De wetenschapsredactie beantwoordt kleine en grote vragen die lezers bezighouden. Deze week: hoe komen stoplichten aan hun vaste kleurencombinatie?
‘Het stoplicht springt op rood, het stoplicht springt op groen, in Almelo is altijd wat te doen’, grapte cabaretier Herman Finkers al eens. Maar waarom precies die kleuren eigenlijk, vraagt een lezer zich af die liever anoniem wil blijven? En: staan de lichten altijd verticaal boven elkaar?
Eerst die tweede vraag: nee, in sommige Aziatische landen is het stoplicht – verkeerskundigen spreken liever van verkeerslicht – een kwartslag gedraaid. Wél altijd dezelfde kant op, zodat rood altijd rechts zit en groen links. Zo kunnen ook kleurenblinden uit de positie afleiden of ze in beweging moeten komen of juist moeten stoppen.
Maar waarom die kleuren? Ane Wiersma, secretaris van de Contactgroep Verkeersregeltechnici Nederland, wil eerst iets rechtzetten: de stoplichten zijn volgens hem helemaal niet groen-oranje-rood. ‘We noemen de oranje kleur ‘geel’ in de verkeersregeltechniek.’
Dan nu een kleine geschiedenisles: het allereerste stoplicht werd in 1868 in Londen in gebruik genomen. Het was geïnspireerd op treinsignalen. Overdag konden paard-en-wagenbestuurders aan de stand van een arm aflezen of ze door mochten gaan. ’s Nachts maakten een rode en een groene lamp dat duidelijk. Om het sein te besturen moesten politieagenten er dag en nacht naast staan. Dat ging mis toen de gaslamp een maand na de invoering explodeerde. Het verkeerslicht werd meteen verwijderd en de wereld moest het nog bijna een halve eeuw zonder stoplichten doen.
Begin 20ste eeuw werden in de Verenigde Staten de eerste elektrische verkeerslichten geplaatst. Ook hier waren de ontwerpers geïnspireerd door het seinsysteem voor treinen. Oorspronkelijk hadden die treinsystemen een rood en een wit sein. Het rode kleurenfilter wilde alleen nogal eens van de lamp vallen, waardoor het sein ineens de tegenovergestelde betekenis kreeg. Daarom werd een groen kleurenfilter toegevoegd aan het sein dat ‘ga maar’ betekent. Zo kregen ook de eerste Amerikaanse verkeerslichten een rode en een groene lamp.
Gaandeweg bleek dat er een overgangsperiode nodig was, zodat mensen niet plotseling hard op de rem trapten als het licht op rood sprong. Dat werd eerst met een belsignaal gedaan: in de laatste tellen van het groene licht klonk een bel, zodat mensen wisten dat ze moesten afremmen, schrijft Sjoerd Linders in zijn boek Stop – Honderd jaar verkeer regelen in Amsterdam 1912-2012. Een Amerikaanse politieagent verzon het driekleurensysteem, dat de rest van de wereld later overnam.
Waarom er bij de treinsignalen voor rood werd gekozen, is niet bekend. Maar Dick de Waard, hoogleraar verkeerspsychologie aan de Rijksuniversiteit Groningen, heeft wel een vermoeden: ‘Rood associëren we met gevaar, logisch dat je dit koppelt aan stoppen.’
De Waard weet niet of er ooit andere kleuren zijn geprobeerd, maar benadrukt dat je met zulke systemen vooral niet moet experimenteren. ‘Skoda heeft in de jaren dertig geprobeerd het gas- en rempedaal om te wisselen in de auto, dat is géén succes geworden.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant