Oorlog in Iran Het conflict in het Midden-Oosten escaleert snel. NRC vroeg oud-diplomaat Berber van der Woude om haar visie op de gebeurtenissen en de Nederlandse reactie daarop: „Ooit zullen we hier met schaamte op terugkijken.”
Ik moet eerlijk bekennen: ik weet niet meer goed wat ik kan zeggen over de situatie in West-Azië, behalve dat ik oefen met het gebruiken van deze gedekoloniseerde geografische aanduiding, die niet alleen accurater, maar vooral minder eurocentrisch is dan de term ‘Midden-Oosten’. Als mij om een interessante nieuwe invalshoek wordt gevraagd, sta ik met de mond vol tanden. En bij het verzoek om ‘handelingsperspectief’, of erger, om lichtpuntjes, dan klap ik helemaal dicht.
Er valt weinig meer te zeggen dan: dit onheil hebben we over de wereld afgeroepen. En deze machteloosheid over onszelf. Dat gebeurde toen westerse landen, met in Europa een belangrijke rol voor Nederland, unaniem kozen voor het voortzetten en zelfs opvoeren van de totale straffeloosheid van Israël, op het moment dat het de verwoesting van Gaza en de genocide op de Palestijnse bevolking aankondigde in reactie op de Hamas-aanslagen van 7 oktober 2023 in Israël.
Berber van der Woude is oud-diplomaat en voorzitter van The Rights Forum.
Mensen met kennis van zaken hebben hard, vaak en langdurig gewaarschuwd. Al bijna tweeënhalf jaar staan wekelijks tientallen oud-ambassadeurs en andere ex-diplomaten, oud-ministers en ook moedige zittende ambtenaren op de stoep van het ministerie van Buitenlandse Zaken, dat verantwoordelijk is voor de Nederlands koers.
Deze mensen hadden sinds het begin van de genocide een eenvoudig verzoek: stel het internationale recht centraal en handel in lijn met VN-resoluties en uitspraken van het Internationale Gerechtshof – ook conform de Nederlandse grondwettelijke plicht om de internationale rechtsorde te bevorderen (Art. 90). Zij waarschuwden voor de regionale explosie en de internationaalrechtelijke implosie waar iedereen nu getuige van is en waar velen het slachtoffer van zijn.
Hun geluid werd gesmoord door critici, die in alle media uitgebreid de ruimte kregen om luid te verkondigen dat ambtenaren ‘gewoon hun politieke opdracht moesten uitvoeren’, dat oud-ministers niet over hun graf heen moesten regeren en dat oud-ambassadeurs gewoon maar rustig met pensioen moesten gaan. Wat waren ze toch lastig en vooral naïef, deze moraliserende peaceniks. Niet te serieus nemen hoor.
Maar deze lastpakken hadden natuurlijk gelijk. Zij voelden beter dan ‘Den Haag’ aan wat leefde in de samenleving. Dat bleek toen de genocide in Gaza leidde tot een serie Rode Lijn-demonstraties waarvoor honderdduizenden – bepaald niet om hun actiebereidheid bekend staande – Nederlanders de straat op trokken.
Zij waren bovendien bepaald niet de naïevelingen. Dat waren de mensen die heilig bleven geloven in het dogma van het trans-atlanticisme, dat het fascistoïde en hevig met Rusland flirtende MAGA-regime vast ook wel zou doorstaan. Maar om onszelf maar rijk te kunnen blijven rekenen met de al tijden onberekenbare Amerikaanse steun in Oekraïne moesten we álles weggeven. We vergoelijkten een totale regionale destabilisatie. We steunden een volkenmoord. We hielpen de internationale rechtsorde inwisselen voor de wet van de jungle.
En nu faciliteren we de facto een kansloze heilige oorlog tegen het Iraanse regime, dat tegen de eigen bevolking nóg ongenaakbaarder kan worden en internationaal alleen maar scherper lijkt te gaan opereren. We zijn in Europa hevig in verlegenheid gebracht door een krankzinnige Amerikaans-Israëlische alliantie die ons verzekert dat haar apocalyptische eindstrijd bijna is beslecht ten faveure van het ‘beschaafde’ Westen. Terwijl Mark Rutte, in zijn dubieuze invulling van het NAVO-leiderschap, geen moment onbenut laat om op Amerikaanse televisie eenieder een corrigerende tik te geven die aarzelt om de nieuwe kleren van de keizer te prijzen.
Zelfs het veelgehoorde excuus dat we weinig anders kunnen dan lijdzaam toekijken en bidden dat het allemaal meevalt, houdt geen stand. De Spaanse premier Pedro Sánchez laat zien dat het wél mogelijk is om te stoppen met het doormodderen op deze heilloze weg. Zijn vastberaden toespraken van ‘No a la Guerra‘ zijn momenteel het enige wat nog enigszins inspireert om de krant toch maar weer open te slaan.
De multicrisis waar we nu in tuimelen was volledig te voorkomen geweest. Als er maar enige bereidheid was geweest om te luisteren naar de stemmen van mensen die lessen uit onze vele mislukkingen uit het verleden combineerden met principes van rechtvaardigheid en menselijkheid, onafhankelijk van huidskleur of godsdienst. In hun plaats kregen de koene ridders van de gammele status quo de microfoon en daarmee de beslismacht.
De rest is geschiedenis. Een gitzwarte geschiedenis waar we ooit met grote schaamte op zullen terugkijken.
Terugblikken, extra analyses en leestips bij de laatste uitzending van de podcast Wereldzaken.