Na talloze bombardementen heeft Donald Trump nog geen van zijn doelstellingen behaald, terwijl het Iraanse regime standhoudt en de wereld in een economische wurggreep heeft. Hoeveel verder is de Amerikaanse president bereid te gaan?
is correspondent Verenigde Staten van de Volkskrant. Hij woont in New York.
Zweet parelt op Donald Trumps gezicht. Dikke druppels langs zijn plastic, door AI-gegenereerde wangen. ‘Je dacht dat je de wereld bestuurde’, rapt een stem. ‘Welkom op het graf van je ijdelheid.’ Explosies, raketten, tuimelende olievaten. Terwijl de legoversie van de Amerikaanse president het op een rennen zet, klinkt het refrein: ‘L-O-S-E-R.’
De rollen lijken omgedraaid. Een maand nadat Trump de aanval opende op Iran, zijn de VS naarstig op zoek naar een uitweg uit de oorlog. Tussen stijgende olieprijzen en kelderende beurskoersen maken kreten als ‘totale vernietiging’ en ‘onvoorwaardelijke overgave’ plaats voor diplomatieke toenadering.
Maar het Iraanse regime reageert met tartende propagandafilmpjes, waarin een animatie van Trump er flink van langs krijgt. ‘De druk loopt op’, rapt de stem. ‘Dit is allemaal jouw schuld.’
In vier weken oorlog leerden beide landen tegengestelde lessen. Terwijl Trump aanloopt tegen de grenzen van de Amerikaanse macht, zijn de Iraanse ogen juist geopend voor de eigen positie. Zelfs met een verzwakt leger, verwoeste infrastructuur en gedecimeerd leiderschap blijken de Iraniërs in staat zich tegen de VS te verzetten – en gelijktijdig de halve wereld te ontwrichten.
‘Ze kunnen maar beter snel serieus worden’, waarschuwt Trump donderdag. ‘Voordat het te laat is.’ Een paar uur eerder heeft Teheran zijn 15-puntenplan voor een staakt-het-vuren afgewezen. Maar Trumps dreigementen klinken hol. Want hoeveel verder is hij werkelijk bereid te gaan?
Na duizenden bombardementen is nog geen van Trumps doelstellingen behaald: het fundamentalistische regime volhardt. De Iraanse voorraad verrijkt uranium is intact. En ondanks Trumps grootspraak over een ‘vermorzelde’ Iraanse aanvalscapaciteit, blijft het in de regio raketten regenen.
Intussen heeft Iran de wereldeconomie in een wurggreep. De blokkade van de Straat van Hormuz – óók al niet doorbroken – stuwt de olieprijs tot recordhoogten.
Voedselnood dreigt al in delen van Azië en Afrika, waarschuwen de Verenigde Naties. Maar ook Amerikaanse levens worden getroffen. De benzineprijzen kunnen elk moment de grens van 4 dollar per gallon (ongeveer 3,75 liter) overstijgen – voor Amerikaanse begrippen torenhoog. De prijzen voor vliegtickets rijzen de pan uit. De boeren klagen over onbetaalbare kunstmest. De inflatie in de VS dreigt dit jaar de 4 procent te overschrijden – ruim een procentpunt hoger dan voorspellingen vóór de oorlog.
Trumps populariteitscijfers daalden deze week naar een nieuw dieptepunt. Dat ziet Iran natuurlijk ook allemaal.
Deze oorlog verloopt niet alleen militair asymmetrisch. Waar de buitenwereld nauwelijks grip krijgt op wat zich afspeelt binnen Iran, geldt dat andersom minder. Peilingen, nieuws, verhitte discussies in de politiek: democratieën zijn, per definitie, een open boek. Iran wéét waar het schuurt.
Het Iraanse regime ziet een Amerikaanse president die zijn oorlog niet krijgt verkocht. Die zijn volk, voorbarig, een snelle afwikkeling heeft beloofd. En dat geeft macht.
Het Iraanse tegenvoorstel op Trumps plan, doorgespeeld via Pakistan, is ronduit stoutmoedig. Iran eist herstelbetalingen, opheffing van bestaande sancties en formele zeggenschap over de Straat van Hormuz. Het regime hoopt deze oorlog niet alleen te overleven, maar er sterker uit te komen.
Natuurlijk zwichten de VS niet voor zo’n aanbod. Maar de Iraanse bravoure tekent de verhoudingen.
Trump lijkt zich flink op Iran te hebben verkeken. ‘Ik ben het tegenovergestelde van wanhopig’, bezweert hij donderdag in het Witte Huis tijdens een live uitgezonden kabinetsoverleg. ‘Het boeit me niets.’ Maar de president resten nu slechts pijnlijke keuzes.
Deze oorlog heeft de VS al tientallen miljarden dollar gekost. De Amerikaanse munitiereserves zijn geslonken. Nú terugtrekken zonder klinkend resultaat, militair of diplomatiek, valt voor Trump moeilijk uit te leggen. Maar hoe langer dit conflict voortsleept, hoe groter de schade op de lange termijn, ook voor de Amerikanen.
Aandelenbeurs Wall Street beleefde donderdag haar beroerdste dag in maanden. De financiële instrumenten die Trump tot zijn beschikking heeft om de olieprijs te drukken, zijn welhaast opgebruikt. Geteisterde Golfstaten dreigen miljarden dollars aan investeringen uit de VS terug te trekken als hun olie-export niet kan worden hervat.
De president houdt zijn opties open. Deze week verscheepte Trump duizenden mariniers naar de regio ter voorbereiding van een mogelijke grondoperatie. Het strategische eilandje Kharg zou een potentieel doelwit van de VS zijn. Tegelijk verschoof de Amerikaanse president juist een deadline voor Iran om de Straat van Hormuz te heropenen, onder dreiging van bombardementen op energiecentrales. Dat was al de tweede keer.
‘Een verzoek van de Iraanse overheid’, beweert Trump donderdag. De president spreekt van ‘vergevorderde’ en ‘zeer goede gesprekken’ met het regime: ‘Zij smeken ons om een deal.’ Maar Iran weerspreekt dat.
Iraanse functionarissen hebben weinig fiducie in de goede trouw van de Amerikanen. Eerdere onderhandelingen waren immers ook al vergevorderd, toen Trump vorige maand alsnog besloot aan te vallen.
En dan is er nog de kwestie met Israël. Hoewel Trump zegt de voorkeur te geven aan diplomatie, denkt premier Benjamin Netanyahu daar duidelijk anders over. De Israëlische defensieminister Katz bezwoer vrijdag de aanvallen op Iran op te voeren.
Hoe dit afloopt, is niet langer alleen aan Trump. Je kunt een oorlog misschien eenzijdig beginnen. Maar die beëindigen is een ander verhaal.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant