deze oudgediende, alsof je voor een terrarium staat en naar meelijwekkende wezens kijkt die een beetje meer voer nodig hebben.
De komende weken gaat Klingbeil zijn voorstellen bespreken met bondskanselier Friedrich Merz (CDU) en de Beierse leider Markus Söder (CSU), om gezamenlijk tot een ‘lente van hervormingen’ te komen.
Ook Merz staat onder druk om drastisch in te grijpen in de verzorgingsstaat. In een gespierde verkiezingscampagne presenteerde hij zichzelf als een doortastende Macher, die de economie wel even op het goede spoor zou krijgen. Daar is tot dusverre weinig van terechtgekomen in de ogen van de Duitse kiezers. Slechts 25 procent heeft nog vertrouwen in Merz, een historisch laag cijfer.
Klingbeil deed woensdag ‘een Schröder’, schreef de centrumlinkse Die Zeit. Aan het begin van deze eeuw bezuinigde de sociaaldemocratische bondskanselier Gerhard Schröder met zijn Agenda 2010 keihard op de sociale zekerheid. Vaak wordt hij gezien als de grondlegger van de economische opbloei van de jaren daarna, maar hij verloor in 2005 de verkiezingen van Angela Merkel.
Duitse media betwijfelen of Merz en Klingbeil in staat zijn de maatschappelijke weerstand tegen zulke harde maatregelen te weerstaan, gezien hun zwakke positie. Die Zeit schreef ironisch: ‘Een historisch impopulaire kanselier en een politiek aangeslagen minister van Financiën bereiden het meest ambitieuze hervormingspakket voor sinds de Agenda 2010 van Gerhard Schröder, midden in de grootste economische crisis sinds de oorlog. Hartelijk gefeliciteerd!’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant