Philip Huff In zijn nieuwe roman-in-verhalen schrijft Huff zelfverzekerd en veelzijdig over een familie die over de wereld uitvliegt. Wat bindt hun verhalen nog samen?
„Je kon niet de hele tijd álles vertellen”, weet Paul. Hij is toekomstig filmmaker, maar nu nog zoekende naar een vorm daarvoor. „Daarom trok hij naar boeken, naar kunst, naar journalistiek, daar kon de wereld zo worden geordend dat je meerdere belangrijke kanten bij elkaar kon brengen.”
Philip Huff: Een goed nest. Prometheus, 329 blz. € 23,99
Dat zou je kunnen rijmen met wat Philip Huff (1984) zelf ambieert in zijn nieuwe roman Een goed nest. Vertellen, álles vertellen, meerdere belangrijke verhalen, lijnen, perspectieven, ‘kanten’ bij elkaar brengen, maar wel door eerst ordening aan te brengen. Want wat ten eerste opvalt aan die roman is de montage. De verhalen van een heel gezin, de Amsterdamse familie Van der Meer, zijn erin samengebracht, van de ouders én de over de wereld uitvliegende kinderen, de scènes uit hun levens zijn door elkaar gesneden en aaneengeplakt. We volgen een tijdje de één, en dan landen we weer, veel eerder of later in de tijd, in het leven van de ander.
Dat is telkens even zoeken, voor een lezer. Met wie hebben we nu te maken, waar staan we precies? Wat is er al gebeurd, wat moet nog komen? Wie waren ook alweer Thom en Frank?
Het brengt ook een manier van schrijven in Philip Huff naar boven die je zelfverzekerd kunt noemen – de schrijver toont, maar neemt je niet bij de hand, geeft geen uitleg, de lezer zal zich wel redden. Het is ook een vorm van schrijven die aan de brede ambitie beantwoordt: in een nieuwe scène kun je weer een nieuw plakje leven uitserveren, een nieuw hoekje wereld verkennen. Nieuw hoofdstuk, páf, en we zijn vanuit een Amsterdams nieuwbouwappartement gekatapulteerd naar een Londens treinstation, of naar „Auckland in de zomer. Hibiscussen en hortensia’s bloeien in de tuinen. De fonkelende baai ligt vol boten.” Naar het leven van Julia, die daar in Nieuw-Zeeland tobt met haar kinderwens, en dan weer naar Paul, die in Londen tobt over de dood van zijn beste vriend, naar Vincent, die in New York helemaal niet tobt, maar de spanning van een bdsm-afspraakje opzoekt.
Daar ondervind je als lezer voor- en nadelen van. Voordeel: je komt nog eens ergens, je ziet nog eens wat, want Huff observeert en registreert met groot enthousiasme. Bovendien kan hij zo verschillende vormen hanteren en daarin knap doseren: er staan sterke, want levensecht getoonzette hoofdstukken in Een goed nest in de vorm van een app-gesprek, een familie-mailwisseling of een snijdende ruzie.
Nadeel van die veelzijdigheid: behalve dat dat licht gedesoriënteerde gepuzzel steeds wat vertragend werkt, is een belangrijker bezwaar dat je nergens echt geworteld raakt. En dat geldt niet alleen met betrekking tot locaties, maar ook breder: door de fragmentatie is het moeilijk je echt ingebed of opgenomen te voelen in een verháál, in dit gezin. En dan val je, als je niet oppast, ook zo weer uit het boek. Daarbij: de roman-in-verhalen die Een goed nest wil zijn, vraagt van de hoofdstukken de puntigheid en geconcentreerdheid van een kort verhaal. Ze moeten meteen tot de kern komen, inzoomen op het brandpunt van het leven, in de scènes die ertoe doen. Dat gebeurt niet altijd. Meermaals landen we in wat statische scènes blijken te zijn, waarin de handeling bestaat uit mijmeren (over Julia’s kinderwens), dat wordt doorsneden met flashbacks (over Pauls beste vriend). Oké: Vincents bdsm-date is een en al actie – maar daar rijst dan weer de vertwijfeling over wat daaronder ligt, wat al die handelingen bijdragen aan de karaktertekening, aan het grote verhaal.
Wat ís eigenlijk het verhaal van Een goed nest? Het gezin vormt het kader, al weten de kinderen niet hoe ver ze van het nest moeten uitvliegen om bevrijd tot wasdom te komen. (De ontworteling die je als lezer ervaart, zal dus geen toeval zijn.) Waarom doen ze dat? Er liggen grote gebeurtenissen in de familiegeschiedenis: er is de dood van oudste dochter Charlotte, die als kind verdronk in een Belgisch zwembad, er is de erfenis van problematische voorouders. Moeten we het getob in het heden daaraan wijten?
Meer dan suggesties wil Huff niet geven, en je kunt je afvragen of dat had gemoeten. Moeten we wel zo willen duiden? Er is enerzijds wat te zeggen voor die niet-simplistische benadering, voor zo’n roman zonder overheersend traumaplot of psychologisch sjabloon, maar veeleer met een kluwen van mensen die ongrijpbaar blijven, omdat dát levensecht is. Je krijgt daar wel een zeurend losse-eindjesgevoel van. Personages die sterk geïntroduceerd worden en aan wie je je dus overlevert, zoals de jeugddelinquent Nora en de Australische Lorraine, blijken toch passanten. En de specifieke eenentwintigste-eeuwse decortekening, met bosbranden en oorlogen en dat vermaledijde kapitalisme, voelt als willekeurig, sleetse moetjes – vooral omdat die buitenwereld op de personages en hun verhalen geen merkbare invloed heeft, en het daarmee bijzaak is, ruis.
Het leven zit nu eenmaal vol passanten en ruis, kun je zeggen: dat is wat het is, accepteer het! Is dat dan het verhaal dat Een goed nest te bieden heeft?
Zelf schreef Huff in zijn essayboek Het verdriet van anderen (2015): „Als ik denk aan de verhalen van de afgelopen jaren die mij het meest zijn bijgebleven, dan denk ik niet aan plot, gebeurtenissen, locaties of zelfs karakters. Nee, dan denk ik aan wat onder al die constructies schuilging: de blik van de auteur, of, beter gezegd, het wereldbeeld van het boek, de patronen in de ruis, die van het verhaal ‘een betekenisvolle vertelling’ maakten.” Maar wat zijn hier de patronen, wat is hier het wereldbeeld? Of zit de betekenisvolle vertelling juist in de veelheid waar niet per se iets eenduidigs uit te halen valt? Dat vergt een afstandelijke, bijna onthechte leeshouding (en niet helemaal waartoe je geneigd bent bij een roman), maar het lijkt erop dat je daarmee Een goed nest het meest recht doet. Al is dat ook een manier om te zeggen dat de roman weliswaar vaak goed geschreven is, maar ook een verbindend gevoel ontbeert.
Het laatste boekennieuws met onze recensies, de interessantste artikelen en interviews