Kunstmarkt Op de kunstbeurs Art Rotterdam worden buitenlandse verzamelaars met een speciaal vip-programma verleid naar Rotterdam te komen. De belofte: hier jonge kunstenaars ontdekken, vóórdat ze elders doorbreken.
Bezoekers van Art Rotterdam bekijken kunstwerken van Rosalie Wammes.
De avond van tevoren probeert Tobias Arndt, Duits consultant uit Brussel en verzamelaar van videokunst, de sensatie te omschrijven. Nee, het gaat hem er níét om dat de kunst die hij koopt nu zoveel in waarde stijgt – al is het al wel een paar keer gebeurd, zegt hij met een glimlach. Wél geeft het hem voldoening als een jonge kunstenaar waarvan hij werk kocht een paar jaar later bekend wordt. „Dan kan ik toch zeggen: dat heb ik goed gezien.” Ook dáárom komt hij naar deze „kunstbeurs voor de ‘early collectors’”, verzamelaars die er vroeg bij willen zijn.
Art Rotterdam, de belangrijkste kunstbeurs voor hedendaagse kunst in Nederland, opende donderdag zijn 26ste editie, en voor de tweede keer in evenementenhal Ahoy. Met 150 galeries uit negen landen en voor het eerst met fotografiebeurs Unseen erbij, is de beurs voor hedendaagse kunst nóg weer wat groter geworden. Maar hoe groter hij wordt, hoe belangrijker wordt ook de vraag: hoe krijgt een beurs voor hedendaagse kunst de juiste verzamelaars binnen, die ook echt kopen?
Op de avond voor de opening, in het atelier van Joep van Lieshout, Rotterdams bekendste kunstenaar, zie je hoe dat wordt aangepakt. Hier is een ontvangst en een diner georganiseerd voor de zogeheten ‘vips’ van de kunstbeurs. Tussen de ruim 100 gasten zijn niet alleen oud-Rijksmuseumdirecteur Wim Pijbes en andere usual suspects uit de Nederlandse kunstwereld, maar ook een reeks verzamelaars uit het buitenland. Deze verzamelaars uit Duitsland, België of Oostenrijk zijn hier speciaal naartoe gehaald, ze krijgen gratis hotelovernachtingen, en een aanbod van culturele groepsactiviteiten in Rotterdam erbij.
Een bezoeker bekijkt een werk van Jan Maarten Voskuil.
In de grote havenloods vol voltooid en onvoltooide werken van Van Lieshout treffen zich oude bekenden uit diverse landen, handen worden geschud, Van Lieshout schenkt de glazen in. De volgende dag op de beurs is de doorwerking van dit buitenlandse vip-programma direct al te volgen. Aan het begin van de hal staat Ron Mandos, een van de bekendste galeristen voor hedendaagse kunst van Nederland, in zijn stand. Als een van de eersten komt Michael Schmidt-Ott binnen, kunstverzamelaar, kunstadviseur en zelfverklaard „netwerker” uit Wenen. Ze kennen elkaar al langer, en kwamen elkaar ook op het vip-diner de avond ervoor tegen.
Op zijn beurt heeft Schmidt-Ott weer een groep verzamelaars naar de beurs meegenomen, uit Zwitserland, Duitsland, België. Met een deel van hen bezocht hij al de kunstbeurs in Istanbul en de Art Basel, de belangrijkste beurs voor hedendaagse kunst ter wereld. Nu zijn ze hier. Waarom? „Kunst is mijn levenselixer!”, roept Schmidt-Ott theatraal; en terwijl Art Basel volgens hem maar „vlak is, omdat je weet wat je er kan verwachten”, wordt hij in Rotterdam steeds weer „verrast”: „Hier vind ik wat ik nergens anders zie.”
Art Rotterdam heeft daarmee een heel duidelijke pitch gevonden om zich te onderscheiden van beurzen als Frieze Londen en Art Basel, waar niet alleen de namen bekender zijn maar ook de prijzen een stuk hoger liggen: „Rotterdam is rauw”, is een aantal keer op de avond bij Joep van Lieshout te horen. De belofte: in Rotterdam jonge kunstenaars te ontdekken, vóórdat ze elders doorbreken, zegt Fons Hof, de organisator van de beurs. Volgens hem is dat mede ook te danken aan het Nederlandse opleidingssysteem: met name de internationale talentprogramma’s zoals aan de Rijksakademie krijgen studenten van over de hele wereld, die tot de beste behoren als ze zijn afgestudeerd – en in Rotterdam zijn ze vaak dan voor het eerst voor een verzamelaar te kopen.
Ron Mandos (links) bespreekt met kunstadviseur Michael Schmidt het werk van de jonge kunstenaar Josquin van Elburg.
In hoeverre dit systeem ook echt functioneert, is overigens moeilijk met cijfers te onderbouwen, vertelt hoogleraar Global Art Markets Filip Vermeylen van de Rotterdamse Erasmus Universiteit: galeries hoeven hun inkomsten niet openbaar te maken. Hij vermoedt dat de markt voor hedendaagse kunst in Nederland zelf klein is, maar dat dit type kunst wel voor internationale aantrekkingskracht zorgt. Experimentele kunst wordt in Nederland, anders dan in bijvoorbeeld België, nog steeds relatief goed gesubsidieerd en ondersteund. Ook Art Rotterdam werkt met de overheid samen: het Mondriaan Fonds heeft midden in de beurs de expositie Prospects, waar jonge kunstenaars die een startbeurs hebben ontvangen worden getoond.
De avond ervoor, bij de ontvangst bij Joep van Lieshout, blijkt verzamelaar Katharina Eberle inderdaad speciaal hiervoor naar Rotterdam te zijn gekomen. De juriste uit München had op de kunstbeurs in Istanbul de organisatie van het Rotterdamse vip-programma leren kennen, en liet zich graag overhalen. Ze verzamelt kunstenaars die nog studeren of net zijn afgestudeerd; omdat ze de vrijheid van het vroege werk inspirerend vindt, zegt ze, én omdat ze zo ondersteuning wil bieden. Ze is hier voor het eerst, zegt ze, en zal nu kijken of de belofte waar is.
Van linksboven naar rechtsonder: bezoekers bewonderen het werk van Peter Hoijmakers, Helen Verhoeven, Jeroen Hofman en Daphne van de Velde.
Het vip-programma bestaat al vanaf het begin van de beurs, zegt Hof, zoals andere grote beurzen in het buitenland die ook hebben. Maar het programma is nog wel vooral gericht op het oude type ‘connaisseur-verzamelaar’, zegt Hof. Daarnaast probeert de beurs nu ook steeds meer een nieuw type te bereiken: „De incidentele koper”, zoals Hof het noemt: jonge verzamelaars die af en toe kunst kopen, internationaal de trend op de kunstmarkt. Ook daarom breidt de beurs steeds verder uit: het randprogramma wordt groter, met lezingen en evenementen, alles voor dit nieuwe type verzamelaar.
Vip-gast Katherina Eberle helpt mee. Ze heeft haar zonen mee naar Rotterdam genomen, twintigers nog. De avond ervoor schuiven ook zij aan bij het diner, waar Joep van Lieshout als ceremoniemeester „meatballs in magic mushroom-sauce and vlaflip” beloofd. Daarna wijst hij de aanwezigen ook nog even op een jonge Russische kunstenaar die bij hem exposeert: „Ook te koop.”
Kunstbeurs Art Rotterdam is t/m 29 maart in Ahoy Rotterdam. Info: artrotterdam.com
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen