De waterkwaliteit in Nederland heeft te lijden onder vrij verkrijgbare geneesmiddelen. Met name tubes met de pijnstiller diclofenac veroorzaken grote problemen, aldus de Unie van Waterschappen. Die pleit voor een halt van de vrije verkoop daarvan.
is chef van de wetenschapsredactie van de Volkskrant.
Wat is diclofenac en wat doet dat medicijn met het waterleven?
Mensen gebruiken diclofenac bij bijvoorbeeld reuma, artrose, griep of sportblessures. Het dempt pijn en remt ontstekingen.
Zodra het in het milieu belandt, komen vooral de nadelen van diclofenac tot uiting. Bij meer dan de helft van de onderzochte locaties in Nederland is de concentratie ervan hoger dan veilig is voor het waterleven, schrijft de Unie van Waterschappen.
Ook in relatief kleine concentraties kan diclofenac organen van waterorganismen aantasten. Dit heeft onder meer impact op de lever, nieren en kieuwen van vissen, schrijven onderzoekers van de Universiteit van Göteborg.
De pijnstiller kan ook ophopen in organismen en dan op andere plekken in de voedselketen voor problemen zorgen. Dit gebeurde onder meer in de jaren negentig in Azië toen gieren massaal stierven aan nierfalen, nadat vee was behandeld met de pijnstiller.
Hoe komt deze pijnstiller in het water terecht?
Wie bij een pijnlijke polsblessure wat gel met diclofenac smeert en daarna zijn handen wast of gaat douchen, spoelt ongemerkt medicijnresten het riool in. Ook de wasmachine – crèmes blijven al snel aan broeken of T-shirts plakken – is een bekend doorgeefluik voor medicijnen richting sloten, meren en kanalen.
Ruim 97 procent van alle diclofenac die in het water terechtkomt is afkomstig van de smeerbare vorm van de pijnstiller, aldus de waterschappen. Ze pleiten daarom voor een halt op de vrije verkoop van de grootste boosdoener: diclofenac als crème.
Kunnen rioolzuiveringsinstallaties die medicijnresten er niet uithalen?
Dat gaat zeer matig. In het jargon van waterbeheerders: ‘De verwijdering van diclofenac op een reguliere actiefslibinstallatie is gemiddeld 10 procent.’ Extra zuivering kán, bijvoorbeeld met ozonisatie en actieve kool, maar is kostbaar.
Beter is het, aldus de waterschappen, om te voorkomen dat er zoveel diclofenac in het water komt door de vrije verkoop in crèmevorm te staken. Voor iets meer dan een tientje koop je zo een tube met diclofenac, bij de drogist, in de supermarkt of online.
Diclofenac in crèmevorm voortaan alleen nog op doktersrecept: wat voor impact zou dat hebben op patiënten?
Ten opzichte van een pil is het voordeel van een crème dat je het medicijn direct aanbrengt op de pijnlijke plek, zegt Frank Huygen, hoogleraar pijngeneeskunde aan Erasmus MC. ‘Daardoor krijg je een hogere dosis waar je die wilt hebben, en belast je de rest van het lichaam minder met de bijwerkingen.’
Huygen waarschuwt wel om dit soort medicijnen, behorende tot de familie van NSAID’s, lang te gebruiken. ‘Dit moet je echt niet maanden of jaren achter elkaar nemen. En dat risico is natuurlijk wel groter als je het buiten het zicht van een arts kunt kopen.’
Dat gecombineerd met de milieuschade vindt Huygen best een reden om een gesprek te voeren of het middel zo makkelijk in crèmevorm te verkrijgen moet zijn. ‘Dat gesprek moet ik dan thuis ook voeren, want ik woon samen met een fanatieke sporter die het ook weleens gebruikt.’
Nicole Hunfeld, ziekenhuisapotheker bij Erasmus MC, oordeelt harder over de gels: ‘Het effect van het op de huid smeren van deze ontstekingsremmende stoffen is heel variabel. Je kunt net zo goed een pijnstiller slikken en dan op de pijnlijke plek een crème inwrijven zonder werkzame stof erin, zoals vaseline. Ik ben ervoor om deze middelen zo snel mogelijk alleen op doktersrecept verkrijgbaar te maken. Daar missen patiënten niks aan, en het is beter voor het milieu.’
Wie beslist uiteindelijk of de gels met diclofenac alleen nog op doktersrecept verkrijgbaar zijn?
Dat is het College ter Beoordeling van de Geneesmiddelen. Een woordvoerder laat weten dat het college medicijnen nu alleen nog toetst op veiligheid en werkzaamheid. ‘Voor het meenemen van de milieu-impact bij de beoordeling is nieuwe wetgeving nodig, die overigens wel in de maak is.’
Tot die tijd ziet het CBG ook mogelijkheden om de hoeveelheid medicijnresten in het milieu terug te dringen, bijvoorbeeld door gebruikers erop te wijzen vooral geen halflege verpakkingen weg te spoelen door de gootsteen, maar ze te verwijderen volgens de instructies op de bijsluiter. Met farmaceutische bedrijven wil het CBG ‘het gesprek aangaan’ om kleinere verpakkingen te maken, zodat er minder ongebruikte medicijnen weggegooid hoeven te worden.
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant