Oorlog in Midden-Oosten Van Irans nucleaire capaciteiten tot de mondiale veiligheid: de oorlog in Iran heeft tal van ongewenste gevolgen voor de initiatiefnemers. Negen misrekeningen van Trump.
Een vrouw kijkt uit over haar verwoeste buurt na Amerikaanse en Israëlische luchtaanvallen in Teheran
Met een paar bommen een verandering van regime afdwingen? Niet alleen is dat doel verre van gerealiseerd, de oorlog van de VS en Israël tegen Iran heeft tal van gevolgen die de Amerikaanse president Donald Trump onmogelijk gewenst kan hebben.
Van olietekorten in Azië tot Iraanse raketten op een eiland in de Indische Oceaan; de aanval op Iran, bedoeld als een beperkte militaire operatie, heeft effecten in een flink deel van de wereld.
Ook de mogelijke inzet van Amerikaanse grondtroepen om de strijd in Iran te beslechten, past niet in het oorspronkelijke plan. Vrijdag werd bekend dat de VS overwegen nog eens tienduizend manschappen naar de regio te sturen. Her en der wordt geopperd dat Trump en Netanyahu per ongeluk een Derde Wereldoorlog hebben ontketend. NRC zet negen onbedoelde consequenties van de Iran-oorlog op een rij.
Al na een etmaal van zware luchtaanvallen op Iraanse militaire doelen verklaarde Trump dat de Amerikanen de oorlog hadden gewonnen. Immers, de Iraanse luchtmacht was verslagen, de luchtverdediging was uitgeschakeld en van de Iraanse marine was nauwelijks iets over. Ook de oorlogsindustrie zou een zware slag zijn toegebracht.
Maar draait de oorlog wel om militair overwicht? Een van de (vele) oorlogsdoelen die Washington de afgelopen weken formuleerde, was de beëindiging van de Iraanse ‘gijzeling’ van de mondiale energiemarkt. Daarbij lijkt over het hoofd te zijn gezien dat Iran vrij eenvoudig de Straat van Hormuz kon blokkeren en daarmee 20 procent van de wereldwijde olie- en gastransporten kon stilleggen.
Met een beroep op Europese en Aziatische ‘bondgenoten’ én China hoopt Trump nu het op korte termijn belangrijkste oorlogsdoel te verwezenlijken: heropening van de scheepvaartroute. Die route was decennialang open – totdat de Amerikanen hun oorlog tegen Iran begonnen.
Een gebouw dat door een Israëlische aanval is verwoest in de Libanese stad Tyrus.
Een auto versierd met bloemenkransen en portetten van ayatollah Ali Khamenei en zijn zoon en opvolger Mojtaba in Teheran
Iraanse raket geland op het schoolplein in een illegale Israëlische nederzetting op de Westelijke Jordaanoever.
Voorkomen dat Iran ooit een kernwapen kan maken – dat is voor Israël en de VS een zwaarwegend motief. Ironisch genoeg haalde Trump zelf eerdere afspraken over beperking van het nucleaire programma onderuit, zoals het Joint Comprehensive Plan of Action (JCPOA), beter bekend als de Iran-deal, uit 2015. Iran, zo werd destijds afgesproken, beperkte de verrijking van uranium en liet meer toezicht toe, in ruil voor verlichting van westerse sancties. Volgens VN-atoomagentschap IAEA leefde Iran de afspraken na.
In 2018 trok Trump de VS terug uit de deal. Vanaf 2020 hield Iran zich niet meer aan de afspraken. In juni 2025 bombardeerden de VS nucleaire installaties in Fordow, Natanz en Isfahan. Tot een dag voor de huidige aanval op Iran onderhandelden de VS en Iran in Genève over beperking van Irans nucleaire programma. Bemiddelaar Oman was positief over de voortgang. De kans op beperking van Irans nucleaire activiteiten is nu kleiner dan toen de Iran-deal nog in werking was.
Regimewisseling – niets minder – was het uitgesproken doel van Israël en de VS aan het begin van hun militaire ingrijpen. Op dag één van de oorlog wisten ze Irans opperste leider Ali Khamenei te doden, maar dat lijkt daadwerkelijke verandering niet dichterbij te hebben gebracht. Tegengewerkt door de aanhoudende bombardementen op het land verloren de hervormingsgezinden in Iran bovendien de strijd om de opvolging van de gedode ayatollah. Khamenei senior werd vervangen door zijn zoon Mojtaba: een hardliner.
Mojtaba was geen gedoodverfde opvolger van zijn vader. Was de 86-jarige Ali Khamenei een natuurlijke dood gestorven, dan was de keuze mogelijk gevallen op een meer verzoenend figuur. De oorlog lijkt ook de positie van de door militairen geleide Iraanse Revolutionaire Garde vooralsnog te hebben verstevigd.
Ontheemde kinderen schuilen in tenten aan de kust bij de Libanese hoofdstad Beiroet.
Een ander doel was het vergroten van de internationale veiligheid. Iran, aldus Washington, is al decennia de grootste sponsor van terrorisme in de wereld en grotendeels verantwoordelijk voor de instabiliteit in het Midden-Oosten. Maar tot nu toe brengt de oorlog juist meer instabiliteit. Door de felle reactie van Iran zijn inmiddels alle Golflanden bij de oorlog betrokken, net als Jordanië, Syrië, Turkije en Cyprus. Zelfs de Brits-Amerikaanse basis op het eiland Diego Garcia in de Indische Oceaan was doelwit van Iraanse raketten.
Een van de gevolgen van de oorlog is dat de Amerikanen op tal van plaatsen peperdure militaire middelen en luchtafweer moeten inzetten. Zo gebruikten de Amerikanen en hun Arabische bondgenoten alleen al in de eerste elf dagen meer dan duizend Patriot-afweerraketten in reactie op Iraanse raket- en droneaanvallen. Dat is meer dan wat Oekraïne sinds 2022 heeft ingezet tegen Russische aanvallen.
Inmiddels hebben de VS onvoldoende munitie als er een conflict ontstaat met China, Rusland of Noord-Korea. De Amerikanen hebben de afgelopen weken troepen en marineschepen juist vanuit Azië naar het Midden-Oosten gestuurd. Een andere zorg die leeft is dat de Chinezen een schat aan informatie opdoen over de Amerikaanse oorlogsvoering: zij zien al een maand hoe de Amerikanen te werk gaan, welke wapens zij gebruiken en wat de resultaten zijn.
Terwijl er oorlog tegen Iran wordt gevoerd, besloot de Amerikaanse regering om economische sancties tegen het land juist te verlichten. Door de sancties tegen Iraanse en ook Russische olieschepen op te heffen komen er volgens Washington zo’n 270 miljoen extra vaten olie op de wereldmarkt. Doel: verlaging van de olieprijs. Voor Trump vormen de gestegen brandstofprijzen ook in eigen land een politiek probleem. In november staat bij verkiezingen in de VS een groot deel van de zetels in het Congres op het spel.
Maar de verlichting van de sancties heeft een belangrijk averechts effect: Iran en Rusland verdienen zo honderden miljoenen dollars, die beide landen goed kunnen gebruiken in de oorlogen die zij voeren. Voor Moskou, dat economisch in zwaar weer zit door de oorlog tegen Oekraïne, waren de gestegen olieprijzen al een geschenk uit de hemel. En Oekraïne reageert weer door aanvallen op de Russische olie-industrie sterk op te voeren in de afgelopen weken.
Trump is een uitgesproken tegenstander van de energietransitie: hij stimuleert het gebruik van fossiele brandstoffen en ontmoedigt duurzame energiebronnen. Zo betaalde hij deze week 1 miljard dollar aan het Franse concern TotalEnergies om te stoppen met windmolens en te investeren in fossiele brandstoffen.
De oorlog, met aanvallen van beide kanten op olie- en gasinstallaties en de blokkade van de Staat van Hormuz, veroorzaakt tekorten en jaagt zo de prijs van olie en gas omhoog. Deels versterkt dat de roep om fossiele brandstoffen. Maar wereldwijd zien politici de energiedisruptie ook als wake-upcall om versneld te investeren in hernieuwbare energie, om minder kwetsbaar te zijn voor geopolitieke onrust. Die energie is goedkoper, toegankelijker en niet te blokkeren of als wapen in te zetten. Pakistan profiteert van de vele zonnepanelen in het land, China en Nepal van de vele elektrische auto’s.
Niet eerder vochten de Verenigde Staten en Israël zo gebroederlijk zij aan zij als nu. Deze innige samenwerking lijkt de logische uitkomst van een decennialang opgebouwde, hechte band tussen beide landen. Toch zorgt juist deze oorlog mede voor barsten in de idylle.
Nu het er steeds meer op lijkt dat de VS worden meegezogen in een oorlog waarvan de Israëlische premier Benjamin Netanyahu de instigator was, plaatsen meer en meer Amerikanen vraagtekens bij de onvoorwaardelijke steun aan de kleine bondgenoot. Onlangs bleek uit een peiling dat er meer Amerikanen zijn die de Palestijnse zaak steunen dan de Israëlische. Ook onder Republikeinen – en vooral in Trumps MAGA-beweging – staat de vanzelfsprekende steun aan Israël ter discussie.
Een Iraanse raket die op 24 maart is neergekomen in het door Israël bezette dorp Hares op de Westelijke Jordaanoever.
Begrafenis van twee medische hulpverleners die omkwamen bij een Israëlische luchtaanval, in de Zuid-Libanese stad Haruf, Zuid-Libanon.
Tijdens zijn bezoek aan Saoedi-Arabië, vorig jaar mei, deelde Trump zijn toekomstvisie op het Midden-Oosten. Hij voorzag een regio die niet langer wordt gekenmerkt door „chaos”, maar door „handel”, waarin verschillende nationaliteiten „samen steden bouwen in plaats van elkaar van de aardbodem te bombarderen”.
Juist de Amerikaans-Israëlische aanval op Iran stort het Midden-Oosten in een chaos van ongekende omvang. Inmiddels zijn er duizenden doden gevallen, zijn er twaalf landen in de regio bestookt met Iraanse drones en raketten en dreigen de Golf-economieën de effecten van de oorlog nog jaren te voelen. De economische strop voor de regio raakt ook onderhandelaars Kushner, Witkoff en de familie Trump, die honderden miljoenen verdienen aan projecten in de regio.
Trump hoopte juist geld uit de Golf te krijgen voor de wederopbouw van Gaza. Maar de oorlog met Iran heeft de aandacht voor de kuststrook doen verdampen. Ook Libanon lijkt dieper in de chaos weg te zakken.
Donald Trump weigert al ruim een jaar druk uit te oefenen op Moskou om de Russen – agressor in de oorlog met Oekraïne – naar de onderhandelingstafel te dwingen. Nu blijkt dat Poetin dronetechnologie, navigatie-informatie, satellietbeelden en andere inlichtingen levert waarmee Iran Amerikaanse doelen aanvalt. De Iraniërs zouden de Russische inlichtingen onder meer hebben gebruikt voor aanvallen op Amerikaanse radarinstallaties in de regio.
Militaire experts was al opgevallen dat Iraanse droneaanvallen nauwkeuriger zijn dan eerdere tegenaanvallen een jaar geleden. Bovendien zouden ze nu gelijkenissen vertonen met aanvalspatronen waarvan de Russen zich bedienen in Oekraïne.
De Oekraïense president Zelensky heeft op zijn beurt de Amerikanen hulp aangeboden bij het weren van Iraanse drones. Door de oorlog tegen Rusland heeft Oekraïne een grote expertise opgebouwd met het onderscheppen van Shaheds – drones die oorspronkelijk afkomstig waren uit Iran, maar die inmiddels ook op grote schaal door Rusland worden geproduceerd.
Trump wijst die Oekraïense hulp af: „Wij hebben hun hulp niet nodig. We hebben meer kennis van drones dan iedereen. Wij hebben de beste drones van de hele wereld.”
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet