Nergens in de EU groeit de bevolking zo hard als in Spanje. Dankzij migratie, vooral van inwoners uit de voormalige koloniën in Latijns-Amerika. De tradities die zij meenemen, zoals een groots glitterfeest voor meisjes die 15 worden, zijn razend populair – ook onder geboren Spanjaarden.
Door Dion Mebius
Fotografie César Dezfuli
Plechtig plaatst haar moeder de gouden kroon met glimmertjes op het hoofd van Sandy Macías Andrade (15). ‘Hija querida, lieve dochter, ik hou heel veel van je’, fluistert ze haar in het oor.
Luttele tellen later knielt haar vader voor haar neer. Hij tilt de geborduurde rand van haar boterbloemgele baljurk omhoog, trekt haar sneakers van haar voeten, en vervangt ze stuntelig en liefdevol door goudkleurige naaldhakken.
Met de kroon en de hakken is het officieel: Macías Andrade is een vrouw. Althans: dat is het oorspronkelijke idee achter het feest van de quinceañera, letterlijk ‘de 15-jarige’. Door heel Latijns-Amerika, van Mexico in het noorden tot Argentinië in het zuiden, vieren meisjes hiermee hun laatste meters op het hobbelige pad naar volwassenheid.
Macías Andrade geeft haar verjaardagsfeest in het laatste weekend van februari echter niet in Ecuador, waar ze vandaan komt. De locatie is Carabanchel, een oude arbeiderswijk in het oosten van Madrid. Hier, in Europa, heeft het fenomeen van de quinceañera sinds kort vaste voet aan grond gekregen.
In de hoofdstad en elders in Spanje is zelfs een bescheiden quinceañera-economie ontstaan. De afgelopen jaren openden verschillende winkels hun deuren voor de verkoop en verhuur van de prinsessenjurken die de 15-jarigen op hun grote dag dragen.
Andere bedrijven nemen de families de organisatie volledig uit handen, en regelen niet alleen een jurk en kroon, maar ook een feestlocatie (mét dj), een fotosessie en de catering, tot de taart aan toe.
Bij een ‘sweet 15’-feestje hoort ook een uitgebreide fotosessie, zoals hier in het Parque Europa in Madrid, een populaire locatie voor trouw- en verjaardagsportretten.
‘Sinds een jaar of drie is het echt gaan vliegen’, zegt María Carolina Triviño (42). Haar bedrijf, Seremos Latinos (‘We zullen latino’s zijn’), organiseerde het feest van Macías Andrade.
María Carolina Triviño organiseert quinceañera-feesten.
De populariteit van de ‘sweet 15’ is slechts één uiting van de metamorfose die Spanje op dit moment doormaakt. Die is het gevolg van immigratie.
Anders dan elders in Europa, waar hun komst wordt ontmoedigd, verwelkomt de linkse regering van premier Pedro Sánchez juist immigranten. In de groeiende Spaanse economie vullen zij gaten in essentiële sectoren als de bouw en de zorg voor ouderen en kinderen.
Het jongste voorbeeld van die uitnodigende houding is een generaal pardon dat de regering in januari aankondigde. Naar schatting kunnen zo’n half miljoen immigranten daarmee (versneld) een verblijfsvergunning krijgen.
Sinds 2018, het jaar waarin Sánchez aantrad, is het Spaanse inwonertal gegroeid tot 49,6 miljoen. Dat zijn bijna drie miljoen mensen méér. Geen andere lidstaat van de Europese Unie komt ook maar in de buurt van die groei. De toename is volledig toe te schrijven aan immigranten: zonder hen zou de bevolking door het lage Spaanse geboortecijfer zijn gekrompen.
Zo verandert het aanzicht van de samenleving razendsnel. Dat wordt bovenal steeds Latijns-Amerikaanser. Verreweg de grootste groep migranten is afkomstig uit de voormalige Spaanse koloniën. Door de gedeelde taal en vergelijkbare cultuur passen de latino’s zich doorgaans geruisloos aan.
Aan het begin van 2024 woonden in Spanje al 4,2 miljoen mensen die zijn geboren in een Latijns-Amerikaans land. In werkelijkheid is het aantal mensen van deze afkomst nog groter: de tweede generatie, gevormd door de kinderen van immigranten, wordt niet geregistreerd.
Ook Macías Andrade, het glitterende middelpunt van het quinceañera-feest in Madrid, komt niet in de statistieken voor. In 2011 werd zij geboren in de Spaanse hoofdstad, maar al na twee jaar besloten haar ouders terug te keren naar Ecuador, hun land van herkomst. Het waren de jaren van de financiële crisis: loodzware tijden, zeker voor immigranten. Vader Joe Macías (53) kon geen werk meer vinden.
In juni 2023 keerden ze terug naar Spanje, inmiddels voor Macías Andrade een vreemd land. Dit keer vluchtten haar ouders weg van de economische ellende en het drugsgeweld dat Ecuador in zijn greep heeft. Wéér moest het gezin opnieuw beginnen. Zeker in het begin vond Macías Andrade dat moeilijk. Ze miste haar vriendinnen.
En dus is er reden te meer om voor haar 15de verjaardag uit te pakken met een knalfeest. ‘Dit hier is straks honderd procent Ecuador’, popelt ze om half zes ’s middags. Het is een half uur voor de eerste van vijftig gasten komen: het beetje familie dat ze in Spanje heeft, maar ook Latijns-Amerikaanse vriendinnen die ze sinds haar aankomst heeft leren kennen.
De feestlocatie, die van buiten eerder de indruk van een garagebox geeft, is binnen een sprookjestafereel in tl-licht.
Alles is goud en geel: van de honderden ballonnen en de met eetbare parels ingelegde taart van drie verdiepingen, tot de servetten op de tafels langs de muren waarop traditioneel Ecuadoriaans eten wordt geserveerd. Aan het einde van de zaal draait de Paraguayaanse huis-dj Hernán warm met reggaeton.
Ze is nerveus, flapt Macías Andrade eruit. Haar accent is na drie jaar nauwelijks meer van het meer staccato Europese Spaans te onderscheiden. ‘Gelukkig heb ik best goed geslapen. Met een slaappilletje, dat wel.’
Het feest van de quinceañera heeft zijn oorsprong in het huidige Mexico. Al voor ze door de Spanjaarden ‘ontdekt’ werden, markeerden de Azteken en de Maya’s de 15de verjaardag van meisjes als het moment waarop ze klaar waren voor het huwelijk.
Hun rites werden na de Spaanse verovering overgoten met een rooms-katholiek sausje. Veel later, in de 19de eeuw, kreeg deze mix nog een wonderlijke topping, in de vorm van het stijve protocol van het Weense hof. Dat werd meegenomen door de Oostenrijkse Maximiliaan toen die keizer van Mexico werd (drie jaar later stond hij voor het vuurpeloton).
Ook de rest van Latijns-Amerika werd aangestoken door de rite de passage die zo ontstond. Ieder land legt zijn eigen accenten, zegt Triviño van feestorganisator Seremos Latinos. Zelfs binnen een land als Ecuador, waar ook zij vandaan komt, zijn er verschillen. ‘In de bergen doen ze jarretels om de benen van de meisjes, aan de kust niet.’
De jarretels zijn een voorbeeld van een gebruik dat zeker in Spanje gedateerd en ongepast erotiserend aanvoelt. ‘Wij hebben tegen klanten gezegd dat we daar niet van houden.’
Sandy Macías Andrade
Om dezelfde reden probeert Triviño weg te bewegen van de ‘meisje wordt vrouw’-betekenis. Die bijt met een tijd waarin de wettelijke leeftijd voor volwassenheid 18 jaar is en er veel aandacht is voor misbruik van jonge meisjes. ‘Wij zeggen: 15 jaar is een leeftijd waarop de ouders meer verantwoordelijkheid aan hun dochter geven. Niet zo van: hier gaat een nieuwe meid de markt op.’
Hoe jeugdig is Macías Andrade nog? Haar reden voor het kiezen van een gele baljurk geeft een inkijkje. ‘Belle draagt ook een gele jurk in Belle en het Beest’, zegt moeder Sandy Rossana Andrade (55), die nog meer last van de zenuwen lijkt te hebben dan haar dochter. ‘Ik ben gek op die film!’, roept die uit.
Zelf hoorde Triviño dertig jaar geleden bij de eerste immigranten die de oversteek maakten vanuit de Amerika’s. Ook destijds bood Spanje, dat was toegetreden tot de EU, kansen die in Latijns-Amerika niet voor het grijpen lagen. ‘Door de taal is dit het eerste land waaraan je denkt.’
Tien jaar geleden bespeurde Triviño een gat in de quinceañera-markt. Bij wijze van proef kocht ze twee jurken aan. ‘Daarmee liepen we de deuren af. Niemand die ze wilde hebben.’
Een decennium en een enorme instroom van immigranten later kloppen klanten bij háár aan, en bezit ze een collectie van tweehonderd jurken. Twee jaar geleden breidde ze haar bedrijf uit met haar eigen feestlocatie in Madrid. Voor het complete pakket betalen klanten tussen de 1.500 en 6.000 euro. Ieder weekend is het feest. ‘Wie zeker wil zijn van zijn plek, moet die een jaar van tevoren vastleggen.’
Wat haar opvalt: steeds vaker melden zich van oorsprong Spaanse meiden als quinceañera. ‘Die zien hun Latijns-Amerikaanse klasgenoten zo’n feest geven en zeggen: dat wil ik ook.’
Dat de nieuwkomers ‘de cultuur beïnvloeden van de oorspronkelijke bevolking’, ziet ook Carmen González Enríquez. Zij is hoogleraar en migratie-expert bij Elcano – een denktank die nota bene vernoemd is naar ontdekkingsreiziger Juan Sebastián Elcano.
Niet al die beïnvloeding vindt zij even feestelijk. ‘Sommige Latijns-Amerikaanse landen houden er bijvoorbeeld veel traditionelere opvattingen op na van de relatie tussen man en vrouw. Die worden op deze manier geherintroduceerd in Spanje.’
Hoe dan ook is de massale immigratie iets ‘volstrekt unieks’ voor haar land, stelt González Enríquez. ‘Niets vergelijkbaars is ooit gebeurd in de geschiedenis van Spanje.’
De 15-jarige wordt het feest binnengeleid door haar neef, die ook Ecuadoriaanse wortels heeft. Hij mag ook de eerste dans met haar uitvoeren.
Deze enorme verandering voltrekt zich bovendien op een ‘spontane en volledig vrije’ manier. Het is niet zo dat de regering van Sánchez actief immigranten werft of quota vaststelt voor het aantal dat zij ieder jaar wenst. In plaats daarvan maken de Latijns-Amerikanen uit eigen beweging de overtocht. Dat doen ze meestal als toerist. Officieel mogen toeristen 90 dagen maximaal in de EU (en dus Spanje) verblijven.
De Latijns-Amerikanen reizen echter niet meer terug, en verdwijnen zo in de illegaliteit. Na twee jaar zonder papieren komen ze vervolgens in aanmerking voor een verblijfsvergunning op basis van hun ‘geworteldheid’ in Spanje. Nog eens twee jaar later kunnen latino’s al een Spaans paspoort aanvragen. Dat is veel sneller dan immigranten uit de meeste andere landen, die tien jaar moeten wachten.
González Enríquez: ‘Wat opinieonderzoek laat zien, is dat het gevoel van een gebrek aan controle over dit proces een van de elementen is die de Spanjaarden het meeste zorgen baren.’ Dat is brandstof voor Vox, de radicaal-rechtse partij die in de peilingen op bijna een vijfde van de stemmen staat.
De afgelopen jaren richtte Vox haar pijlen vooral op islamitische immigranten uit Marokko, door zijn nabijheid een ander belangrijk land van herkomst. Onlangs scherpte de nationalistische partij haar standpunt aan: geen enkele migrant is nu meer welkom, zelfs niet uit wat Vox eerder de Spaanstalige ‘broederlanden’ noemde.
Ook feestorganisator Triviño heeft het sentiment zien verschuiven. Door het groeiende politieke verzet, en de immigratiecijfers die torenhoog blijven, is volgens haar een situatie ontstaan die ‘op het punt staat te ontploffen’.
Het feest van de quinceañera is geen plek voor zulke onheilstijdingen. Hier is de grootste zorg een heel andere: want waar blijven de tweelingjongetjes, zoons van vrienden van de familie die, zoals ringdragers bij bruiloften, de kroon en hakken naar voren moeten brengen?
‘Ik hoor net dat ze in een taxi zitten’, zegt na een uur moeder Andrade, die inmiddels één brok zenuwen is. Geen van de gasten lijkt zich te verbazen over de vertraging: tijd is in dit stukje Ecuador een rekbaar begrip.
Niet veel later staan in de deuropening twee schattige jochies in roodzwart gilet.
Macías Andrade krijgt haar kroon, danst een Weense wals met haar geëmotioneerde vader, deelt brandende kaarsen uit aan haar meest geliefde gasten en luistert naar het gebed van de voorganger van haar kerk. Dan is het tijd om te eten. En belangrijker: te feesten.
Uitgelaten, en opgelucht dat het officiële deel erop zit, slingert Macías haar kroon op het hoofd van de correspondent ter plaatse. Best zwaar, zegt die. ‘Echt hè? Doet pijn aan m’n schedel. Maar verder ben ik heel blij.’
Terwijl in de rest van Europa de immigratie steeds verder wordt ingeperkt, voert Spanje juist een generaal pardon in. Ruim een half miljoen immigranten zonder geldige papieren kunnen zo een verblijfsvergunning krijgen.
Na jaren van diepe economische ellende maakt Spanje ineens jaloersmakende groei door. Málaga bloeit op als heuse tech hub. ‘Veel potentiële werknemers willen hier wonen.’
Source: Volkskrant